Hervormden over afgescheidenen
1997-04-18
In een brief van het Classicaal Bestuur Bommel aan de Minister van Staat dd. 10 oktober 1835 werden gegevens verstrekt over het aantal afgescheidenen in verschillende plaatsen in de Borrunelerwaard.- Jaargang 41
- nummer 8
Dit gebeurde op verzoek van genoemde minister, die inlichtingen wilde hebben "omtrent den stand, invloed en zedelijkheid van een aantal personen zich noemende afgevaardigden der... afgescheidene gemeenten".
Na ingewonnen adviezen werd een overzicht gegeven. Hierbij wordt o.a. een oordeel gegeven over personen en we moeten er wel rekening mee houden, dat hervormden over afgescheidenen schreven en daarbij was het wel eens een 'afgeven op...' Ik neem enkele gedeelten over.
Allereerst werd geschreven over mensen uit Gameren. Willem van Haaften was een kleine landbouwer en H. Ruimschoot was een metselaar. Van Otto van Tuil wordt gezegd: "Jong man, bij zijnen Vader (één der notabelste ingezetenen) inwonende, wiens afscheiding door zijnen Vader, broeders en zuster zeer betreurd wordt." Van deze personen wordt verder gezegd, dat ze onberispelijk van gedrag zijn, "doch zonder invloed op anderen".
De afgevaardigden van Brakel en Poederoijen kwamen er minder goed af Over C. van Balen uit Brakel wordt gezegd, dat hij koopman was en "rondventer van zoutevisch en kruidenierswaren".
In zijn "hooge regtzinnigheid" veroordeelt hij alle predikanten, behalve Scholte; ook spreekt hij veel kwaad "en door zijn rusteloos woelen" zet hij "onkundige en ligtgeloovige menschen" op tegen hun leraars en hierdoor is hij "een der geschiktste werktuigen van den Hr. Scholten (ds. H.P. Scholte uit Doeveren - v.W.) om de afscheiding te bevorderen en uittebreiden, waarvoor deze hem dan ook al spoedig met den post van ouderling beloond heeft".
Over Wijnand Bok, "landeigenaar en boer te Poederoijen", valt volgens de brief van het Classicaal (Hervormd) Bestuur Bommel geen goeds te vertellen.
Van hem wordt gezegd, dat "hij iemand met een Pharizeeuwsch gezicht (kan) bedriegen, hij zou het zonde rekenen daarvan geen gebruik te maken".
Gelukkig hebben we ook andere getuigenissen over Wijnand Bok, de man die als de voortrekker van de Afscheiding in de Bommelerwaard kan worden gezien.
Van de kerk van Well/Nederhemert wordt gesproken over één afgevaardigde, nl. Jan Strauer, "een landbouwer, eenvoudig en zonder crediet". Als afgevaardigden van de kerk van Vuren worden genoemd Aart Verploeg en Klaas van der Linden, die beiden werkzaam waren "op den Steenoven".
De boven genoemde brief omvat ook gegevens over o.a. de aantallen afgescheidenen.
Daarover de volgende keer.