De kerk van China
1997-10-31
In december vorig jaar verbleef ik twee werken in Honkong en Peking om materiaal te verzamelen voor een boek over de Chinese kerk. Het resultaat is binnenkort beschikbaar, want het lijvige boek dat eruit voortgekomen is ligt binnenkort in de boekhandel. Of het een goed boek geworden is, kan ik zelf niet beoordelen; wel weet ik dat de historie van de Chinese kerk ongemeen boeiend is, stormachtiger en op groter dan schaal dan die van menig ander land of regio. - Jaargang 41
- nummer 22
De politieke elite heeft de conclusie getrokken dat, als ze niet op bepaalde terreinen hard ingrijpt, ongewenste ontwikkelingen zich zullen voordoen. Zij ervaren dat het schip van staat op zijn bovenste punt zéér instabiel is.
Het kapitalisme hebben ze toegelaten; overal is er sprake van ongekende economische groei. Toch zijn ze ontzet over de toenemende misdaad en de mate waarin corruptie zich manifesteert. Over dit alles zijn ze zeer verontrust. Ze zitten vast in het dilemma: hoe kun je, als je de deur naar het Westen opent, selecteren wat je wél en wat je niet hebben wil? Hoe kun je het goede houden en het ongewenste weren? Bovendien zien de ouderwetse "linkse" kameraden het Christelijk geloof nog steeds als een vreemde, buitenlandse godsdienst. Het is nog niet bij hen opgekomen dat het Christendom in China, dankzij Mao's Culturele Revolutie, een door en door inheemse vorm heeft aangenomen. Het is nu eenmaal géén westers verschijnsel! Het is ironisch dat de Huiskerken meer "patriottisch" zijn dan de officiële "Patriottische" Drie Zelf Kerk, als we met dat woord althans "inheems" en "Chinees" bedoelen. Dat is hun echter niet bekend, omdat het verschijnsel ondergronds gegaan is en ze er geen enkele voeling mee hebben.
Buitenlandse waarnemer, december 1996
In het China van de jaren '80 en '90 vindt een ontwikkeling plaats die zowel hoogst opmerkelijk, om niet te zeggen "zonder precedent" is, alsook voor een groot deel in ons werelddeel onbekend. Dat is de stormachtige groei van de Kerk van Jezus Christus! De Amerikaanse China-kenner Ross Patterson zei het zo: "Achter het Bamboe-Gordijn vindt een opwekking plaats van verbluffende omvang. De Heilige Geest waait soeverein over het land China, waarbij duizenden, zelfs miljoenen, het Koninkrijk Gods worden binnengebracht.
Vanwege deze verbazingwekkende groei in de Kerk, moet een groot deel van de gelovigen het zonder Bijbel stellen, zonder leermiddelen of materiaal van enige systematische opbouw. Ze ervaren een hongersnood die de krantenkoppen in de wereldpers niet zal halen, màar die voor hen even werkelijk is als de wanhopige situatie in zoveel Afrikaanse landen. Ze lijden geestelijke honger, omdat ze gebrek hebben aan het Woord van God. Ze zijn buitengewoon verlangend om een Bijbel te kunnen lezen en die te horen uitleggen. Een rondreizend evangelist ging met een paar medegelovigen het platteland op om te gaan preken. Zodra het in de regio bekend was dat ze waren aangekomen, kwamen mensen van heinde en ver om een avond-samenkomst te kunnen bijwonen die een paar uur zou duren. Toen de prediker gezegd had wat hij van plan was te zeggen, sméékten ze hem om door te gaan, opdat ze meer van Gods Woord zouden kunnen horen. Ze waren niet bereid hem enige slaap of voedsel te gunnen, of dat zich zelf te gunnen, om toch vooral de gelegenheid ten volle te benutten "geestelijke voedsel" tot zich te nemen. 1) Deze woorden die uit 1989 stammen zijn, volgens ingewijden, nog steeds onverkort van kracht. Het aantal christenen in China is de laatste vijftien jaar fenomenaal toegenomen! Nog onlangs schatten vertegenwoordigers van drie christelijke organisaties die zich al lang met ontwikkelingen in China bezighouden het ledental van de Huisgemeenten op "boven de veertig miljoen", "stellig boven de zeventig miljoen" en "tussen de veertig en zestig miljoen". 2) Door de Drie-Zelf-beweging, de officiële door de overheid gesteunde kerk, is onlangs een ledental van ca.15 miljoen opgegeven. (Ook dat aantal is veel hoger dan nog maar een paar jaar geleden werd gemeld in een kerk die, naar aanleiding van overheidsbeleid in dezen, aantallen altijd zeer laag gehouden worden!) Die numerieke groei is een van de opmerkelijkste aspecten van het huidige China. De westerse seculiere media hebben echter zelden of nooit aan dit verschijnsel enige aandacht gewijd en ook hebben ze bij hoge uitzondering aandacht aan vervolging van gelovigen geschonken. En dat terwijl er wel voor Chinese dissidenten van de Tienanmin-beweging terecht ruime aandacht was. Alleen de christelijke media schenken geregeld aandacht aan de voortdurende schending van de rechten van gelovigen. Zo had het Nederlands Dagblad (21 oktober j.I.) de kop "Repressie in China wordt subtieler'. Het sprak een rapport van "Human Rights Watch" na, dat meldde dat de Chinese overheid tegen aanhangers van religies niet meer zo "brutaal" optreedt als vroeger het geval was. (De redacteur/redactrice had het woord "brutal" overigens met "bruut" en niet met "brutaal" moeten weergeven, maar dat terzijde.) Er wordt melding gemaakt van steeds scherper overheidscontrole op religieuze uitingen, van zowel Roomskatholieken en Protestanten als Boeddhisten en ook Taoïsten, aanhangers van de traditionele Chinese religies.
De betekenis van de religie
Het Protestantisme en Rooms-Katholicisme verkeren in een wat andere positie dan het Taoïsme, Boeddhisme of lamaïsme (ook "Tibetaans Boeddhisme"geheten.) Ze hebben namelijk vanouds vele contacten met het buitenland.
Daarom worden ze door de regering als "niet-inheems" beschouwd. Ze kennen de band met "het lichaam van Christus", een wereldwijde connectie die de andere Chinese religies niet in die zin kennen. Dat "lichaam van Christus" draagt, in zijn internationale gedaante, zeker ook verantwoordelijkheid voor de Chinese broeders en zusters. Het kan de Chinese landsgrenzen daarom ook niet als ultieme barrière beschouwen! De regering die zich met de Christelijke Kerk in China bezighoudt beseft dat het te maken heeft met een verschijnsel dat de begrenzing van de Chinese nationaliteit overstijgt. Dat is heel lastig voor hen, want ze hebben er erg veel voor over om de Chinese Kerk voor buitenlandse invloeden af te schermen en de verbindingen tussen de Chinese Christenen en hun geloofsgenoten in de buitenwereld geheel te overzien en liefst geheel te beheersen. Dat streven ligt ten grondslag aan de door hen gevolgde beleid ten aanzien van de religie. Het is de hele opzet van het Drie Zelf-principe! Het tweede element van belang, in de perceptie van het regime, is de betekenis van de gebeurtenissen van 1989. Men is tot de conclusie gekomen dat de val en ineenstorting van de bevriende communistische regimes in Oost-Europa voor een groot deel op rekening te schrijven is van de Christelijke Kerk! De Kerk wil enerzijds een Rijk zoeken dat "niet van deze wereld is", maar hoe onschuldig is een levensbeschouwing die in Roemenië en op andere plaatsen zo "subversief"
bleek dat het Communisme het loodje legde? Men hoeft in de Chinese historie niet verder dan de vorige eeuw terug te gaan om te merken hoe gevaarlijk een "charismatisch" figuur kan zijn die de volksmassa's weet aan te spreken; de "Taiping" opstand, waarbij naar schatting 20 miljoen mensen omkwamen, is een klassiek voorbeeld van het gevaarlijke mengsel van (chiliastisch/ messiaanse) religie en politiek! Hoe kan men herhaling voorkomen? De religie is een factor van betekenis in het huidige China! Niet zonder reden stond in het najaar 1996 een omslagartikel in The Far Eastern Economic Review, met als titel: "God is Back" ("God is terug").
Tweeërlei soort Protestanten
Het religieuze plaatje is ook in China complex. Naast Taoïsten en Boeddhisten is er de Christelijke Kerk, zowel de Katholieke als Protestantse variëteit. Zoals er twee soorten Katholieken zijn (verboden en vervolgde Paus-getrouwen én "patriottische"
christenen die uitsluitend regeringsopvattingen uitdragen) is er ook sprake van twee soorten Protestanten. Dezen horen of tot de al genoemde "Drie Zelf"-beweging, een door de overheid beheerste en stroming of tot de zgn."Huisgemeenten". Ook met die
indeling zijn we er echter niet.
De Drie-Zelf kerken
Dat zien we, als we letten op de situatie van de Drie-Zelf kerken. Soms is die klaarblijkelijk volkomen "verpolitiekt"; met reden kan men zich afvragen of plaatselijke leiders zelfs wel "christen" genoemd kunnen worden. Op andere plaatsen staan echter "evangelische" mensen aan het roer, zij het dat die het soms aantoonbaar heel moeilijk hebben. (Een paar jaar geleden werd in een van de grootste Drie-Zelf gemeenten van Beijing de predikant van zijn post ontheven, kennelijk omdat hij een te sterk "evangelische" visie en uitstraling had.) In diverse plaatsen zijn niet-geregistreerde Christenen en gemeenten zwaar vervolgd, soms met expliciete steun van Drie-Zelf-leiders die daarbij het voortouw namen! Er zijn echter ook gevallen bekend waar geregistreerde kerken en niet-geregistreerde christenen samenwerkten, al is dat bepaald niet de meerderheid van situaties! Men doet er daarom wijs aan om niet snel te generaliseren.
De Huisgemeenten
Ook bij de Huisgemeenten komt men heel diverse groeperingen en situaties tegen. Te suggereren dat ze allen "lelies tussen de distels zijn" (zie Hooglied 2:2), zoals de titel van een boek suggereert, lijkt iets te eenzijdig of simplistisch. Er is ook wel het een en ander naar buiten gekomen over "sektarische" of onevenwichtige visies of houdingen bij bepaalde groepen.
Dat zijn meest individueel werkende "evanqelisten" en zeer kleine clubs. Zoals veel leden van Huisgemeenten toegeven, kan dat niet worden gezegd van de grote groepering van "Schreeuwers", waarvan veel Huisgemeenten zich duidelijk willen distantiëren! Ook bij niet-geregistreerde groeperingen bestaat er dus grote verscheidenheid. In hun kring komen zaken voor die niet door de beugel kunnen, al moet veel van de ophef eromheen wel op rekening worden gezet van de overheid die de godsdienst als zodanig vijandiggezind is. (Vanzelfsprekend dus dat kritiek op zulke groepen ook meest via de Drie-Zelf kanalen komt!) Niettemin is verreweg het grootste deel van de Huisgemeenten zeer trouw aan de Bijbel en leeft ze in opmerkelijke overgave aan Christus.
Verschillende stemmen
Moet men dus naar evenwichtigheid in weergave streven, in het Westen hoort men vaak maar één "stem van de Chinese Kerk", de stem van Drie Zelf. Dat was de stem van de jarenlang omstreden Bisschop Ding, die sprak namens "de Kerk in China". Nu spreken de heer Han Wenzao en de heer Luo Guanzong, die leiding hebben van resp.de Drie-Zelf beweging en de China Christian Councll. Twee taken die de inmiddels hoogbejaarde Ding bekleedde zijn gesplitst en verdeeld over twee nieuwe leiders (aangetreden in het voorjaar 1997) die ook al rond de zeventig zijn. Evangelische Christenen in en buiten China hebben openlijk de vraag gesteld of die leiders überhaupt wel als gelovigen mogen gelden. Een van de twee is berucht om zijn meedogenloosheid, die al bleek in de jaren '50, de jaren van het compromisloos en barbaars anti-godsdienstig overheidsbeleid! "Luo noch Han heeft ooit het godsdienst-beleid van de regering bekritiseerd, anders dan Ding, die na 1988 zich in toenemende mate uitsprak tegen wat hij beschouwde als bemoeienis van de Communistische Partij in religieuze aangelegenheden." 4) Bij weergave van hun uitspraken moet men beseffen uitsluitend regeringsstandpunten te vernemen! Het interview dat Annelie Roozeboom in "Trouw" met beiden had (9-7-1997) is daarom een haarscherpe foto van een nevel, een schoolvoorbeeld van "desinformatie" of, in het gunstigste geval, het zuiver weergeven van standpunten die de overheid welgevallig zijn.
1. Ross Paterson. Heartcry for China. Sovereign World. Chichester. U.K. 1989. p.23.
2. "What's next for China's Church in 1997? Compass Direct. 24 januari 1997. p.12.
3. Alex Buchan. New Faces at the Top oJChina's OJJkial Protestant Church". Compass Direct. 24januari 1997. pA.
Op 6 november hopen we rond dit boek een symposium te beleggen waarop ook Mevr. Strengholt, Anne vd Bijl en Aad Kamsteeg hopen te spreken. Plaats: Immanuelkerk, Stationsstraat 135, Ermelo (bij het spoor). Tijd: van 14.00 tot 16.00 uur. U bent welkom!