Van helikopters en een heks
1997-05-16
Geert Soudant was een jaar of dertig lang een kleurrijke priester-missionaris in Midden Afrika. Hij was er zo met de Evangelie-verhalen onder de mensen bezig dat zij ter verklaring van dit blijkbaar voor een priester ongewone optreden elkaar vertelden: "son frère est pasteur' (zijn broer is zeker dominee).- Jaargang 41
- nummer 10
Uit zijn nagelaten aantekeningen diepte ik ook het volgende verhaal op: laatst stortte er een helikopter in de Kongorivier neer met vijf in Rusland opgeleide pilojen, allemaal van hier en op slag dood. Het ding stortte neer door een domme fout. De piloot had zich vergist en de motor was afgeslagen.
Een maand of wat later komen drie jongemannen met messen gewapend, het erf opstappen van een oud vrouwtje. Ze kloppen op de deur. Het oude moedertje doet open en ze steken haar meteen dood. Voor de rechter die alle begrip voor de daders had, zeiden ze dat dat vrouwtje de oorzaak was van dat helikopterongeluk. Haar kleinkind, één van de vijf piloten, had aan het stuur gezeten. Waarom had hij zo'n stomme fout gemaakt? Omdat zijn grootmoeder hem behekst had.
Iedereen geeft de moordenaars groot gelijk. Weer een heks minder.
Het is op zichzelf een heel "gewoon" Afrika-voorval. lets minder spectaculair dan met die helikopters hebben we allemaal manden vol van dit soort verhalen.
Het lukt een jongen maar niet op de middelbare school; steeds maar zakken. Zijn ouders zeggen met hem: er moet zeker iemand met een geweldige haat tegen hem rondlopen. De toverdokter zal wel te weten kunnen komen wie dat is. Dan doen we er wel "iets" aan!
Het voor ons verbijsterende is dat er zo twee elkaar uitsluitende levensbeschouwingen met elkaar verweven worden .. De eerste is de voor ons gewone Westerse verklaring van oorzaak en gevolg; wie op school niet mee kan komen moet de oorzaak bij zichzelf zoeken. Maar daarmee is Afrika niet tevreden. Waarom maakte die piloot zo'n stomme fout? Daar zat oma-heks achter! Mensen - en dat is de Afrikaverklaring - worden door natuurlijke en bovennatuurlijke machten gedreven en sommigen zijn in staat zijn daarmee magisch te manipuleren. Best aardige verhalen maar je kunt er geen school, fabriek of samenleving in 1997 mee aan de gang houden.
De Bijbelse notie van leiding door een persoonlijke God is wèl verenigbaar met de Westerse causaliteitsidee omdat die de verantwoordelijkheid van de mens overeind laat staan. De Afrika-verklaring schuift de schuld door! Hoe moet dat dan in de kerk waar Afrika God ontmoet? Moderne zwarte theologen zeggen tegen de zendingsmensen: jullie zijn veel te optimistisch met je vele kerkgangers, de meerderheid van hen denkt nog altijd magisch. Ze staan nog altijd dichter bij onze Afrika-religie dan bij de Bijbel.