Verschillen in de kerk
2010-03-19
Ik ben nu 50 jaar lid van de GKv waarvan zo’n 30 jaar bewust en ben dankbaar voor het zeer vele dat ik in deze kerk mocht ontvangen: catechisaties, vereniging, preken, een gedegen theologische opleiding...- Jaargang 54
- nummer 6
Ik zie een kerk die serieus wil omgaan met wat God in de Bijbel zegt. Ik zie een kerk die Christus centraal wil stellen in haar prediking en die zich steeds meer bewust is van haar missionaire roeping. Ik zie veel goeds en mooie ontwikkelingen (al zie ik ook zorgelijke kanten). Maar ik zie ook een kerk die - al zijn de scherpe kanten er inmiddels wat af - nog altijd maar moeilijk kan omgaan met verschillen, die het moeilijk vindt om daarmee te leven; een kerk die sterk gericht is op gelijk hebben en controle houden en minder op vertrouwen, verhoudingen en relaties; een kerk die in discussies en conflicten gemakkelijk grote woorden gebruikt.
Aan het woord is de Vrijgemaakte dominee Sieds de Jong uit Assen. In De Reformatie van 13 februari geeft hij een overzicht van alle recente afsplitsingen van de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt en van de scheuringen die zich binnen die afsplitsingen alweer hebben voorgedaan. Hoe kleiner het groepje, hoe harder geroepen wordt dat dit nu de enige echte ware kerk is. Een triest verhaal.
Ik denk dat De Jong terecht waarneemt dat het niet om kunnen gaan met verschillen in de kerk een perfecte voedingsbodem is voor dit soort telkens nieuwe scheuringen. En natuurlijk, elke volgende scheuring wordt gelegitimeerd met een beroep op de gehoorzaamheid aan de wil des Heren, maar intussen liggen er mechanismen aan ten grondslag die weinig te maken hebben met geloof en met dienen van de Here, maar alles met botsende karakters en met het onvermogen om verschillen op het juiste formaat te taxeren.
Het kan ook anders. In het Christelijk Weekblad van 19 februari staat een artikel met als opschrift: ‘Verschillen mogen er zijn’. De schrijfster, Elly den Herder - Michielsen, heeft zich laten inspireren door een boekje van Wil Doornenbal uit 2002, ‘Geloven zoals je bent; de invloed van je persoonlijke stijl op de verhouding tot God en anderen’. Elly den Herder:
Als mensen over anderen praten, nemen ze zichzelf vaak als norm en plaatsen zich boven de ander. Dit is niet altijd bevorderlijk voor de onderlinge relaties. Mensenkennis (en zelfkennis) is daarom belangrijk. Voor iedereen. Want of je nu buschauffeur bent of predikant, verkoper of maatschappelijk werker, we hebben allemaal dagelijks met mensen en met onszelf te maken. En iedereen is weer anders. Of lijken we in sommige opzichten toch op elkaar?
De bekende Zwitserse psychiater en psycholoog Jung (1875-1961) was de eerste die gemeenschappelijke lijnen in alle individuele reacties en gedragingen heeft beschreven. De Nederlandse psychologe Wil Doornenbal heeft over zijn psychologische typen een overzichtelijk boekje geschreven dat ik hier als bron gebruik.
Jung onderscheidt twee houdingen (introvert - extravert en planmatig - spontaan) en twee functies (zintuiglijk - intuïtief en rationeel - gevoelsmatig) waarin mensen van elkaar kunnen verschillen. ledereen is anders. Gelukkig maar. Zo kunnen we elkaar aanvullen. Helaas gebeurt het vaker dat we elkaar juist door deze verschillen bekritiseren en veroordelen. ()
Je kunt je eigen psychologische voorkeurstijlen ontdekken door je af te vragen: wat gaat mij van nature het gemakkelijkst af? Enigszins vergelijkbaar met rechts of links schrijven. ledereen heeft hierin een duidelijke voorkeur. Met enige moeite kun je ook met je andere hand schrijven. Alleen kost dat meer inspanning en levert het niet zo’n mooi resultaat op.
Niet alleen individuen, ook hele organisaties verschillen op deze psychologische dimensies van elkaar. Laten we eens door de bril van Jung naar twee kerken kijken.
Evangelische gemeentes zijn vaak naar buiten gericht (extravert), diensten verlopen niet altijd volgens het zelfde protocol (spontaan), men ziet vaak nieuwe mogelijkheden (intuïtief) en beslissingen worden vaak op gevoelens gebaseerd (gevoelsmatig).
Traditionele kerken zijn vaak meer naar binnen gericht (introvert), de diensten verlopen volgens een strakke liturgie (planmatig), men vertrouwt meer op ervaring dan dat er oog is voor nieuwe mogelijkheden (zintuiglijk) en beslissingen worden op rationele overwegingen genomen (rationeel).
Het is heel begrijpelijk dat uiteenlopende persoonlijkheden zich in verschillende kerken thuis voelen. Het gaat mis als mensen of hele kerken denken dat hun eigen stijl ‘geestelijker’ is dan die van de ander. Als er al van ‘geestelijk’ gesproken mag worden, dan is dat toch: oog hebben voor de veelkleurigheid van de schepping, waarvan we allemaal onderdeel zijn én het besef dat we elkaar nodig hebben.
Drs. Menko Biewenga is predikant van de NGK Enschede.