Een bleek mensbeeld
1997-06-13
In de discussie over het drugsbeleid hekelde de bekende, aan de sociaaldemocratie gelieerde socioloog, prof. Schuyt onlangs het mensbeeld dat aan het beleid van de paarse coalitie ten grondslag lag. Hij noemde dit mensbeeld bleek en schraal. Ik moest daaraan denken bij de discussie die Miriam de Rooy in dit blad over paars uitlokte.- Jaargang 41
- nummer 12
Een reactie van een christen-democratisch parlementariër mag niet uitblijven.
Daarom in dit korte bestek enkele bouwstenen voor een antwoord. Ik stem overigens in met de nuchtere reactie van prof. Knol dat er geen duurzame blauwdrukken van een christelijke samenleving bestaan en dat ook niet-christenen in staat zijn tot christelijke antwoorden.
Het Goede Nieuws leert ons allereerst dat mensen niet op zichzelf staan, maar in relatie tot elkaar. Mensen zijn op elkaar aangewezen, hebben elkaar nodig en zijn samen onderweg. Deze oriëntatie kan ons behoeden voor een overaccentuering van eigen belang en individuele keuze vrijheid, die zo kenmerkend is voor het neo-liberale denken.
Een relationeel mensbeeld dus.
Waardigheid
Menselijke waardigheid hoort daar vervolgens in één adem bij. Elk mens is naar Gods beeld geschapen en dus van betekenis. Dit ongeacht zijn verstandelijke vermogens, lichamelijke staat of economische productiviteit.
Elke persoon telt. Dat betekent respect voor en beschermwaardigheid van het menselijk leven. Drugsverslaafden derhalve nooit afschrijven.
Als derde notie noem ik: verbondenheid tussen generaties. Wij leven hier niet alleen voor het hier en nu. Wij beheren de Schepping vandaag ook om die zo ongeschonden mogelijk door te geven aan onze (klein)kinderen.
Verbondenheid tussen generaties telt niet alleen bij het milieu.
Ook bij vraagstukken van zorg, bij gezins- en familiepolitiek en bij de ruimtelijke ordening is dit een belangrijke oriëntatie. Een actueel voorbeeld.
In veel kleine kernen in het Groene Hart kan niet of onvoldoende gebouwd worden voor jongeren uit de eigen gemeenschap. Zij trekken noodgedwongen weg en kunnen dus minder voor hun ouders C.q. grootouders betekenen. Daarmee wordt afbreuk gedaan aan de schakelvorming tussen de generaties, die juist in dit type leefgemeenschappen zeer intens beleefd wordt. Professionele en betaalde zorg moet dan soms in de plaats komen van vrijwillige zorg, die kinderen ter plekke handen kunnen bieden. Bij de inrichting van onze leefomgeving speelt het milieu uiteraard een belangrijke rol, maar het mag ook worden afgewogen tegen andere fundamentele noties.
Privaat domein?
Een vierde punt. Het valt op dat paars nogal sterk en eenzijdig denkt in termen van overheid- of marktsturing, dan wel van staat of individu. Men staat zeer kritisch tegenover het maatschappelijk middenveld en de eigen taken van maatschappelijke organisaties en verbanden. Identiteitsgebonden organisaties worden door paarse politici vaak met een zekere argwaan bekeken. Godsdienst en levensovertuiging, hoort dat eigenlijk niet op het private domein van de burgers thuis?
Juist die bonte verscheidenheid van leefgemeenschappen tussen overheid en burger is van onmisbare betekenis voor de kwaliteit van de samenleving en voor het overdragen van waarden en normen.
De publieke omroep wordt steeds meer de duimschroeven aangedraaid, zo lijkt het wel. Ideële omroeporganisaties als EO, NCRV en KRO krijgen het steeds moeilijker. Er is weinig oog voor de publieke waarde van sterk betrokken achterbannen en de missie van deze omroepen. Als de markt en de macht van de kijkers maar goed bediend wordt, lijkt het beslissende criterium voor (financiële) ondersteuning door de overheid te worden.
Een vijfde punt. Paars heeft daarmee ook onvoldoende antenne voor noties als verscheidenheid en pluriformiteit van de samenleving.
Maar deze kritische kanttekeningen laten onverlet dat paars ons uitdaagt.
Christelijke antwoorden moeten steeds opnieuw worden geijkt aan nieuwe ontwikkelingen en nieuwe tijden. Kuyper noemde dat "in rapport met de tijd" brengen. Tijdloze antwoorden of eeuwige beginselen bestaan niet.
Besef van menselijke tekort en falen geldt verder evenzeer voor christenpolitici.
In die zin zet paars ons ook tot zelfbezinning aan. Christelijke politiek? Ja zeker, maar het blijft een grote taak voor kleine mensen, zoals Goudzwaard terecht heeft opmerkt.
Cees Bremmer is lid van de Tweede Kamer voor het CDA.