De cirkel
1997-06-27
Oom Dempsie van de Merwe, nu al diep in de tachtig, hield mij als piepjonge zendeling al voor: Afrika gelooft alles, veel te gemakkelijk waar Europa veel te moeilijk gelooft. Door het laatste had ik zelf al als gelovig Europeaan moeten kruipen. AI sinds Descartes zitten we immers onder de knoet van de rede. Het eerste bleek even waar te zijn maar het kostte wel tijd dat zelf te ontdekken.- Jaargang 41
- nummer 13
Maar het gemak waarmee je eerste 'bekeerlingen' alles maar aanvaardden, maakte je wel wantrouwig.
De diepste levensvisie van Afrika kan als een cirkel worden voorgesteld waarin de tegenstellingen van goed en kwaad, leven en dood, voorspoed en tegenspoed, regen en droogte, vrijheid en slavernij zijn opgenomen en met wat pijn en moeite weliswaar, toch worden geïntegreerd. Alles krijgt er zijn eigen plekje. Niet onder het dictaat van de rede als Europa, is het geen vraag of de verschillende segmenten van de cirkel wel bij elkaar horen. ,,lwartzijn betekent de cirkel steeds wijder maken, en absorberen", zegt een Afrika-woordvoerder.
De man die mij in de stad helpt een zwaar pak naar de auto te sjouwen, zal zeggen dat God hem kracht geeft. Het woord 'God' is neutraal. Zou hij horen dat ik zendeling ben, dan zou hij zeggen: Jezus geeft hem de kracht. Want Jezus heeft wel iets met mij te doen, niet met hem, maar dat geeft niet; samen horen we tot de cirkel. Dat geeft in elk geval een saamhorigheidsgevoel, aan het Westen vreemd. Het verzacht moordende concurrentie. Het ruimt altijd een plekje in voor een afhankelijke tante en een broer van vader die zijn werk verloor of een ander geloof. Attie van Niekerk vertelt van twee studenten die na de uitslag van het examen naar de professor toestappen, de één heeft tien punten meer dan het minimumslaagcijfer, de ander tien punten minder en is dus gezakt. "Professor, ik leen hem mijn extra tien punten zodat hij ook door is, en het volgend jaar geeft hij mij ze alle tien terug."
De inclusieve cirkel lijkt wel sympathiek en verdraagzaam maar kan ook agressief worden. Wat de harmonie in de cirkel verbreekt moet eruit: de heks. Wordt iedereen in de cirkel op gelijke wijze verontrecht, dan komt een nihilistische trek naar boven. Stukbreken maar, met niets ontziende wreedheid want niets is absoluut; in een cyclus komt na tegenspoed altijd wel weer voorspoed, er komt altijd wel weer regen na droogte.
En het Evangelie met zijn exclusiviteit?
Gij zult geen andere goden..? Dat is waar, in de kerk. Zoals iets anders thuis waar kan zijn. Dat is géén onoprechtheid!
In Afrika werkt de rede anders dan in Europa.