'We blijven raar en eigenzinnig als altijd'
2007-04-27
Wat is het verschil tussen Nederland en België? Ons land bestaat en het buurland niet; dat is een samenraapsel van Vlaanderen en Wallonië. En wat is het verschil tussen de NGK en alle andere kerken? De aanwezigen op de vijfde zittingsdag van de Landelijke Vergadering (LV) beginnen te lachen. Inderdaad, wij bestaan niet, althans niet als kerkverband in juridische zin. Maar ruim een uur nadat ds. W. Smouter zijn presentatie met deze vraagstukjes inleidde, bestond ook de NGK. Want unaniem sprak de LV zich zaterdagmiddag 14 april uit voor een verandering van het Akkoord voor Kerkelijk Samenleven (AKS) waardoor de Nederlands Gereformeerde Kerken samen door één rechtspersoon worden vertegenwoordigd.- Jaargang 51
- nummer 9
Ds. W. Smouter, voorzitter van de commissie AKS, legde het uit en er was geen speld tussen te krijgen.
'Deze commissie pleit er niet voor om ons hele kerkmodel om te gooien. We blijven zo raar en eigenzinnig als we altijd geweest zijn. Het enige waarmee we bezig zijn geweest is het creëren van een fatsoenlijke plek in het burgerlijk verkeer: 'één centrale vertegenwoordiging in vermogensrechtelijke zin.' Een afgevaardigde na afloop: 'Toen ik dit rapport van tevoren las, dacht ik dat ik hiermee dus never nooit zou instemmen. Maar ik ben door Smouters uitleg overtuigd. Wie had dat gedacht.'
Vuurbang
Tot 14 april 2007 was het officieel zo dat alleen de plaatselijke Nederlands gereformeerde kerken juridisch bestonden. Alleen tijdens een LV was er sprake van een - weliswaar tijdelijk - kerkverband. Tussen de over het algemeen driejaarlijkse LV's door bestond het kerkverband in juridische zin dus niet. Dat was een heel principiële kwestie, 'vuurbang', aldus Smouter, als de nederlands-gereformeerden zijn voor centraal gezag en een strakke ordening.
Echter, met de oprichting van de eigen predikantenopleiding (NGP) in 2005 werd de behoefte gevoeld die opleiding zodanig te organiseren dat die integraal deel uitmaakt van het kerkverband. Maar hierbij stuitte men dus op het probleem dat de plaatselijke kerken wel rechtspersoonlijkheid bezitten, maar het landelijk kerkverband niet. Als kunstgreep werd daarom gekozen voor de stichtingsvorm.
Een noodgreep die voor velen weinig bevredigend was. Immers, een stichting is autonoom en dus niet officieel verbonden aan de NGK's. Ook financieel waren er nadelen. En dus stelde de ingelaste LV van 2005 de commissie AKS in die onderzoek moest doen naar het aanpassen van het AKS op het punt van de rechtsbevoegdheid van de gezamenlijke kerken (zodat desgewenst de stichting NGP alsnog kon worden omgezet in een kerkelijke stichting).
Mug
Smouter vertelde aanvankelijk 'forse bedenkingen' te hebben gehad tegen deze opdracht. Raken we zo niet onze eigenheid kwijt? En schieten we niet met een kanon op een mug als we om één zo'n stichtinkje zoveel overhoop halen? Smouter: 'Ik geloof principieel in het primaat van de plaatselijke kerken. En die rommelige ordening vind ik wel leuk.' Maar gaandeweg het onderzoek raakte Smouter overtuigd. En wel zodanig, dat hij met een gloedvol betoog de veertig afgevaardigden in Zwolle in korte tijd ook overtuigde. Inmiddels blijkt de AKS-verandering ook belangrijk vanwege zeer recent gewijzigde fiscale regelingen. De aftrekbaarheid van giften is namelijk vanaf 1 januari 2008 alleen mogelijk als er sprake is van een registratie bij de Belastingdienst als instelling die het algemene nut beoogt. Voor de NGK kan dat het beste door een gezamenlijke aanvraag door een koepelorganisatie.
Smouter: 'Als we vanmiddag niets doen, moet elke plaatselijke kerk binnenkort zelf zo'n aanvraag doen en dan is het nog maar de vraag of het lukt.' Ook kan de inschrijving in het basisregister van de Kamer van Koophandel, waar binnenkort waarschijnlijk alle rechtspersonen (dus ook kerken) zich moeten laten registreren, nu gezamenlijk plaatsvinden.
'Wordt wakker'
Ontspannen, met een aantal kwinkslagen en op relativerende toon spreekt Smouter de vergadering toe.
Als een afgevaardigde een voorzichtige vraag stelt over 'de omvorming naar een kerkgenootschap', vindt hij dat 'veel te sterk' uitgedrukt. 'Maar wordt wakker, beste mensen, we zijn al bijna een gewone kerk!' En aan afgevaardigde G.S. van der Bijl, die namens de regio Arnhem vraagt hoe het moet met de kerken die het AKS niet hebben ondertekend, vertelt hij: 'Dat is een van die leuke dingen van ons. Ik zal u iets vertellen wat u niet mag doorvertellen. Níemand heeft het AKS ondertekend.' Als de afgevaardigden zijn uitgelachen, stelt hij dat er een aantal kerken is dat de getrapte vertegenwoordiging niet wil aanvaarden en daarom een eigen afvaardiging naar de LV stuurt. 'Maar er is nooit de suggestie geweest dat van een conflict of het uitblijven van een beroep. Met een uitbreiding van een deskundige op psychologisch gebied geven we ook een signaal dat we oog hebben voor de emotionele zij geen NGK zouden zijn. Zij hebben altijd trouw meegeleefd, meegedaan en meebetaald, ik zie hier geen probleem.' Wandelend door de gang naar de thee verbaasde een afgevaardigde zich over de snelheid van de behandeling en de eensgezindheid van de kerken. 'Hier is vandaag historie gemaakt. We zijn een bepaalde angst voorbij.' Een ander: 'Onze kopschuwheid voor ordening,die inderdaad redelijk rigide en formalistisch was, is er blijkbaar af.'
Arbeidsconflicten
Een dag eerder stonden in de Zwolse Zuiderkerk vooral rapporten op de agenda die betrekking hadden op het goed kunnen functioneren van predikanten. Dat aandacht en regelgeving hiervoor van groot belang is, bleek uit het rapport van de Vertrouwens- en Adviescommissie (VAC). Deze commissie is ruim zes jaar geleden ingesteld om te bemiddelen bij spanningen en problemen tussen predikant, kerkenraad en/of gemeenten. Tijdens de eerste periode werd de hulp van de commissie één keer ingeroepen. Waarop in 2003 een afgevaardigde op de LV in Lelystad zich tot hilariteit van de aanwezigen afvroeg of de commissie niet té vertrouwelijk was en of de kerken wel voldoende van het bestaan van de commissie op de hoogte waren. Dat de kerken inmiddels wèl de weg naar de VAC hebben weten te vinden, blijkt uit de cijfers. De afgelopen vier jaar werd negen keer een beroep op de commissie gedaan. Daarbij ging het in vier gevallen om losmakingen. In de overige vijf situaties gaf de commissie advies.
'Zusters buiten beeld'
Een van de problemen waarvoor Wattèl aandacht vroeg, is dat er vaak te lang wordt gewacht voordat de hulp van de commissie wordt ingeroepen. 'Dit komt de oplosbaarheid zeker niet ten goede.' De commissie bestaat uit drie mannen: A. Wattèl, ds. J.Bouma en P. Blokland. De laatste treedt dit jaar af en de commissie stelde voor om in zijn plaats Harry Lakerveld uit Nuenen te benoemen. Ds. R. Venderbos (Kampen) stelde voor om de commissie gezien de werkdruk en de samenstelling uit te breiden met een deskundige met psychologische kennis. Wat hem betreft het liefst een vrouw. 'Er is uitgebreid gesproken over de druk ook op een partner en een gezin als er sprake is van een conflict of het uitblijven van een beroep. Met een uitbreiding van een deskundige op psychologisch gebied geven we ook een signaal dat we oog hebben voor de emotionele zwaarte van de situatie.' Maar Wattèl hield vol dat de commissie aan structurele uitbreiding geen behoefte heeft. En een vrouwelijk commissielid is vooralsnog niet mogelijk. Immers, zes jaar geleden is afgesproken dat commissieleden afkomstig moeten zijn uit het presidium van de LV. 'Dat laat de zusters tot nu toe buiten beeld,' aldus Wattèl. Overigens staat het de commissie VAC vrij om in incidentele gevallen externe deskundigen in te roepen. Het amendement van Venderbos om de commissie structureel uit te breiden werd met 10 stemmen voor en 32 tegen verworpen.
| 'Doodsteek' Dat niet alleen de inhoud telt, maar ook de vorm van de LVbesluitteksten, maakte afgevaardigde ds. K. Muller uit Aalsmeer in Zwolle duidelijk op de vierde en vijfde zittingsdag van de LV. Hij verzette zich fel tegen een concepttekst waarmee iedereen het inhoudelijk eens was, maar die tekstueel principieel ernstig haperde, aldus Muller. Er stond namelijk in de concepttekst van de Vertrouwens Advies Commissie (VAC) dat 'De kerken, in Landelijke Vergadering bijeen te Zwolle (...), besluiten de kerken aan te sporen om de pastorale zorg voor gezinnen van beroepbaar gestelde kandidaten op zich te nemen; (...). Aanvankelijk werd er lacherig gereageerd op Mullers felle verzet. 'De formulering is niet helemaal mooi, maar qua intentie zijn we het toch met elkaar eens, ds. Muller?' probeerde de LV-voorzitter de kritiek te sussen. Zonder resultaat. In de tweede ronde kwam Muller terug op de formulering die volgens hem de 'doodssteek van de LV' is. Deze suggereert namelijk, aldus Muller, dat de LV een hoger orgaan is dat naar beneden adviezen geeft die kerken al dan niet naast zich neer kunnen leggen. 'Terwijl wij hier de kerken zìjn!' Muller stelde voor om als LV te besluiten 'dat wij met elkaar hier uitspreken dat de kerken de pastorale zorg voor gezinnen van beroepbaar gestelde kandidaten op zich nemen.' Ook besluitteksten als 'De kerken, in LV bijeen (...) besluiten de regio's te adviseren (...) waren volgens Muller uit den boze. Wie meer informatie wil over de huidige Landelijke Vergadering: er staat van elke zittingsdag een samenvatting op www.ngk.nl/lv. Ook staan op deze site de vergaderstukken. De LV is openbaar. Bezoekers kunnen plaatsnemen op de publieke tribune. De volgende zittingsdag is D.V. 12 mei. |
'Beneden peil'
Een aantal afgevaardigden vroeg zich af hoe predikanten beter bewapend kunnen worden tegen problemen en of de predikantenopleiding hierin geen taak ziet. Daarop antwoordde Wattèl dat dit onderdeel de volle aandacht heeft. Wattèl: 'Maar mijn indruk is dat het peil van de kerkenraden er niet op vooruitgegaan is. Het ontbreekt veel kerkenraden aan vaardigheden als conflictbeheersing en oplossingsgericht handelen. Ik wil hier een vurig pleidooi voeren voor scholing van de kerkenraad. Ga er niet vanuit dat de gaven komen met de roeping; die moeten misschien gestimuleerd worden.'
Zwangerschapsverlof
De LV nam een flink aantal besluiten op het gebied van arbeidsrechten van de predikanten op vrijdag 13 april. Zo besloten de afgevaardigden dat de regio's meer pastorale zorg gaan verlenen aan predikanten die van hun gemeente zijn losgemaakt. Plaatselijke gemeenten moeten die zorg meer gaan geven aan kandidaten en hun gezinnen, vooral als een beroep uitblijft. Een ander punt dat nu is geregeld is het zwangerschapsverlof voor vrouwelijke predikanten.
Een afgevaardigde vroeg zich af of dit nu direct nodig was als er nog niet daadwerkelijk vrouwelijke predikanten zijn. Ds.
J.M. de Groot (Wezep) commissielid van de WAP: 'Wie a zegt, moet ook b zeggen. Dat lijkt me duidelijk.'
Mentor
Verder was er veel lof voor het vele werk dat het bestuur van de NGP had verzet. De besluittekst bij het rapport werd met algemene stemmen aangenomen. Daarin staat onder andere dat de jaarlijkse bijdrage van de kerken voor de periode 2007 tot en met 2010 vastgesteld wordt op maximaal 6,60 euro per lid. Omdat nog niet alle kerken aan hun financiële verplichtingen jegens de NGP voldoen, spraken de kerken eensgezind uit een beroep te doen op deze kerken om de kerkelijke besluiten en afspraken inzake de NGP na te komen en loyaal uit te voeren.
Miriam de Rooij-Visser is lid van de NGK in Utrecht en redacteur van Opbouw.