Protesteer!
1996-08-23
Over het kwaad is ongelofelijk veel gedacht. Geen wonder, want goed en kwaad voelen we tot op en zelfs in onze botten. De bijbel is er heel duidelijk over: God is licht en in Hem is in het geheel geen duisternis. Daarom protesteren christenen die de waarheid doen tegen het kwade vanuit het besef dat eenmaal God alles recht zal zetten. Als vrucht van het christelijk geloof is er in het westen heel wat gebeurd in deze strijd. Dat mag ook wel eens gezegd worden in deze cynische tijd. Er zijn twee onbijbelse verklaringen van het kwaad die in de geschiedenis altijd aan te wijzen zijn geweest. Het dualisme zegt dat het kwaad als een eeuwig principe naast God, het goede staat. Het monisme zegt dat goed en kwaad elkaar aanvullen. Monisme is typisch oosters en is de afgelopen jaren door het New Age denken behoorlijk gemeengoed geworden.- Jaargang 40
- nummer 17
Waar het me nu om gaat is dat je recent ook weer veel dualisme ziet. In het monisme is geen wezenlijk onderscheid tussen goed en kwaad. Daar kunnen mensen niet mee leven en misschien dat daarom nu weer meer dualistisch gedacht gaat worden.
Verscheurd
In onze tijd waar er geen algemeen Godsbesef meer is, heeft het echter wel een andere vorm dan bijvoorbeeld het Manicheïsme of Zarathustra. Goed en kwaad zijn geen kosmische krachten meer, maar veeleer iets in ons zelf. Goed en kwaad zijn verpsychologiseerd. Bij het monisme zie je dat ook en dat is de oosterse achtergrond waar de binnenste kern van de mens goddelijk is wel te begrijpen. Als goed en kwaad echter dualistisch in de mens geplaatst worden, is de menszonder enig uitzicht - innerlijk verscheurd. Een ware dr. Jekyll en mr. Hide.
Geweld
Ik realiseerde me dit opkomend dualisme toen ik deze zomer de film 'Cape Fear' we~r zag, waarin gewezen wordt op het kwaad in en buiten ons. Ook het lezen van een boek van René Boomkens (De angstmachine. Over geweld in films, literatuur en popmuziek, De Balie 1996) bepaalde mij hierbij. Er is een groeiende fascinatie voor geweld in de popcultuur. Films van 'Cape Fear' (Scorsese) tot 'Pulp Fiction' (Tarantino) zijn een indicatie dat er in onze beleving van angsten wat veranderd is. Aldus Boomkens. Het gaat wat te ver dit boek te bespreken, maar de kern is dat volgens Boomkens mensen in onze cultuur een onvermogen hebben om geweld een plaats in hun eigen leven te geven. Dat is volgens hem de reden van de onverwachte fascinatie voor geweld. Wanneer we het kwaad niet in onszelf willen zien, projecteren we het op anderen.
Noodlot
Boomkens observeert goed. Er isinderdaad een proces van verheftiging en extremisering. Niet alleen qua geweld. Heel scherp ziet hij dat mensen vaak het kwaad in zichzelf niet (h)erkennen. Hier is al eerder over geschreven - in de Bijbel bijvoorbeeld. In het vervolg gaat hij alleen wat kort door de dualistische bocht. Het probleem is volgens hem, dat wij steeds onderscheidingen willen maken. 'Ik ben goed en zij zijn fout'. Vanuit het signaleren van het kwaad in ons, concludeert Boomkens impliciet dat het altijd zo is geweest en zal zijn. Dat is de achilleshiel van het dualisme. De mens is gevangen in een eeuwig vermoeiende strijd tussen goed en kwaad. Het noodlot heerst en er bestaat geen vrijheid. Ik hoop niet dat dit noodlotsdenken de tweede helft van de negentiger jaren gaat bepalen. Daartegen moeten mensen die in waarheid willen leven, protesteren. En dat kan omdat God de beslissende slag aan het kwaad al heeft toegebracht. Zolang we niet onze blik verruimen en God tot ons laten spreken, blijven we echter - zoals Boomkens het noemt - in de 'geborgenheidsannex angstmachine' gevangen.
Timon Ramaker is medewerker van I'Abri-Nederland.