Zonder diaconaat geen gemeente!
2010-04-16
Bij uitgeverij Boekencentrum verscheen eind 2009 Dienen en delen, basisboek diaconaat. Onder redactie van dr. G.C. den Hertog en dr. A. Noordegraaf wordt in acht hoofdstukken, en door een zestal scribenten, geschetst wat de fundamentele theoretische en praktische aspecten van diaconaat zijn. Het is een mooie, gebonden uitgave geworden. De doelgroep is daarvoor uitgebreid genoeg: zowel studenten theologie, als een brede groep van betrokkenen en geïnteresseerden op het terrein van diaconaat willen met het boek bereikt worden.- Jaargang 54
- nummer 8
Dragende gedachte
Diaconaat spreekt principieel met twee woorden: barmhartigheid en gerechtigheid. Dat lijkt een dragende gedachte onder het boek. Barmhartigheid staat voor: handelen uit ontferming, voor: naaste zijn; gerechtigheid wijst naar het voortdurend zoeken wat Gods wil is, en naar het doen van zijn geboden. Barmhartigheid en gerechtigheid zijn niet los verkrijgbaar, maar ze moeten in open verbinding staan met elkaar. In de christelijke gemeente worden ze geleerd en besproken, gevoed en getoetst.
Fundament
Eerst worden er twee hoekstenen in het boek gelegd: Noordegraaf zelf verkent welke bijbelse gegevens in Oude en Nieuwe Testament over diaconaat zijn te vinden, en op welke wijze de diaconale roeping van de christelijke gemeente vanaf de vroege kerk door de eeuwen heen gestalte heeft gekregen. Dit is de bijbels/historische hoeksteen. Vervolgens legt Den Hertog de andere hoeksteen, met een boeiende beschouwing over de theologisch/hermeneutische kant van het diaconaat.
Met beide hoekstenen samen is de lezer dan al tot over de helft van het boek gevorderd, en voelt dan mogelijk ook wel een behoefte aan meer concrete raad en daad over diaconaal handelen (‘en wat gaan we nu doen!?’). Dat wil overigens bepaald geen diskwalificatie zijn van de hoeksteenhoofdstukken, waarin veel aanknopingspunten voor verder studeren zijn te vinden, en waarin tussen de wat meer beschrijvende, opsommende stukken in, genoeg te vinden is wat de lezer uitdaagt en wakker houdt.
Bouwstenen
Op het gelegde fundament wordt in de volgende drie hoofdstukken voortgebouwd. Die gaan achtereenvolgens over diaconaat en gemeente (K.T. de Jonge), diaconaat in de samenleving (A. Heystek), en diaconaat wereldwijd (B. Loonstra). Een overeenkomst tussen de auteurs is, dat zij allemaal erop wijzen dat de relatie tussen diaconaat en evangelie(verkondiging) noodzakelijk is. Diaconaat is geen ‘wormpje aan de missionaire hengel’, maar het vindt evenals zending zijn wortels in de boodschap van redding van verloren mensen, in Christus. Ook klinkt in alle drie de hoofdstukken eenzelfde waarschuwend geluid: er kan geen diaconaat zijn zonder gemeente, maar omgekeerd kan er ook geen gemeente (blijven) bestaan waar geen levend diaconaat wordt gepraktiseerd.
Impressie uit de drie hoofdstukken
Met name De Jonge gaat in zijn bijdrage uitgebreid en minutieus in op het hoe en wat van de diaconale praktijk, tot beslisbomen en afvinklijsten aan toe. Maar ook wijst hij op de noodzaak om het diaconaat een zichtbare, merkbare plaats te geven in de zondagse diensten. En dan gaat het niet alleen om dat diaconaat dat in of aan de gemeente gedaan wordt, maar zeker ook om het diaconaat dat door de gemeente(leden) gedaan wordt.
In diaconaat en samenleving geeft Heystek onder meer aandacht aan de kansen die de Wet Maatschappelijke Ondersteuning biedt voor een toenemende presentie in de maatschappij. Ook noemt hij de rol van het diaconaat in het aanwijzen van maatschappelijke onrechtvaardigheden.
Loonstra wijst in zijn bijdrage over wereldwijd diaconaat op de wederkerigheid en gelijkwaardigheid die noodzakelijk zijn om tot een vruchtbare relatie tussen helper en ontvanger te kunnen komen. Geld kan en mag nooit in plaats komen van een echte relatie; kerken en christelijke hulporganisaties zijn verschillend, maar kunnen elkaar uitstekend aanvullen.
Het afsluitende hoofdstuk gaat over diaconale gemeenteopbouw, en is van de hand van H.H. van Well. Hij wijst erop dat voor gemeenteopbouw een visie, een verlangen nodig is: zo (ideaal) zou het kunnen en mogen. Daar willen we naar toe, zo willen we veranderen.
Voor wat het diaconaat betreft gaat het om meer dan zo maar een opwaardering; diaconaat – dienen- moet een wezenlijk kenmerk van de kerk zijn. Jezus Christus was immers in ons midden als één die dient? Van Well beschrijft het leerproces waarlangs diaconale gemeenteopbouw kan verlopen.
Beoordeling
Is dit nu een geslaagd boek? Zo’n brede doelgroep als in het begin geschetst is immers lastig tevreden te stellen. Toch zijn de redacteuren erin geslaagd om fundament en bouwstenen tot een samenhangend geheel te maken, zij het dan dat de delen misschien niet helemaal in balans zijn. Het is al met al een heel bruikbaar boek geworden (met een prima register), en dat niet alleen voor studenten en diaconaal betrokkenen. Het is een ook boek voor kerkenraden, om het samen te lezen, en om samen vorm te geven aan een verlangen om als gemeente toe te groeien naar dienen en delen om Christus wil.
Hertog, G.C. den en A. Noordegraaf (red) (2009), Dienen en delen: basisboek diaconaat. Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer, 280 p. € 24,90.
Peter Wakker is Bewindvoerder, toezichthouder bij schuldsanering, is lid van de NGK Breukelen en lid van de Diaconale Commissie van de NGK.