Praktische grondslagen voor het christen-zijn
2007-05-11
Kent u de term Tun-Ergehen-Zusammenhang? Hij duikt op in het zesde deel van de serie over het Oude Testament van dr. Jochem Douma, het deel dat gaat over Spreuken, Prediker en Hooglied. Je komt hem weliswaar tegen bij de kleine lettertjes, maar toch! Zo’n prachtig gebeeldhouwde term uit de Duitse theologie kan heel indrukwekkend klinken, maar Douma gebruikt hem wel functioneel in zijn boek.- Jaargang 51
- nummer 10
De term Tun-Ergehen-Zusammenhang slaat op het verband tussen het handelen van jou als mens en de gevolgen ervan. In een aantal bijbelboeken die Douma in zijn serie behandelt gaat het vaak over deze samenhang.
Soms lijken de bijbelboeken op dit punt tegen elkaar in te gaan. Spreuken zegt dan dat het de mens goed gaat die ontzag heeft voor Jahwe. Job daarentegen dat het niet altijd goed gaat met ieder die ontzag heeft voor Jahwe. En Prediker meldt dat het niets uitmaakt of je ontzag hebt voor Jahwe. Douma vertelt dat ds. F. van Deursen in de Voorzeide Leer al tegen deze schematische indeling ingaat en hij sluit zich bij hem aan. Het is volgens hem meer een kwestie van een regel met uitzonderingen.
Losjes
Het is één van de discussies uit de commentaren op het Oude Testament die Douma tamelijk losjes inbrengt in zijn bespreking van de wijsheidsliteratuur. In de serie waar dit deeltje deel van uitmaakt wil hij in vogelvlucht de boeken van het Oude Testament behandelen en daarbij vooral het ethische aspect naar voren halen.
Zo’n beetje de vraag: wat betekent wat we hier lezen voor de dagelijkse praktijk? Ik moet zeggen dat Douma daarbij niet vervalt in het simpelweg navertellen van de bijbelboeken, maar dat hij zich ook niet verliest in eindeloze wetenschappelijke discussies. Hij weet het beide in een vlot geschreven boekje in evenwicht te houden. Het is bruikbaar als bijbelstudiemateriaal en daar is het ook voor geschreven. Voor wie wat studie-achtig bezig wil zijn, is dit aan te raden. De serie avonden die Douma samen met ds. Adrian Verbree in den lande met deze deeltjes als uitgangspunt belegt, loopt ook dit jaar.
Allegorie
De bespreking van Hooglied kent ook z’n verrassingsmomenten. Uiteraard gaat Douma in op de allegorische en de letterlijke uitleg van het Hooglied en de afwisseling tussen die twee methodes. Verrassender is hoe Douma ingaat op de discussies rondom Hooglied over toespelingen op het lichamelijke spel van man en vrouw. Zijn die er, en welke zijn er dan te noemen? Douma is nogal sceptisch over die toespelingen die hij na een opsomming van een groot vraagteken voorziet. Ook bij een letterlijke uitleg van het Hooglied gaan de wegen onder de uitleggers uiteen en kun je kiezen uit gekunstelde exegese en verantwoorde exegese. De verrassing die ik noemde zit in het opeens opduiken van het woord ‘tongzoen’ in het hoofdstukje over niet-moralistisch lezen. Dat is nou een woord dat je in het zaakregister van Douma’s
standaardwerk over de christelijke ethiek (‘Grondslagen’) weer niet tegenkomt…
De liefde en de dood
Een ander verrassingsmoment was wat mij betreft Douma’s uitleg van Hooglied 8:6 waar staat: ‘sterk als de dood is de liefde’. Hij vat deze tekst niet op als een waarschuwing tegen de seksuele liefde en de gevaren die er loeren op het vurige terrein van de liefde. Het gaat puur over de kracht van de liefde die net zoals de dood niet weg te drukken is. Het gaat dus om een positieve betekenis die aan de liefde gegeven wordt. Daarbij staat niet zozeer het morele centraal, maar de fysische en psychische rijpheid. Zulke opmerkingen kunnen in gesprekken over huwelijk en samenwonen vast hun diensten bewijzen. Daarmee is dit boekje van Douma niet alleen geschikt voor studie, maar levert hij ook mooie richtingwijzers voor de praktijk van het christen-zijn.
Dr. Jochem Douma (2006), Spreuken, Prediker, Hooglied. Zesde deel in de serie Gaan in het spoor van het Oude Testament; Uitg. Kok, Kampen; € 10,-.
Drs. Laurens van Baardewijk is predikant van de NGK van Loosdrecht en redacteur van Opbouw.