Kerk en landbouw
1996-11-15
Hoe kan het dat telkens de discussie over landbouw in de kerken weer oplaait? Vanuit het christelijk geloof bezien is wellicht de aandacht verklaarbaar. Schepping, zondeval en verlossing zijn begrippen die de heelheid van de aarde, van mens, dieren en plant raken. Als geen ander bevinden de boer en tuinder zich op het scharnierpunt van die heelheid. Mensen hebben dagelijks voedsel nodig, boeren en tuinders verbouwen en produceren het. Ze gebruiken daarvoor niet alleen de aarde, maar ook plant en dier.- Jaargang 40
- nummer 23
Abstract
Voor de afnemers, de consumenten van het voedsel zijn plant en dier daarmee abstracte begrippen geworden.
Alleen door het opwekken van andere prikkels (reclame, media) roepen ze enige emotie op.
In Nederlandse begrippen: 5% van de beroepsbevolking voedt de andere 95% en velen buiten Nederland. In dat licht is lezing van Genesis 1: 27 - 31 interessant. De aarde en al wat daarop leeft heeft een duidelijke funktie voor de mens.
Maar al snel volgde de breuklijn van de zondeval. Genesis 3: 17b - 19a, Genesis 4: 3 - 4. En zo werden akkerbouwer en veehouder de oerberoepen van de wereld. Met de ordening van de samenleving kwam de specialisatie en met de specialisatie de welvaart, al dan niet rechtvaardig verdeeld. Gevolg: een kleine groep verbouwt en produceert het voedsel voor allen. Zij doet dit met steeds minder grond. Woningbouw, bedrijventerreinen, wegen, recreatiegebieden en natuurgebieden zijn de grote slokop van grond waarop nog niet zo lang geleden voedsel werd verbouwd.
Waarom deze schets?
Om duidelijk te krijgen dat maatschappelijke en economische keuzes consequenties hebben.
Specialisatie betekent efficiëncy en een hoger economische rendement. Het kan ook betekenen afzondering van de rest. En met de afzondering dreigt een isolement en onbegrip. Na de sterke nadruk op economische ontwikkeling is er de laatste 30 jaar weer meer nadruk op aandacht voor natuur en milieu. Die aandacht vertaalt zich nogal abstract. De scheppingsopdracht wordt eenzijdig aangegeven met meer natuur. Het blijft een los element van het dagelijks leven.
En zo kan het gebeuren dat een aantal organisaties (ANWB, WNF, Natuurmonumenten) roept dat Nederland tweemaal zo mooi moet worden door de aanleg van tweemaal zoveel natuurterreinen. Dat vervolgens niet ingegaan wordt hoe men zelf inhoud geeft aan de scheppingsopdracht, wordt niet vermeid, nog afgezien van de vraag of de eigen taak wel naar behoren wordt vervuld. Het lijkt erop dat weliswaar steeds meer grond voor bouwen wegen wordt gebruikt, maar dat de eigen scheppingsopdracht wordt afgekocht over de rug van de resterende landbouw.
Let wel, ik ontken niet de roeping die boeren en tuinders zelf hebben op dit terrein. Maar velen hebben het gevoel dubbel te moeten presteren als het om de scheppingsopdracht gaat. Tegelijkertijd wordt de consument kritischer als het gaat om de prijs en om de wijze waarop het voedsel wordt geproduceerd. In dat spanningsveld proberen boeren en tuinders hun weg te vinden en te kiezen. En zo dreigt de scheppingsopdracht, namelijk het beheer van de schepping en het verbouwen van voedsel, een aangelegenheid te worden van een kleine groep in de samenleving, terwijl 19 van de 20 toekijken hoe die ene dat presteert.
De voorbeelden zijn legio - bestemmingsplannen, ammoniakreductieplannen, waterhuishoudingsplannen en aanlegvergunningen. En dat terwijl de boeren en tuinders met name in Noord-Nederland goed scoren.
1. Bijna 70% van de veehouders voldoet nu reeds aan de Europese normen en de nationale mestwetgeving voor 2010.
2. Drentse en Groningse akkerbouwers voldoen ruimschoots aan de afspraken gemaakt in het Meerjarenplan Gewasbescherming. Zij zijn kop loper in Nederland voor wat betreft de vermindering van het gebruik ervan.
3. De biologische landbouw in Noord-Nederland groeit en is een volwaardige tak van landbouw geworden.
4. De Noordelijke tuinders zijn koploper in het milieuvriendelijk telen. Velen werken geheel biologisch en veel bedrijven kennen reeds een volledig gesloten systeem voor de watervoorziening.
5. Het NLTO-project duurzame akkerbouw, het Sterproject, heeft honderden deelnemers. Eenzelfde project is voor de veehouderij opgezet.
Boodschap
Rentmeesterschap is niet meer en niet minder dan het beheer over zaken waarover je de zeggenschap hebt gekregen. Voor boeren is dat het zorgvuldig omgaan met de grond, de bodemvruchtbaarheid op peil houden en de grond in goede conditie houden. Zo blijft een goede oogst jaar in jaar uit mogelijk. Daartoe behoort ook het economische beheer. Hij moet immers leven en het bedrag aan pacht of de rente en aflossing voor de lening betalen waarmee hij de grond heeft gekocht of investeringen heeft gedaan. De landbouw is geen economische speeltuin. De landbouw werkt internationaal, Europees en wereldwijd. Dat betekent dat de marges voor eigen keuzes klein en allerminst vrijblijvend zijn.
Rol van de kerk
Welke rol kan de kerk spelen in deze ontwikkelingen? De rol van de kerk wordt bepaald door kerkleden. Een kerk is niets meer of minder dan een gemeenschap van gelovigen die elkaar vasthouden en bemoedigen. De kerk heeft een boodschap voor de wereld. Een boodschap die niet beperkt blijft tot het hiernamaals, maar wel degelijk voor de wereld van nu. Voor de brengers van die boodschap een uitdaging. Prediking over schepping, over verloedering daarvan, met een oproep God te volgen. Een uitdaging dat in rechtvaardigheid te doen.