Generatie Nix en politiek
1995-03-24
"VVD boekt historische overwinning", opent de ochtend na de verkiezingen mijn krant. Hopelijk valt het met dat historische wel mee. Ik ben me in ieder geval kapot geschrokken en anderen ook. De kranten staan vol met commentaren en analyses over de Bolkestein-factor en het dualisme. Ik voeg er nog een aan toe: Bolkestein is de MTV-er van de politiek.- Jaargang 39
- nummer 6
Bolkestein 'antwoordde de pers op vragen naar het waarom van zijn succes dat de VVD "eensgezind naar binnen en herkenbaar naar buiten"
was. Hij speelt inderdaad geen verstoppertje als je hem vraagt waar hij naar toe wil. Economisch liberalisme, gekoppeld aan cultureel conservatisme.
Raar genoeg heeft Bolkestein ook stemmers getrokken, waarvan je je afvraagt of VVD-politiek nu wel zo voordelig voor ze zal zijri. Volgens vele commentaren is het dan ook niet zozeer het beleid, als wel de agenda van Bolkestein dat mensen getrokken heeft: een streng asielbeleid, het korten of schrappen van de huidige ontwikkelingssamenwerking en de 'blijf-van-m'n-lijf'-houding in de discussie over orgaantransplantaties.
Toch is hiermee het succes niet verklaard.
Enkel aan de issues kan het niet liggen. Die trekken wel extra stemmen, maar veroorzaken niet zo'n aardverschuiving. Een paar jaar geleden moest je je schamen VVD te stemmen.
Wat is er aan de hand dat nu in 1995 juist ook veel jongeren voor Bolkestein gekozen hebben?
Generatie Nix
Jeugd van nu heeft het label Generatie Nix (naar Douglas Couplands roman Generation X uit 1991) gekregen. Cynisch, gedesillusioneerd, weinig toekomstperspectief, ervaringsgericht en verveeld. De snelheid en veranderlijkheid van het zappen staat voorop. Veel buitenkant dus. Maar deze jeugd prikt wel door alle bla-bla-verhalen van weleer heen en is op zoek naar werkelijkheid achter woorden. Antidogmatisch, maar op zoek naar authenticiteit en eerlijke directheid. Beavis & Butthead, de cynische striphelden van de muziekzender MTV, zijn grof, maar tenminste eerlijk. En daarmee populair. Beschaafdheid en correctheid zijn niet meer zo belangrijk, .als je maar zegt wat je vindt en daarvoor staat.
In de eerste Opbouw van deze jaargang schreef ik dat onze tijd zich kenmerkt door een breuk tussen het woord en dat waarnaar het woord verwijst. Woorden zijn machtsmiddelen geworden waarmee we anderen proberen te manipuleren. Dit gevoel dat woorden liegen, onoprecht en niet-echt zijn geworden, voelen Nix'ers haarfijn aan. En niet alleen zij. Ze zijn hierin een teken van de tijd. En Nix'ers zijn de schijn zat. De beuk erin - op zoek naar wat wel echt is.
Kloof
De afgelopen jaren is de kloof tussen overheid en burgers groter geworden.
Het vertrouwen dat mensen in de jaren '70 nog in de maakbaarheid van de samenleving en daarmee in de politiek hadden, is verdwenen. De mensen zijn"
veel cynischer over politiek dan voorheen.
Politiek is "veel gepraat, weinig wol".
0'66 heeft in deze tijd van ontideologisering met haar pragmatisme kunnen groeien. Ook Groen' Links pikte als post-materialistische partij een graantje mee. En nu is het de beurt voor de VVD. De Beavis & Butthead-factor is gaan werken. In ons tijdsgewricht, waar de betekenis van wat mensen zeggen niet eenduidig is, staat daar in de politieke arena opeens iemand die zegt wat hij denkt en verwoordt wat een heleboel mensen vinden. Bij hem heb je de indruk dat er geen kloof is tussen wat hij zegt en wat hij doet. Hij trekt zich weinig aan van wat anderen denken en zegt gewoon wat hij vindt.
Zijn woorden verwijzen naar concrete problematische situaties. Heel direct.
Hij spreekt waar anderen - omdat dat politiek correct is - hun mond houden.
In dezelfde ochtendkrant stond dat mevrouw May-Weggen toegaf met haar kritische opmerkingen over de VVD-voorman een fout te hebben gemaakt.
Het zou de uitslag voor CDA geen goed gedan hebben. May-Weggen had harde kritiek geuit. Dat was inderdaad weinig politiek, maar mag dat ook eens? Dit typische gedraai is de Nix'er - nog even los van de inhoud - spuugzat. Liever iemand die staat voor wat hij of zij zegt, dan een draaier.
Echte echtheid
Staat het VVD-stemmende gedeelte van ons volk achter de inzichten van Bolkestein? Voor een deel natuurlijk wel. Anderen vinden echter belangrijker dat hij tenminste zegt wat hij vindt.
Hij lijkt de kloof tussen woord en daad te dichten. Het succes van de voorman van de VVD zit er voor een groot deel in, dat hij aansluit bij het culturele besef van woord-moeheid.
Deze tijd zucht om echtheid, oprechtheid en werkelijkheid achter het gespeel met woorden. Het enkele zoeken naar directheid, echtheid en authenticiteit van de Nix'er is echter geen garantie voor echte echtheid. Ik bedoel hiermee: echtheid, waarin het leven van jezelf en anderen volledig kan ontplooien. Daar is ook het goede voor nodig. Eerlijkheid, zonder het goede, gaat ten koste van anderen. En dat moeten we in onze democratie voorkomen.