Nederlands-Gereformeerde studentenconferentie te Zeist
1995-03-24
Op initiatief van Opbouw werd op 24 en 25 februari te Zeist een studentenconferentie georganiseerd. Ruim honderd studenten bezochten het conferentieoord 'De Wittenberg ,om met hun kerk- en leeftijdsgenoten van gedachten te wisselen over het thema: De samenleving verandert. En de kerk?- Jaargang 39
- nummer 6
In onze samenleving maakt het christelijk geloof geen wezenlijk bestanddeel van het dagelijks levensbesef meer uit.
Normen en waarden worden geacht het produkt te zijn van maatschappelijke discussie. Een kerk die in deze wereld wil staan, moet voortdurend haar positie bepalen. Het thema van de conferentie was daarom een goede keus, maar voor velen was het niet de belangrijkste trekpleister geweest. 'Ontmoeting met medestudenten en medechristenen' werd frequent als motief opgegeven. Het programma van de vrijdagavond was daar ook bewust op afgestemd: geen georganiseerde discussie maar een informele sfeer om elkaar beter te leren kennen.
Pluriform en plurinorm
Voor de invulling van de zaterdag had de commissie een intensiever programma in petto. Twee sprekers, drs. J. Mudde en drs. H. de Jong gaven beiden een inleiding op de problematiek van de kerk in een veranderende samenleving.
Nadat ds. Mudde in een aantal schetsen had uitgebeeld hoezeer de wereld de laatste vijftig jaar stormachtig is veranderd, stelde hij dat we nu te maken hebben met een samenleving die zowel 'pluriform' als 'plurinorm' is geworden.
Geloof trekt zich steeds meer terug in de private sfeer en functioneert niet meer als het cement om mensen, normen en waarden bijeen te houden. Hoe ontvang je zo'n wereld in de kerk?
Geen' succesformule'
De kerk bevindt zich in het spanningsveld tussen integratie en isolatie. Volgens Mudde heeft het geen zin te proberen met een of andere 'succesformule' haar identiteit te waarborgen. Eerst dient aan al onze bezinning verootmoediging en gebed vooraf te gaan. Pas in het gebed tot God kunnen wij de veranderende wereld om ons heen met een scherpere blik bezien.
Voor velen heeft Gods Woord in deze tijd afgedaan. Voor hen is geloof niet meer een adequaat antwoord op de problemen van deze tijd. Is de bijbelse boodschap werkelijk achterhaald?
Mudde benadrukte dat dit beslist niet het geval is. Temidden van alle verandering is namelijk het wezen van de mens onveranderd gebleven, ondanks alle uiterlijke gedaantewisselinge'l door de tijd. Daarom kan het christelijk geloof niet afgedaan hebben, want in de Bijbel wordt de mens van alle tijden en plaatsen aangesproken. In onze tijd is Gods Woord net zo actueel als het altijd geweest is.
Veranderendlevensbesef
Toch heeft onze tijd met een aantal 'copernicaanse' wendingen in het levensbesef te maken, aldus Mudde. Zo is in ons moderne levensbesef het persoonlijke een belangrijkere rol gaan spelen. De kerk kan daarbij proberen aan te sluiten door bij haar toerusting zich in te stellen op een meer persoonsgerichte benadering waarin de onderlinge dialoog een centralere plaats inneemt.
Want in een tijd van individualisering zal het geloof steeds meer een zaak van bewuste persoonlijke keuzes gaan worden. Dat betekent overigens niet dat we het gemeenschappelijke los moeten laten. Binnen eenqeindividualiseerde samenleving waarin de liefde aan het verkillen is, kan juist de liefdevolle beleving van de gemeenschap der heiligen nieuwe aantrekkingskracht gaan uitoefenen.
Onderscheidingsvermogen
Hetveranderendlevensbesefzaleen groot beroep doen op ons geduld en onderscheidingsvermogen in onze omgang met de Bijbel, stelde Mudde. Zo hebben we tegenwoordig te maken met een andere beleving van man!
vrouwverhoudingen. Bijbelse uitspraken over de man als het hoofd van het gezin liggen daarom gevoelig. En nu kun je blijven volhouden dat de Bijbel duidelijk een bepaalde kant opwijst, maar als ons levensgevoel daar niet bij aansluit, zullen we ons moeten bezinnen op een andere houding. Bij al haar oriëntatie op de eigen tijd zal de kerk bewust moeten onderscheiden wat het 'constante' in de Bijbel is en wat 'variabel'. Daarmee bedoelt Mudde dat de kerk haar eenheid moet zoeken in het wezen van Gods Woord, maar dat ruimte kan bestaan voor verschillende meningen over de concretere uitwerkingen ervan zoals we die in de Bijbel tegenkomen.
Individualisme
Na een korte koffiepauze kreeg ds. H. de Jong het woord. Hij ging in op het verschijnsel 'individualisme'. Deze aanduiding staat voor veel christenen op één lijn met secularisatie en andere vormen van verval. Volgens De Jong is dat een te weinig laconieke benadering. Individualisme wordt bij voorbaat afgeschreven, terwijl het ook een bondgenoot van het geloof kan zijn. Verspreidde het christendom zich niet juist eerst in de stedelijke samenlevingen waar sociale banden veel losser waren dan in agrarische gemeenschappen? Sterker nog, individualisme is tot op zekere hoogte een vrucht van het christelijk geloof zelf.
Is het niet Jezus die zegt: 'Wie vader of moeder liefheeft boven Mij, is Mij niet waardig; en wie zoon of dochter liefheeft boven Mij, is Mij niet waardig' (Matt. 10:37).En werd Abraham niet opgeroepen zich los te maken van de samenleving waarin hij was opgegroeid? De Jong waarschuwde ervoor dat de christen zich niet te snel een vreemdeling in eigen tijd moet gaan voelen. Ook deze schrale tijd is Gods tijd. Het is nooit
onmogelijk Gods geboden te dienen.
Geen architectonische kritiek
In een samenleving die verzadigd lijkt te zijn van Evangelische woorden, past volgens De Jong de kerk beter·een afwachtende houding. De tijd dat wij als christenheid de secularisatie kunnen keren, lijkt voorbij. Wel moeten we altijd bereid zijn tot het afleggen van verantwoording aan al wie ons rekenschap vraagt van de hoop die in ons is (1 Petrus 3:15). Dat betekent dat het geen zin heeft met omlijnde christelijke maatschappijconcepten aan te komen. Geen 'architectonische' maatschappijkritiek, maar 'persoonlijke' kritiek. Jezus riep bewust niet op tot maatschappelijke revolutie. Daniël en zijn vrienden zetten zich, zo goed en zo kwaad als dat kon, in voor de 'geseculariseerde' en geïndividualiseerde Babylonische samenleving.
Zo kunnen christenen in hun handelen vanuit waarden als verantwoordelijkheidsbesef, eerlijkheid, betrouwbaarheid en bekommernis om de ander zich inzetten voor de huidige samenleving.
Gods gebod in onze tijd
Net als Mudde wees ook De Jong op het belang van een goed onderscheidingsvermogen tussen 'constanten' en 'variabelen' in de Bijbel. Mozes schreef de Tien Geboden op twee stenen tafels.
Maar de nadere uitwerkingen ervan werden in zachter kalk geschreven en bleven uitwisbaar (Deut. 27:2). Blijkbaar is daaraan niet de status verleend die de Tien Geboden hebben. Zo moeten ook wij oppassen Bijbels geschut in stelling te brengen tegen zaken als homofilie, samenwonen en de veranderende positie van de vrouw. Wanneer we Gods geboden willen gehoorzamen, moeten we daarbij ook met de omstandigheden waarin dat moet get)euren rekening houden.
Schriftgezag
De lezingen hadden voldoende stof opgeleverd tot discussie, wat na de gemeenschappelijke lunch in groepen werd gedaan. In een ervan werd gesproken over wat precies constant en variabel mag worden geacht. 'Stel dat we het probleem beperken tot de Nederlands Gereformeerde kerk alleen, dan nog is het moeilijk om te bepalen wat constant is, wat het werkelijk wezenlijke is', werd geopperd. 'Dat moeten we toch wel weten', vulde een ander aan. 'Sommige christenen zien bijvoorbeeld Jezus enkel als een voorbeeldfiguur en geloven niet in de werkelijkheid van de Opstanding.
Is dat gegeven dan ook variabel?' Alle leden van de groep waren het erover eens dat dit te ver zou gaan. 'Maar aan de andere kant, helemaal consequent met de Bijbel zijn wij zelf ook niet.
Pakken ook wij niet uit de Bijbel wat ons uitkomt?' Wanneer weten we wanneer het om het wezen en wanneer om meer situatiegebonden uitwerkingen ervan gaat?
Onduidelijkheid
Uit de vragen die tijdens de plenaire discussie werden gesteld, bleek dat ook de anderen deze vragen hadden besproken.
Een van de aanwezigen stelde de vraag of de toenemende kerkverlating, bijvoorbeeld bij de synodaalgereformeerde kerken, niet juist het gevolg is van de onduidelijkheid over het geloof. Zorgt het onderscheid tussen constant en variabel niet ervoor dat op den duur alles variabel wordt? De Jong antwoordde daarop dat christenen zich er niet voor hoeven te schamen dat zij het onderling oneens kunnen zijn. Inderdaad, daardoor ontstaat er onduidelijkheid over verschillende zaken. Maar: onduidelijkheid moet geen 'quietief' zijn, maar juist een 'motief' om met elkaar te gaan praten. Schijnduidelijkheid is geen oplossing. We ontkomen er niet aan voortdurend vragen te stellen, hoe beangstigend dat ook kan zijn.
Credo
Maar waar ligt dan het houvast, zo werd gevraagd. Er bestaat onduidelijkheid over uiteenlopende zaken, zoals samenwonen, sex voor het huwelijk, zelfs over Jezus' Wederopstanding. De Jong reageerde door te stellen dat het bij die opsomming niet om gelijksoortige zaken gaat. 'Je belijdt in het Credo bijvoorbeeld de maagdelijke geboorte van Christus en Zijn Opstanding. Dat zijn fundamentele waarheden waar we niet aan hoeven te twijfelen. Maar dat wat we in het Credo belijden is van een andere aard dan zaken zoals samenwonen.' Mudde vulde daar op aan dat de Schrift zelf ook duidelijkheid biedt bij het onderscheiden van constanten en variabelen.
Telkens keren fundamentele begrippen terug in de Schrift. Door de gehele Bijbel loopt een rode draad die zèlf duidelijkheid verschaft. Wat wij onder constant verstaan is niet zomaar een greep van theologen, maar iets dat Gods Woord zèlf aanreikt. Wanneer we de Bijbel op die manier proberen te begrijpen, worden diepere lagen van ons menszijn aangeboord. Dieper dan die van het moralisme.
Mensen van de weg
Een van de studenten stelde de vraag in hoeverre dat wat we als 'variabel' aanwijzen samenhangt met de tijd, de omstandigheden waarin we leven. De Jong antwoordde daarop dat we tegenwoordig leven in een tijd waarin zich nieuwe omstandigheden aandienen zoals nooit tevoren. Daarop moeten we ons bezinnen.
'Wij christenen moeten beseffen dat wij geen Koran hebben, maar een Bijbel'.
In tegenstelling tot de Koran is deze langs een lange weg ontstaan. Zo zijn ook gelovigen 'mensen van de weg', die 'onderweg wijsworden'. Vraagt de psalmdichter ook niet om inzicht zodat hij Gods geboden kan toepassen op de situatie waarin hij verkeert?
'Er is hoop' -sticker
Naar aanleiding van De Jongs stelling dat de kerk in deze geseculariseerde samenleving een afwachtende houding moet aannemen, vroeg iemand of dit betekende dat een christelijke politiek onmogelijk was. Zo nee, of De Jong zijn bewering ook kon staven met actuele voorbeelden. De Jong antwoordde dat hij het nog steeds niet aandurft op de achterruit van zijn auto een 'Er is hoop'- sticker te plakken. Naar eigen zeggen is hij namelijk een slecht autorijder en vreest dat zijn gedrag in het verkeer lasterend werkt voor de Naam waarnaar de sticker verwijst. Met andere woorden: het moet nog maar waargemaakt worden of het etiket 'christelijk' inderdaad de lading denkt. Het heeft naar zijn mening meer zeggingskracht wanneer een christen zich consequent goed gedraagt in het verkeer. En wanneer dit gedrag nieuwsgierigheid heeft opgewekt en mensen vragen welke motieven hem ertoe brengen zo te handelen, kan hij openlijk getuigen van de kracht van het christelijk geloof. Zo geldt het ook voor christelijke politiek. Omdat onze cultuur verzadigd lijkt te zijn van evangeliseren, moeten christenen het daarom meer gaan zoeken in een levenshouding dan in woorden.
De vraag kon niet uitblijven of ds. Mudde wèl een 'Er is hoop'-sticker op de achterruit van zijn auto heeft geplaatst.
Mudde antwoordde met een laconiek 'nee' maar gaf als reden op dat hij in situaties verkeert 'dat hij wel hard moet rijden'.
Loutering door zwakte
Heeft de zwakker wordende positie van de kerk niet het gevolg dat de kerk, paradoxaal genoeg, juist steeds sterker zal worden? Mudde antwoordde dat veel kerken zich tegenwoordig in een 'smeltkroes' bevinden. Bij de grote reformatorische kerken blijkt dat duidelijk uit de massale kerkverlating die jaarlijks geregistreerd wordt. Maar daar is op den duur stabilisering mogelijk, waarna wederopbouw van een sterke kerkgemeenschap kan volgen. De Jong merkte daarbij losjes op: 'Dat geldt ook voor de' Rooms-Katholieke kerk, hoor!'.
Besluit
Maandag 27 februari kopte Trou.ws kerkpagina met 'Nederlands' gereformeerde jeugd tussen schijnzeker en onduidelijk'.
De discussie werd daarmee treffend samengevat. Terwijl de samenleving verandert, bevindt de kerk zich in dit spanningsveld, ook de Nederlands Gereformeerde.