Je kon er op zitten wachten...
2007-05-25
Had je niet gedacht, hè? Jij dacht dat de geest alleen ter sprake kwam bij de schepping, in de eerste verzen van de bijbel. En dan nog een keer bij die profeet – hoe heet hij ook alweer... Petrus citeert hem in zijn pinksterpreek, en dan gaat het natuurlijk al over het Nieuwe Testament.- Jaargang 51
- nummer 11
Maar dat er in het Oude Testament zó vaak sprake van is (zo'n slordige 200 keer), dat had je niet gedacht! In negen van de tien boeken komt hij aan het woord, ìn het woord kun je wel zeggen. Toegegeven: hierbij gaat het niet altijd over heilige geest. Hoewel, ook in wat wíj niet zo spiritueel maar profaan vinden, ziet de bijbel iets heiligs.
Zoals...?
Zoals de lucht die jij op dit eigen moment in- en uitademt, jouw levensadem. En niet alleen die van jou, maar ook die van andere mensen. Van alle mensen die geleefd hebben, leven en zullen leven. En van alle dieren die geleefd hebben, leven en zullen leven. Gods geest heeft mij gemaakt, zijn adem doet mij leven. Ademen door je neus, 'zachtjes waaien' tussen je lippen, miljarden keren gebeurt dat op één dag, bij mens en dier. Sta eens stil bij dit werk aan de weg – de weg van hem die uitademt en inwaait.
En zoals...?
Zoals de koelte van de avondwind binnen en buiten het paradijs. De storm die davert langs de hemel en dreunt in de bomen. Zend uw adem en zij worden geschapen, zo geeft u de aarde een nieuw gelaat – een nieuwe lente, een oud geluid. En niet alleen in planten- en dierenwereld, maar ook in onze eigen geschiedenis.
Vaak wakkert de wind aan tot woede: denk aan de tsunami van de zee, aan de brekers van de oorlog. Eén ademstoot van hem, en de mensen komen om, één vlaag van zijn woede vaagt hen weg.
Waarom doet hij er niets aan? vragen wij. En hij antwoordt: zijn jullie dan horende doof en ziende blind? Sta eens stil bij mijn werk aan mijn weg! Zo wil ik het niet, roept hij woedend, en beneemt ons de moed. En dan gebruikt het Oude Testament telkens hetzelfde woord... geest! Wist je trouwens dat 'geest' in het Nederlands mannelijk is: des geestes, door den geest? Maar in de taal van de het Oude Testament is 'geest' meestal vrouwelijk.
De dieren schiep God volgens het ontwerp dat hij voor hen had gemaakt. Maar de mens schiep hij naar zijn eigen voorbeeld, mannelijk en vrouwelijk. Over God spreekt het Oude Testament altijd als een 'hij', over de geest meestal als een 'zij'. De schepper heeft het beide in zich, weet je. Hij is onvergelijkbaar, geen mens heeft zijn geest gemeten. Precies andersom: hij heeft zelf de sterren, het stipje aarde en de mensjes erop gemaakt – door de adem van zijn mond. En weer gebruikt de bijbel hetzelfde woord...geest!
Ga door...
Zoals een soldaat zijn uniform aantrekt, een dokter zijn witte jas (B.Holwerda). Zo trekt Gods geest een mens aan. Niet het schepsel maar de schepper komt in actie! Een profeet wordt wel eens 'man van de geest' genoemd. Dat klopt, want de geest komt over zo'n persoon, wordt op hem uitgestort en vervult hem. Een mens wordt gegrepen door en vervuld met de geest. Die overweldigt hem, rust òp en is ìn hem. Kortom: de geest neemt de mens in bezit om... te spréken.
Dat spreekt vanzelf! Ook andere mensen pakt de geest in de kraag: kleermakers! En kunstenaars, die weten hoe je met hout en steen moet werken, met stoffen en edelstenen. Maar ook getalenteerde lieddichters en harpspelers! De geest schenkt, vervult, doordringt. Soms komt de geest óver of ìn een leviet, een priester. Ook die kríjgen om te géven: de harde milde woorden van de Heer.
En zoals...
Na de praters de doeners. Richteren heetten ze vroeger, rechters zeg je tegenwoordig. Ook óver en ìn hen komt Gods geest. Ook zij worden gegrepen, gedreven, tot daden aangezet. Ze mobiliseren het leger, trekken op tegen de vijand – en het land heeft weer jaren rust. En dan komen de koningen. Ook al gegrepen en overmand; doordrongen en vervuld van Gods geest. Jozef redt zijn familie in Egypte. Saul verlost zijn volk in Kanaän. Tegelijk is zijn conflict met David een strijd op dood en leven, tussen een kwade en een goede geest. En het eind van het liedje is, dat ondanks alles de geest van de Heer tot David spreekt: 'Hij is als een stralende morgenzon die na de regens opkomt aan een wolkenloze hemel'.
En deze 'hij' moet dan toch wel de messias zijn. Na profeet en vakman, leviet en priester, richter en koning is 'n timmermanszoon de zevende die met geest is vervuld. God zendt hem met zijn geest. Die ìs òp hem en rùst op hem. Hij spreekt het verlossende woord voor armen en gevangenen, blinden en onderdrukten. Maar hij staat met beide benen op de grond. En hij hangt met zijn hele lichaam aan een kruis. En zo ben je in het Oude Testament al helemaal in het nieuwe!
En zoals...
Jij en ik zelf. En dan zijn we weer terug bij het begin. Want de nieuwste verrassing in het oude boek zijn... jullie!
Ik zal aan jullie mijn geest geven en zorgen dat jullie volgens mijn wetten leven.
De geest zet Ezechiël neer in een dal vol beenderen. En dan zegt God: Ik ga jullie adem geven, zodat jullie tot leven komen, en jullie zullen beseffen dat ik de Heer ben. Wind, blaas in deze doden, zodat ze weer opstaan, een onafzienbare menigte. Dàn is het uitgieten en opleggen niet van de lucht – het geven, vervullen, rusten en in jullie midden zijn. Niet door eigen kracht of macht, maar door mijn heilige geest – zegt de Heer van de hemelse machten. Want, de geest kun je alleen maar krijgen. De geest trekt jou aan. God komt in actie, via jou, ondanks jou als het moet.
Here God, ik besef dat ik niet aan uw aandacht kan ontsnappen. Neem uw geest niet van mij weg. Schep een nieuwe geest in mij. Laat uw goede geest mij leiden. Na het Oude Testament kon je er op zitten wachten. Dat deden ze dan ook: toen de Pinksterdag vervuld werd, kwam er uit de hemel een geluid als van een hevige windvlaag. En dat vulde het hele huis waar zij gezeten waren. Maar de bijbel mystificeert niet, de bijbel concretiseert. Geloven in Jezus, God, de Geest gaat ergens over: de aarde, de stad, de mensen, de volken, de dieren, de bomen, de dingen, de vreugde, het leven. Dat is Genesis, dat is Openbaring.
Drs. Koos Veefkind is emeritus-predikant van de Nederlands Gereformeerde kerk van Amersfoort.