Recht op een gaaf leven
1995-06-30
Voor mensen die betrokken zijn bij de psychiatrische hulpverlening was de naam van Luitsen Koetsier geen onbekende. Jarenlang was hij actief binnen de Cliëntenbond. In depressieve toestand beëindigde hij in de herfst van 1992 zelfs zijn leven.- Jaargang 39
- nummer 13
Onder redactie van Luitsens ouders verscheen een bundel met bijdragen van Luitsen en van andere betrokkenen.
D~ bundel is een plakboek vol herinneringen. Kernthema is een uitspraak van Luitsen zelf:"lk ben niet depressief geboren, maar depressief gemaakt." Zo'n thema vormt uiteraard niet de inleiding tot allerlei verheven gedachten over de goedheid van de mens.
De oorlog leeft nog ....
Volgens de ouders van Luitsen zijn er twee hoofdoorzaken voor zijn steeds terugkerende depressies. De eerste is de zgn. 'tyveede-generatie-oorlogsproblematiek'.
"De oorlog leeft nog" schrijft de Israëlische psycholoog Chajim Dasberg. De onveiligheid die ouders als gevolg van traumatische ervaringen in hun vroege jeugd hebben ervaren, heeft gevolgen voor hun opgroeiende kinderen. Toen Luitsens moeder 5 jaar oud was, werd haar vader door de Japanners afgevoerd en kwam ze zelf in een Jappenkamp terecht. Daarmee stortte haar veilige wereldje in. Bij Luitsen komt dit thema nog op een heel andere manier terug.
Toen hij 5 jaar oud was, woonde de familie (opnieuw) in Indonesië. Zijn moeder moest toen vanwege een zware depressie worden opgenomen.
Daarmee stortte zijn veilige wereldje in. "Het leek alsof de geschiedenis zich herhaalde" schrijft zijn moeder.
De ouders verwijten de psychiatrische hulpverlening dat men de gevolgen van de 'tweede-generatie-oorlogsproblematiek' niet heeft onderkend. De psychotherapeut Sanny Herman schreef voor de bundel een inzichtgevende bijdrage over kenmerken en gevolgen van deze problematiek.
Pesten op school
De tweede reden, die de ouders noemen als oorzaak van Luitsens depressies, is het feit dat hij jarenlang werd gepest op school. Het verwijt aan het adres van het onderwijs is dat men het pesten op school niet heeft gezien of niet heeft willen zien. Thuis praatte Luitsen er nauwelijks over dat hij gepest werd. Hij heeft er echter chronische gevoelens van onveiligheid overgehouden. In het boek vinden we een bijdrage van Luitsen over 'pesten op schooi'. Daarnaast schreef Bob van der Meer, psycholoog en onderwijskundige, voor het boek een hoofdstuk over dit onderwerp: "Het gepeste kind - de zondebok in de klas." Gelukkig is er tegenwoordig op scholen meer aandacht voor dit onderwerp. Het hoofdstuk dat Van der Meer heeft geschreven is eigenlijk verplichte kost voor onderwijsgevenden: in kort bestek worden hier veel aspecten beschreven.
Werk voor de Cliëntenbond
In het boek vinden we de tekst van toespraken die Luitsen heeft gehouden, alsmede publikaties die hij heeft geschreven. Vanuit de Cliëntenbond heeft hij voortdurend gevochten voor de rechten van (ex-)psychiatrische patiënten. Hij publiceerde en sprak o.a. veelvuldig over de toepassing van de 'Electroshock', over het thema 'Dwang' en over het recht op inzage in dossiers door de patiënten. Die strijd bracht hem in aanvaring met de 'gevestigde psychiatrische orde'.
Passend in de sfeer van (een min of meer intern orgaan van) de Cliëntenbond worden enkele aanvaringen met naam en toenaam beschreven. Je vraagt je alleen wel af hoe het zit met de rechten van die (beroepsmatig) betrokkenen, nu zo'n verslag in een (meer externe) publikatie terecht is gekomen.
Machteloosheid
Wie de inhoud van 'Recht op een gaaf leven' tot zich door laat dringen, kan niet ontkomen aan gevoelens van machteloosheid.
Aan de hand van dagboekfragmenten en foto's vormt de lezer zich een beeld van Luitsen. Zijn moeder beschrijft (zeer summier) aspekten uit zijn levensgeschiedenis. Dan gaat hij aan de V.U. economie studeren. Op zijn 20e jaar volgt de eerste diepe depressie.
"Drama in x bedrijven van de onvoltooibare Luitsen Koetsier, zoals hij bij zijn leven genoemd werd".
Vanaf zijn eerste psychiatrische opname vocht Luitsen voor de rechten van psychiatrische patiënten, maar men kan veronderstellen dat de energie die deze strijd hem kostte ook heeft bijgedragen aan zijn vroege dood. Ook de ouders hebben gevochten.
Na de dood van Luitsen was die strijd allerminst voorbij ....
De inhoud van het boek riep bij mij vragen op. Het zijn vragen op pastoraal, ethisch, pedagogisch en psychologisch gebied. Veel meer riep het boek weer die ene fundamentele vraag op: waarom moet een jong, kwetsbaar en veelbelovend leven z6 eindigen?
Hopelijk groeit met het lezen van dit boek het begrip voor de positie van mensen die vastlopen, voor hun ouders en verdere familie. En niet te vergeten: begrip voor het kind dat gepest wordt op school.
N.a.v.: Henk: en Tineke Koetsier- Korvinus: Recht op een gaaJ leven; 131 pagina's. J 22,50. Uitgave: Kok. Kampen; 1994