'The smell of being young'
1995-06-16
De eerste potentiële NGJ-Landdagbezoek(st)er is vanochtend (25 mei) al voor zeven uur ergens in Den Helder of Vlaardingen zijn of haar bed uitgekropen om op pad te gaan richting Zuiderkerk, Zwolle. Op weg om slechts één ding te beleven: ‘The Smell’. - Jaargang 39
- nummer 12
Nooit zijn er de laatste jaren zoveel mensen richting NGJ-Landdag getogen, en nooit is men zich zo ‘mysterieus bewust’ geweest van wat er gaat gebeuren; de haast mystieke waas van gemeenschappelijkheid trekt blijkbaar vele mensen. In ieder geval zijn er zo’n kleine 600 mensen die de moeite hebben genomen the smell te ruiken. En de Yell ‘The Smell of being Young’ dekt een boordevol programma dat er mag wezen.
'Hemelvaartsviering'
's Morgens om tien uur begint de kerkdienst.
Want in tegenstelling tot voorgaande jaren wordt er dit jaar een hemelvaartsviering gehouden, samen met de gastgemeente van Zwolle. Een boordevolle Zuiderkerk kan eindelijk eens haar doel met recht vervullen: het grote orgel, met daarachter Tromp van Goor, kan voluit spelen, de akoestiek wordt volledig verzadigd en de kerk is op deze feestelijke Hemelvaartsdag geheel opgevuld met enthousiast zingende jongeren. Van de voorganger, ds. Marten de Jong, krijgt men ook de kort-maar-krachtige preek die de mensen beloofd was.
'Bedenkt de dingen die boven zijn' (Kolossenzen 3 vers 2), is een goede insteker om de dag mee te beginnen.
Een gelovige, ook een jonge gelovige, moet gelovig-kritisch zijn in het bemerken van de juiste dingen. En zeker op donderdag 25 mei hebben de bezoekers deze instelling nodig, want het Hoofdprogramma zal er niet naar zijn om in hapklare brokken te verorberen.
'Hoofdprogramma'
Vier sprekers, cabaret, zang en piano/saxofoonspel. Dat zijn in het kort de ingrediënten van het Hoofdprogramma dat van half twaalf tot twee uur het hoogtepunt van de dag is. In de halfuurs-koffiepauze na de kerkdienst, heeft de kerkzaal een ware metamorfose ondergaan. De Zuiderkerk is voor één middag omgetoverd in een heus theater.
Een pikdonkere zaal. De mensen ongeduldig afwachtend. Opeens flitsen de lichten aan. De schijnwerpers richten zich op een jongeman die op het preekgestoelte hoog boven het Landdagdecor uittorent. Honderden Nederlands Gereformeerde jongeren barsten uit in geklap en gejoel. Wie is deze man?, de zaal maakt het niet uit, wat hun betreft mag het beginnen.
De jongeman in kwestie is de presentator van de dag: Jörgen Norg. In een piekfijne gladde verschijning, rap van de tong en beheerst waar het nodig is, heeft de Landdag 1995 Zwolle haar juiste presentator gevonden.
De eerste spreker is de pedagoge drs. Yvonne van de Sijs. In een scherp betoog hekelt ze de huidige jongerencultuur.
Zichtbaar niet op haar gemak tussen al het jonge opgeschoten volk draaft ze door als een kadaver uit de 70'er jaren. Hevig tekeer gaande tegen de hedendaagse jeugd betoogt ze dat jongeren geen fatsoensnormen meer kennen, zich alleen voor zichzelf interesseren en dus maar een stelletje nietsnutten zijn. "Vroeger hadden ze tenminste nog idealen; nu zijn ze verworden."
Opeens ontstaat er tumult. Een toeschouwer, die het blijkbaar teveel geworden is, heeft een sabel getrokken en belaagt daarmee de spreekster.
Na een kort handgemeen wordt hij weggevoerd. Voer voor twijfel onder de aanwezigen: is er een set-up in het spel? Exclusief voor de Opbouwlezers volgt hier de ontknoping: ja, Yvonne heeft nooit bestaan.
Het Nederlands Gereformeerde 'Iogen-en-gogen-tijdperk' is teneinde.
Dynamische toekomstvisies worden voor de jongeren nu ten tonele gevoerd. Die van dr. Kees Vuyk is de eerste.
Intermezzo 1
Cabaretgroep 'Joep Schuur' treedt in actie door professor Wilhelm Onkel op te voeren. Deze heeft voor een experiment een modale Nederlands Gereformeerde jongere nodig. Hij zal iemand uit de zaal selecteren op bepaalde kenmerken. Iedereen moet opstaan en in een afvalrace blijft er (natuurlijk) slechts één persoon over: een zekere Libbe Reitsma uit Raalte.
'De ontbindingslucht van de jeugdcultuur'
Vuyk, kunstdenker en -peinzer, schotelt de jongeren een pittig gerecht voor. Onder de titel 'Kan Kunst de Wereld redden?' vuurt hij enkele keiharde uitspraken af richting publiek.
'Het is de jongerencultuur die aan de geur van ontbinding die onze cultuur nekt niet een weinig bijdraagt. Die ontbinding heeft voornamelijk betrekking op het gebrek aan gemeenschapsgevoel en het verdwijnen van het gevoel voor het heilige".
Vuyk waarschuwt de jongeren voor "het gevaar van versplintering en individualisering".
"De nadruk die tegenwoordig op ervaring wordt gelegd in de kunst en de religie heeft als effect dat een ieder zijn eigen waarheid heeft." Wat volgens Vuyk nodig is om de wereld te redden van de voortsenredende 'vertechnisering', is de kracht van de verbeelding om weer een samenhangend beeld te krijgen van de maatschappij. Met een kerk die met de verbeelding werkt, "kan de God van het christendom weer een interessante rentree maken in de westerse cultuur'.
Intermezzo 2
Prof. Wilhelm Onkel haalt Libbe naar voren om met hem een teletijdmachine-experiment uit te voeren. Via de machine, die onderdeel vormt van het decor, flitst hij Libbe terug naar de jaren '60. Hij wordt daar door een stelletje hippies aangezien voor de goeroe 'Ramses'. Alles wat Libbe zegt heeft 'goeroe-waarde' totdat er een hippie op een witte fiets vanachter uit de kerk komt gereden. Met een groot schilderij onder de arm stapt hij af en toont de aanwezigen het schilderij. Hij blijkt Ramses te zijn: "de kracht van dit schilderij kan de wereld redden". Libbe's poging hen te beëvangeliseren lukt niet.
'Ernst'
Nadat onze Libbe weer in de machine terecht is gekomen, slaat de verwarring der duisternis en het geflikker van de stroboscopen toe. Schaduwen bewegen, het licht flitst aan, en voor het publiek staat opeens: Ernst Hirsch Ballin, oud-minister van Justitie. Ernst begint met te stellen "dat Hemelvaart niet is: naar boven blijven staren, maar de mouwen opstropen en aan de slag gaan." Even verderop in zijn speech klinkt de echo van de Landdag presentaties op enkele JV's door: "Jong zijn is in wezen: idealen hebben en daaraan werken. Jong zijn is de vijand van de zelfgenoegzaamheid. Bij de jeugd horen idealen. Bij een maatschappij zonder idealen hoort een stijgend zelfmoordpercentage. Daarom zijn er toekomstperspectieven nodig".
Waar het volgens Hirsch Ballin in onze maatschappij aan mankeert, is het ontbreken van gemeenschapszin.
"Anderen leren verstaan, is de belangrijkste vormende waarde in onze maatschappij. Helaas staat de windrichting niet in de richting van gemeenschapszin. De waarde van idealen is juist dat ze verder gaan dan eigenbelang. Ze houden je jong." Slotzin: "Jong zijn, dat doe je samen."
Intermezzo 3
De teletijdmachine treedt weer in werking. Libbe wordt wegge flitst naar een moment in de toekomst: een NGJ-vergadering over 25 jaar. Op het toneel zitten een stelletje 'ballen' achter een tafel met champagne en brallerige gezichten. Libbe komt in aanraking met een organisatie die haar doel volledig is voorbijgestreefd. Deze Neo-Gereformeerde Jongeren leven slechts om de organisatie in stand te houden. Een zoon van één van de mensen van het eerste uur, Scherts Hirsch Ballin, haalt het feit aan van een organisatie die 25 jaar geleden, 1995 in Zwolle, een opmerkelijk nieuw leven in werd geblazen. Libbe's evangelisatiedrang ontlokt slechts bot onbegrip. 'Zonde' en 'Christus' zijn onbekende woorden geworden in het toekomstige NGJ. Teleurgesteld druipt Libbe weer af de tijdmachine in. De les van prof. Wilhelm Onkel aan Libbe is deze: het verleden is niet meer te veranderen, de toekomst wel. "Door aan de slag te gaan en het evangelie te verkondigen".
'NGJ-Actie Kluifert voor Rusland'
De jaarlijkse actie van het NGJ, dit jaar voor l'Abri, wordt afgesloten met een merkwaardig schouwspel. Een zekere meneer Ivanov komt op, een 'Rus' die meer op heeft met AC Milan en Kluifert dan met l'Abri. Grote hilariteit is het gevolg.
De nieuwe NGJ-actie wordt door Ruben Visser geopend; dit jaar is dat Stichting Voorkom (tegen, gokken roken en drinken).
'Prozaïsche & Muzikale intermezzi: 'Prozak'
Muzikale opluistering van het hoofdgedeelte wordt verzorgd door het duo 'Prozak'; Elko Stalknecht aan de vleugel en Wim Holsappel als zanger, bijgestaan door de saxofonist Peter Vrinds. Hun kritische noten en melodieuze teksten zijn een daverend succes.
In eigen, haast cabaretesque, creaties dagen ze de toehoorders uit na te denken over de vanzelfsprekendheden van geloof en liefde.
'Europa's Ondergang'
Geheel in de lijn van het cabaret sluit het betoog van drs. Peter Veldhuizen aan, met als titel: Europa's roep om het evangelie. "Over de toekomst weet ik weinig te zeggen", zo begon de Leerdamse predikant. "De kerk heeft zich dikwijls verkeken op de toekomst.
De wereld moet weten wie Jezus Christus is, dat is onze taak." Naar aanleiding van het visioen aan Paulus in handelingen 16, geeft Veldhuizen de spits van zijn speech aan: "De man die Paulus naar Europa roept - steek over en help ons! - staat voor Europa.
Onze hele cultuur is nog steeds doortrokken van het christendom; om een goed Europeaan te zijn, moet je een christen zijn. Een christen-jongere hoeft daarom ook geen minderwaardigheidscomplex te hebben. Je mist iets als je niet blijft bij het geloof eenmaal de heiligen overgeleverd,"
besloot Veldhuizen het Hoofdprogramma.
De voorzitter van het NGJ, Fred Blokhuis, sluit af met in het gebed de opmerkelijke woorden: "De Heer zal soms geglimlacht hebben, soms zachtjes met Zijn hoofd geschud, maar de Smell zal aangenaam zijn geweest in Zijn neus."
'Keuzeprogramma'
's Middags, na de lunchpauze, is er een Keuzeprogramma voor de 'praisegeneration' tot de 'nix-generation': Speakers-Corner, Zing-in, Stadsrondwandeling en Terras-Nixen.
De nog steeds massaal aanwezige jongeren kunnen naar hartelust zingen in de kerkzaal, waar op een gegeven moment 300 kelen hun werk doen onder begeleiding van de eigen Zingin-Formatie. De club van de Stadsrondwandeling trekt erop uit, het terras zit vol, en in de Speakers-Cornertent begint de gitarist, Derk van der Veen, een inleidende gitaarsolo.
Onder leiding van Jörgen Norg, ontstaat er tussen de drie hoofdsprekers een begrijpelijke discussie van hoog niveau. Naar aanleiding van een stelling over de Wet Gelijke Behandeling (deze zou door de nadruk op 'political correctness' een angst voor de leegheid van eigen denken camoufleren) kwamen er belangrijke punten van geschil naar boven. Hirsch Ballin dankt op ludieke wijze de gespreksleider dat hij met deze stelling tegen de schenen is getrapt. Hij en Vuyk menen dat mensen moeten kunnen worden aangesproken op wederzijds respect.
Hirsch Ballin durft zelfs de stelling aan dat vooral wij, christenen, kunnen profiteren van zo'n wet. Veldhuizen benadrukt het gevaar van het heersen van een kleine groep over het geheel en wijst op het betrekkelijke van alleen 'wederzijds respect'. Opvallend gemeenschappelijk zijn de drie sprekers in hun waardering voor de 'gemeenschap' en de 'traditie', zij het dat er in de interpretatie grote verschillen naar voren komen.
'Half vijf':
Het programma is afgelopen. Veel mensen blijven op en om het terras met haar vele stands hangen. Friet, cola, bier en hamburgers zijn nog volop te krijgen. Een enkele wijkbewoner en een bezoeker van de coffeeshop van de overkant, alsmede enkele 'asielzoekers' mengen zich in het publiek dat van zichzelf al uiterst bont geschakeerd is. Verscheidenen overbruggen de tijd om 's avonds nog naar het feest te kunnen.
De reacties zijn verdeeld, kritiek is niet van de lucht, maar de algemene stemming is positief: Landdag '95 is niet achteloos aan de meeste jongeren voorbij gegaan. Volgend jaar mogen anderen proberen het anders te doen.
(Geschreven met medewerking van de ND-correspondent & Erik Brink)