Slapende buren uitdaging voor familiekerk in Wormer: Luid zingen en het hart op de tong
2007-06-08
WORMER - Noord-Holland staat bekend als de minst gekerstende provincie van Nederland en Wormer is van oorsprong een ‘rood’ dorp. De verzuiling is inmiddels achter de rug, communisten zijn er nauwelijks meer en katholieken en Nederlands Gereformeerden werken inmiddels al jaren op sommige punten samen. Maar christenen in Wormer zijn een minderheid in hun straat. Als zij op zondag naar de kerk gaan, liggen alle buren nog op één oor. ‘Dat zie ik vooral als een uitdaging’ , zegt een van de leden van ‘De Wijngaard’, de Nederlands Gereformeerde kerk te Wormer.- Jaargang 51
- nummer 12
Het is even zoeken naar ‘De Wijngaard’ in de Dorpsstraat van Wormer. Ineengeklemd tussen twee woonhuizen en een paar meter vanaf de straat staat een bescheiden kerkgebouwtje met strakke belijningen.
Het gebouw oogt wel écht als een kerk, inclusief de strakke klokkentoren waarin de klok een half uur en dan nog eens vijf minuten voor de dienst beiert. Je kunt de kerk binnengaan door zowel de voor- als de achterdeur.
Misschien typisch voor de gemeente Wormer, want predikant Martin van der Klis (36) komt ook regelmatig via de achterdeur bij zijn gemeenteleden binnen: ‘De onderlinge verhoudingen zijn informeel binnen de NGK Wormer. Veel gemeenteleden noemen mij bijvoorbeeld bij de voornaam. En het gebeurt regelmatig dat ik bij huisbezoeken niet aanbel bij de voordeur, maar via de achterdeur binnen kom’.
Schouderklopjes en Dikke zoenen
De Nederlands Gereformeerde Kerk in Wormer is van oorsprong een ‘familiekerk’. De gemeente was opgebouwd uit een aantal grote families die samen de gemeente vormden. Dat is nog steeds te merken. Als een gemeentelid nieuwe gasten gastvrij uitnodigt bij hem te komen zitten, blijkt dat die mogelijkheid er vandaag toevallig is, omdat zijn dochter en haar man niet naar de dienst komen. Vaak zitten gezins- en familieleden bij elkaar in de buurt. Bij binnenkomst in de kerk worden dan ook links en rechts schouderklopjes, dikke zoenen en begroetingen uitgedeeld.
Maar de familiebanden in de kerk worden steeds minder. Sommigen gaan niet meer naar de kerk, anderen verhuizen naar andere delen van het land. Brenda Berkhout (45) is lid van zo’n ‘oude’ familie: ‘Dat we niet meer alleen bestaan uit familiebanden, vind ik wel een gezonde ontwikkeling. Het maakt je wat minder naar binnen gekeerd. Alleen is het triest dat het voor een deel te maken heeft met mensen die niet meer naar de kerk komen’.
Als het orgel begint te spelen en de gemeenteleden zetten het eerste lied in, klinkt het alsof er niet 250, maar 500 volwassenen in de dienst aanwezig zijn. De Wormernezen zingen hard, uit volle borst. Daar hebben ze allemaal verschillende verklaringen voor. Van der Klis vindt het echter typisch voor Wormer. Mensen uit Wormer houden van zingen. Iedere predikant die in de gemeente komt spreken, valt dit op.
Uitzondering
Wormer is een dorp van zo’n 16.000 inwoners in de Zaanstreek (Noord-Holland). En deze provincie staat bekend als de minst gekerstende provincie van ons land. Deze typering geldt ook voor het vriendelijke Wormer. Naar de kerk gaan is er geen vanzelfsprekendheid. De NGK telt zo’n 380 leden en is daarmee ook meteen de kerk met het grootst aantal meelevende leden in de gemeente. Brenda Berkhout is geboren en getogen in De Wijngaard.
Een aantal jaar heeft ze met haar gezin in Hilversum gewoond, waar ze zag dat een kerk ook een andere positie in een dorp kan vervullen. ‘In Hilversum zijn er altijd wel mensen in je straat die ook naar een kerk gaan, in sommige straten waren er zelfs gebedsgroepen van buren. Dat is in Wormer echt ondenkbaar. Hier zijn we vaak een uitzondering’.
Onverwacht succes
De Wijngaard in Wormer heeft de afgelopen jaren geleerd kritischer naar zichzelf te kijken, geven verschillende gemeenteleden aan. Twee onderwerpen gaan de gemeente momenteel erg aan het hart, waaronder de positie van de kerk in de lokale samenleving van Wormer. Dat houdt veel gemeenteleden bezig, want enige tijd geleden kwamen zij zelf met het initiatief ‘Eten in de wijngaard’.
Dit zijn tweewekelijkse avonden waar je voor een habbekrats kunt eten, speciaal bedoeld voor alleenstaanden in het dorp. Dit blijkt een onverwacht succes. Jan Wijnands, al meer dan 65 jaar deel van de NGK te Wormer: ‘Er komen veel mensen op af. We kunnen maar 25 mensen herbergen, maar het aantal geïnteresseerden is groter.
Vooral ook van mensen buiten de kerk’. Ook Brenda Berkhout is enthousiast: ‘Mensen vinden het prettig om op deze manier anderen te ontmoeten. Er is veel eenzaamheid in onze samenleving, ook in Wormer. Op deze manier kun je als kerk iets bieden waar mensen behoefte aan hebben. Het is ergens toch een vorm van evangelisatie’.
Uitdaging
Andere activiteiten die de kerk ontplooit om meer vorm te geven aan haar taak binnen de gemeenschap van Wormer zijn bijvoorbeeld de kerkdiensten die, afgewisseld door andere kerkgenootschappen, gehouden worden in het plaatselijke verzorgingstehuis ‘Torenerf’. Ook worden er kinder- en ontmoetingsdiensten gehouden waar randkerkelijken op af komen. Sinds 1999 organiseert de Wijngaard, samen met de Vrije Evangelische Gemeente uit Wormerveer, Alpha-cursussen. Daar zijn inmiddels al negen nieuwe dopelingen uit voortgekomen. En de kerk doet ook actief mee aan ‘Zaans ontwaken’, een interkerkelijke evangelisatiecommissie voor Wormer en omstreken.
Brenda Berkhout is daarbij betrokken. ‘Evangelisatie is niet vanzelfsprekend in de Zaanstreek’, zegt ze. ‘Er is weinig kennis over de bijbel of over wat zich binnen kerkmuren afspeelt. Daarom willen we aansluiten bij de taal die gesproken wordt, contact maken op het niveau waarop mensen buiten de kerk communiceren. Dat vind ik wel een uitdaging’.
Breder perspectief
De Wijngaard stelt zichzelf ook beschikbaar als ruimte voor bijeenkomsten die vanuit de dorpsgemeenschap worden georganiseerd. Aan de gemeente Wormer tijdens verkiezingen bijvoorbeeld, of het Wormer Historisch Genootschap. Ds. Van der Klis: ‘Dat is gewoon een kwestie van: wij hebben ruimte, jullie hebben het nodig. Bovendien vragen we de gemeente niet om huur en het Historisch Genootschap betaalt een klein bedrag. Daarom komen ze bij ons’. Jan Wijnands ziet het openstellen van het kerkgebouw in breder perspectief: ‘Je verlaagt de drempel naar de anderen in het dorp. Ze komen op die manier toch de kerk binnen, zien en proeven de sfeer. Ze raken er meer mee vertrouwd. Hopelijk wordt De Wijngaard op die manier steeds minder vreemd buitenstaanders’.
Wat betreft het kerkgebouw staat de Wijngaard op het punt een nieuwe weg in te slaan. Er wordt hard gewerkt aan het inzamelen van geld om het gebouw te kunnen uitbreiden. De uitbreiding moet dan meer ruimte bieden voor het jongerenwerk van de kerk, maar ook voor het tweewekelijks koffiedrinken na de dienst. Het jeugdwerk vindt nu grotendeels plaats in een oud schoolgebouw dat binnenkort gesloopt zal worden en er is dus nieuw onderdak nodig. De behoefte aan ruimte voor het koffiedrinken heeft vooral een bindende functie. Wijnands: ‘De Rooms-Katholieke kerk in Wormer was enige tijd zieltogend. Maar dat is veranderd na het openen van een koffiecorner waar mensen echt de tijd nemen om elkaar te spreken. Dat heeft goed gewerkt voor de binding tussen de leden van die gemeente. Mensen hebben tegenwoordig echt behoefte aan dat onderlinge contact, ook in onze kerk’.
Iets van mezelf
Naast aandacht voor de positie van de kerk in de Wormerse samenleving, is de Wijngaard zich ook aan het bezinnen op het jeugdbeleid. De praktijk wijst namelijk uit dat het moeilijk is de jeugd te betrekken bij de kerk.
Volgens Jan Wijnands heeft dat te maken met de tijdgeest, veel kerken moeten opnieuw kijken hoe ze jongeren moeten benaderen, meent hij. Brenda Berkhout, zelf contactpersoon voor jongeren in de kerk en moeder van drie kinderen, denkt dat het ook te maken heeft met de omvang van de jongerengroep.
‘Onze kerk is niet erg groot en als je jeugdwerk dan gaat onderverdelen in leeftijdscategorieën, kom je uit op kleine groepjes. Als je daar aansluiting bij vindt, zit je natuurlijk goed. Maar er zijn ook jongeren die niet meteen hun plekje vinden en zich een buitenstaander voelen. Daarom willen we ons richten op leeftijdsoverstijgend jeugdwerk. We hebben bijvoorbeeld ieder jaar een weekend voor alle jeugd van 15-25 jaar. Dat blijkt goed te werken. Jongeren van 25 komen in contact met die van 15 jaar. En de groep die moeilijk aansluiting vindt binnen de eigen leeftijdscategorie, leert op deze manier mensen kennen die wat ouder of jonger zijn en vinden alsnog hun plek’.
Agnetha Volger (18) voelt zich als jongere prima thuis in haar kerk: ‘Momenteel ga ik misschien vooral omdat ik het gewend ben, maar ik zal binnenkort toch een keer een bewuste keuze maken. Het moet ook iets van mezelf gaan worden’. Ze neemt wel deel aan het jeugdwerk, maar heeft het momenteel een beetje te druk. Maar ook zij ziet de knelpunten in het jeugdwerk: ‘Volgens mij is het vooral lastig omdat de jongeren in de kerk erg van elkaar verschillen. Daardoor is het moeilijk iets te organiseren dat voor iedereen interessant is. Eigenlijk zouden we wat meer jongeren erbij moeten hebben om er écht iets van te kunnen maken’.
Wennen
Wat betreft positionering in de landelijke kerk, voelt ‘de Wijngaard’ zich ergens in het midden staan. Dirk-Jan Dirkmaat, voorzitter van de kerkenraad: ‘Ik denk dat je wel kunt zeggen dat we een evangelische richting zijn ingeslagen, maar dat is een landelijke trend binnen de NGK. Er is nog wel wat weerstand in de gemeente tegen al deze evangelische veranderingen, maar de kerkenraad voelt zich er bij thuis. Er ligt geen blauwdruk waarin we langzaam toeleven naar een meer evangelische koers. We willen als kerkenraad en gemeente samen verder groeien’.
En dat groeiproces gaat in alle openheid. Mensen in Wormer staan erom bekend het hart op de tong te dragen. Volgens Van der Klis merk je dat in discussies, alles wordt gezegd en besproken. Daar komen wel eens stevige debatten uit voort, maar de gemeenteleden zijn het gewend. Door die openheid is er ook veel ruimte om meningsverschillen uit te praten. ‘Een andere kant van die openheid is dat mensen makkelijk over hun persoonlijk geloof praten’, vertelt Van der Klis. ‘Ik heb de indruk dat er binnen onze gemeente dicht bij de Here wordt geleefd. Veel mensen beleven hun geloof heel persoonlijk’.