Tijdens verbouwing gesloten?
1995-12-01
Gemeente zijn naar binnen, gemeente zijn naar buiten. Dat was het thema van de Landelijke Ouderlingenconferentie die zaterdag 11 november in de Jeruzalemkerk te Utrecht gehouden werd. Sprekers waren ds. H. de Jong en drs. A. Kamsteeg.- Jaargang 39
- nummer 24
De vraag kan opkomen wat ouderlingen bezielt om zelfs de vrije zaterdag nog ambtelijk door te brengen.
A. Hekkert van het organiserende comite geeft het antwoord op die vraag. Volgens hem komt dat voort uit een behoefte bij ouderlingen aan gesprek. "Het is goed om met anderen te spreken over problemen en moeilijkheden die in gemeenten kunnen spelen." Om dit uitwisselingseffect van de conferentie te verhogen is ook dit jaar weer gekozen voor groepsgesprekken volgend op de plenaire lezing. In de ochtendsessie leidde ds H. de Jong het onderwerp van de conferentie in. Hij ging uit van een soort minderwaardigheidsgevoel bij ouderlingen. De ouderling bemoeit zich met interne zaken en mag op de winkel passen. Terwijl er juist in deze tijd in veel gemeenten een gerichtheid naar buiten is, want - zo wordt geredeneerd'wat de kerk is, dat weten we nu wei'. Os De Jong bestreed dit minderwaardigheidsgevoel. Hij stelde dat waar binnen verwaarloosd wordt, buiten wegkwijnt.
De eerste van de vier stellingen die van te voren aan de ouderlingen uitgereikt waren, luidde dan ook: ,,'Gemeente-zijn naar binnen' en 'gemeente-zijn naar buiten' vormen geen tegenstelling, maar zijn op elkaar betrokken."
De tweede stelling sloot daarbij aan: "De weg naar 'buiten' loopt in Gods Koninkrijk via 'binnen'. Net zoals in een gezin hebben we in de kerk ook een stevig thuisfront nodig."
Zandlopermodel
Os De Jong gaf zijn stellingen een stevige bijbelse basis door middel van het zandlopermodel. De ontwikkeling in de Bijbel loopt net zoals een zandloper van breed naar smal en van smal naar breed. "Hebt u er wel eens bij stilgestaan dat de Bijbel zeer lang gesloten is en pas betrekkelijk laat met zijn boodschap naar buiten treedt? Pas na de opstanding van Christus volgt er verspreiding van de boodschap." Deze beweging van binnen naar buiten kenmerkt de bijbelse boodschap.
"We moeten niet zeggen: dat was toen in het Oude Testament zo, maar nu geldt alleen de breedte nog. Nee, die beweging herhaalt zich zovaak als de kerk een crisis doormaakt en een nieuwe start maakt. Zo'n crisis maken wij nu ook mee."
De derde stelling ging in op de crisis die de kerk doormaakt: "Ons geloof is vanwege de secularisatie in zo'n weergaloze crisis terecht gekomen dat we vandaag de dag een intense aandacht voor de inwendige problematiek van de kerk moeten hebben, voordat we naar buiten kunnen treden. Dat zalvoorlopig indirect - de wereld meer ten goede komen dan wanneer we ons in de evangelisatie rechtstreeks met haar bezighouden." De vierde stelling ging hierop door: "Ik denk daarbij niet aan de zending maar aan de houding die de kerk in onze streken in en tegenover de wereld heeft aan te nemen."
Zelfonderzoek
Os De Jong stelde een aantal moeilijke vragen die horen bij het zelfonderzoek: "Wat moeten we tegen de homofiele mensen zeggen, dat ze niet aan hun gevoelens mogen toegeven en in onthouding moeten leven? Wat moeten we tegen een christen-verpleegster zeggen die bij het sterfbed van een moslim staat? Mag zij in die situatie overeenkomstige punten zoeken tussen de beide godsdiensten?" Os De Jong had huiver voor de evangelicalen die vaak zo makkelijk over deze vragen heenstappen en daardoor een boodschap brengen die in de lucht blijft hangen. Hij wilde liever de gemeenten afremmen in de gerichtheid naar buiten in evangelisatieactiviteiten. "De kerk moet even op adem komen. We zijn wegens verbouwing tijdelijk gesloten, met een klein loket dat open is voor het noodzakelijkste contact met buiten."
Aan het eind van zijn lezing kwam ds. De Jong terug bij het veronderstelde minderwaardigheidsgevoel van de ouderling. De ouderlingen hebben juist een belangrijke taak in het zelfonderzoek van de kerk.
Os De Jong riep de ouderlingen tenslotte op tot een luisterende houding: "Ouderlingen, ga serieus met mensen praten, vooral met jonge mensen die volstrekt anders denken dan wij veronderstellen. U kunt van dienst zijn door . met de mensen te bidden of de Here inzicht wil geven. Pas als wij zelf kerkzijn, dan zal de kerk een boodschap naar buiten hebben."
Discussie
De discussie in kleine groepen vulde de rest van de ochtendsessie. Na de lunchpauze begon het middaggedeelte waarin de verschillende groepen hun reacties op de lezing gaven. Ondanks instemming werd het geopende loket van ds De Jong wat klein bevonden. Er zijn verschillende gaven in de gemeente en de mensen die evangelisatie gericht zijn, hoeven toch niet te wachten totdat alles doordacht is? Is het niet meer een kwestie van en-en: evangelisatie en zelfonderzoek. Ook speelde in de discussie de herinnering aan vroeger een rol: leidt sterke interne gerichtheid niet tot kerkscheuringen?
Os De Jong zei in zijn reactie op deze vragen dat we als kerk vaak niet overkomen bij de wereld. Die problemen met het geloof buiten, komen ook binnen voor. Elke tijd moet ontdekken hoe Gods Woord nu spreekt. Het gaat erom dat ouderlingen in een sfeer van vertrouwen en in gezamelijke verlegenheid zoeken naar antwoorden. Uit de discussie bleek dat die verlegenheid onder de ouderlingen breed leeft en ook dat er weinig 'instant oplossingen' voorradig zijn. Een goede houding in die verlegenheid is: goed luisteren naar elkaar om samen antwoorden te vinden.
Samen
De middaglezing van drs A. Kamsteeg cirkelde ook om het woord 'samen'. Kamsteeg vond het uitgangspunt voor zijn toespraak in het 'samen met alle heiligen' van Efeziërs 3:18.
Hij hield een kleine bijbelstudie naar aanleiding van deze tekst. Daarin knoopte Kamsteeg aan bij zijn internationale reizen die hij maakte als redacteur buitenland van het Nederlands Dagblad.
Hij zou graag alle accenten van de verschillende continenten samen zien komen in de kerk: "Azië, dat is meditatie; Afrika is wijsheid; Europa is kennis en de VS is creativiteit. Stel nou dat al die sterke punten samen komen, wat een sterke krachten zullen er dan samen komen!" Kamsteeg vertelde in een gloedvol betoog over zijn wereldreizen en de invloed die dat heeft gehad op zijn geloof. Hij had het gevoel dat hij voorheen in een laagvlakte leefde, terwijl er ook bergtoppen bestaan. "God biedt een oceaan aan en ik peddelde wat rond bij de rand." Niet alleen de reizen zetten Kamsteeg op een ander spoor. Hij ging ook schrijvers lezen die hoorden bij andere tradities dan zijn eigen vrijgemaakte traditie.
Een voorbeeld van zo'n auteur is Martin Lloyd Jones die stelde dat het mechanische kennen van God moet overgaan in ervaring van God. Wat in je verstand zit, moet naar je hart. Kamsteeg vertelde hoe hij door de kennismaking met andere tradities opnieuw onder de indruk was gekomen van Gods genade. ;,We denken vaak: bij evangelisatie hoort genade en bekering en dan volgen de regels en het gereformeerd worden. Met gereformeerd-zijn is niets mis, maar ook dan na je bekering blijft de genade een grote rol spelen. Het is een 1 verdienen en toch een 10 krijgen."
Reactie
Het nieuwe geluid van Kamsteeg werd hem in zijn kerkelijke gemeenschap niet in dank afgenomen. "Vaak zeggen mensen: waarom moeten we dit uit China of uit de VS halen, het staat toch al in de belijdenis?
Maar dan zeg ik: wat geeft het wie het gezegd heeft! Een kerk kan scheefgroeien en dan moeten deze dingen opnieuw geaccentueerd worden om weer in evenwicht te komen." Kamsteeg pleitte ervoor om als kerk waakzaam te zijn voor zelfgenoegzaamheid. Een kerk kan hoogmoedig zijn door zich op te sluiten in eigen kring.
Kamsteeg wilde daarentegen teruggaan naar de eerste liefde van de kerk. Dan komen heel andere vragen dan de gebruikelijke om de hoek kijken. "Bijvoorbeeld: hoe kan ik anno 1995 de vijand liefhebben? Wat betekent de ander uitnemender achten dan jezelf? Hoe blijf ik nederig? Over een thema als nederigheid heb ik al die jaren geen preek gehoord, terwijl dat toch een centraal gegeven van het evangelie is!" Kamsteeg beleed zich niet te schamen voor het evangelie dat haaks staat op het schema van deze wereld. Het christelijk geloof is juist zeer de moeite waard. Hij wees - ongeveer in de lijn van de ochtendlezing 0 op het belang van het eerst zelf eigen maken van het evangelie. De antwoorden op moeilijke vragen volgen dan min of meer vanzelf. Maar je moet eerst zelf vervuld-zijn van het evangelie voordat je kunt gaan evangeliseren. Dat vergt ook studie van wat er leeft onder de verschillende groepen die je wil bereiken.
En daarmee was de cirkel van de ouderlingenconferentie rond: gemeente-zijn naar buiten kan niet zonder gemeente-zijn naar binnen.