Kerstfeest: het hele heil van de hele Christus
1995-12-15
Bij de hedendaagse christenen staat het Kerstfeest wel eens onder verdenking. Is het wel zo bijbels om dat feest te vieren? De rimram die de wereld om Kerst heengeweven heeft versterkt de vraag en voedt de twijfel. Kunnen we er maar niet beter nee tegen zeggen? hoor je opperen. En met een zekere jaloersheid kijkt men naar de oosterse kerken waar niet Kerst maar Pasen het feest bij uitstek is. Is dat eigenlijk niet veel bijbelser? We geloven toch niet in een geboren kindje? We geloven toch in de opgestane Heer?- Jaargang 39
- nummer 25
Kerstzangen
Over bijbels gesproken, dat woord rolt gemakkelijk over christelijke tongen, terwijl het niet altijd zo eenvoudig is om uit te maken wat nu bijbels of onbijbels is. In hoofdzaak wel, natuurlijk, maar niet als het over zulke verfijningen gaat als de vraag of bepaalde gewoontes in de kerk de toets van de Schrift kunnen doorstaan, ja of nee.
Op sandalen lopen is bijbels, op laarzen niet? - om maar iets onnozels te noemen en zo met de te vaak en te gemakkelijk gestelde vraag goedmoedig de draak te steken.
Toch wil ik vanuit de Heilige Schrift een poging wagen om het voor het Kerstfeest op te nemen. Wat mij altijd als heel eigenaardig is opgevallen is het feit dat er in het evangelie alleen maar rond de geboorte van de Zaligmaker gezongen wordt: De lofzang van Maria, de lofzang van Zacharias, de engelenzang, de lofzang van Simeon.
En dan wordt het stil in het evangelie. Geen lied op Goede Vrijdag, geen uitbundige hymne op de Paasmorgen, bij de Hemelvaart gaan de discipelen weliswaar met grote blijdschap naar huis, maar met welke liedteksten zij hun vreugde geuit hebben worden we niet gewaar. En op de Pinksterdag vallen er wel veel woorden, maar dat zijn vogels die lopen, niet vliegen (zoals de dichter Guillaume van der Graft zegt als hij het gesproken en het gezongen woord met elkaar vergelijkt).
Voltooid tegenwoordige tijd
Wat wordt er rondom Christus' geboorte nu eigenlijk bezongen in het evangelie? Het feit van de menswording van Gods Zoon als zodanig? Wil men al zingend het ogenblik betrappen waarop de werkelijkheid van de Ongeschapene de schepping binnendringt en de Ongeziene in het vlees zichtbaar wordt? Het is waar, de inkarnatie heeft altijd de menselijke nieuwsgierigheid geprikkeld. Voedsel aan die nieuwsgierigheid geeft de Schrift echter nauwelijks.
Althans niet aan het geïsoleerde feit van deze menswording, want die is in de bijbel altijd verbonden met het doel ervan, het middelaarswerk van de Christus. Dus, zoals het in het gezang heet: 'Wat deed uit 's hemels zalen / 0 Heer der heerlijkheên / op aard U nederdalen? / Uw grote liefd' alleen!' Gods liefde in Christus, dáár gaat in de Schrift de belangstelling naar uit.
Ik kan het ook zo zeggen: Het is het hele werk van de hele Christus dat in lofzangen als die van Maria, Zacharas, de engelen of Simeon bezongen wordt. En steeds gebeurt dat in de voltooid tegenwoordige tijd. Zijn u die werkwoordsvormen ooit opgevallen? 'Hij HEEFT een krachtig werk gedaan door zijn arm', zingt Maria. 'Hij HEEFT een hoorn des hei Is opgericht in het huis van David', horen we van Zacharias. Er IS 'vrede op aarde', weten de engelen.
En Simeon heeft het over het 'heil dat God bereid HEEFT voor het aangezicht van alle volken'. Is dat niet ontzettend sterk, die voltooide tijden? Aan het begin van het karwei wordt al gedaan of Christus het hele werk gedaan en de hele klus geklaard heeft. Zo vast staat dat, van de aanvang af! Hieraan zie je ook duidelijk wie of Christus nu eigenlijk was en is. Niet een mens zoals wij, die van de nullijn af beginnen moest, waarbij maar afgewacht moest worden of Hij het werk ook zou kunnen voltooien. Dan zouden de triomfliederen rondom de geboorte inderdaad te vroeg zijn ingezet.
Immers, 'wie van u die een toren bouwt, overrekent niet eerst de kosten?' Wie verkoopt de huid voordat de beer geschoten is? Wie organiseert een fuif voordat hij voor zijn examen geslaagd is? Veel te hachelijk, toch?
Hachelijk en dus belachelijk? Vogeltjes die vroeg zingen pakt de poes, zegt het spreekwoord. Bij Christus echter gaan de overwinningsliederen aan de strijd vooraf. En Johannes doet hetzelfde weer anders. Die zet in zijn evangelie de bruiloftswijn van de eeuwige vreugde voorop. Eén en ander laat zien wie Christus is: de Gezondene van de Vader, gekomen uit het bijzijn van God zelf.
Christus-feest
Daarom zijn die liederen van het begin tevens de liederen van het einde. Wat je vóór in het evangelie aan gezangen aantreft slaat op alles: op Kerst, Goede Vrijdag, Pasen, Hemelvaart en Pinksteren tegelijk. Het evangelie zet in met een zangdienst waarin het geheel van Christus' werk op het blad staat. Souvereiner kan het niet! En nu wordt opeens ook duidelijk hoe trefzeker de naam Kerstfeest gekozen is. Kerstfeest betekent Christusfeest. Dus niet: Geboortefeest, maar feest van de hele Christus, in zijn geboorte, lijden, sterven, opstanding, verheerlijking en uitstorting van de Heilige Geest. Dat alles vormt het licht tot verlichting der heidenen en de heerlijkheid voor Gods volk Israël, waar Simeon van rept in zijn korte lied. Kerst het chistelijke feest bij uitstek? Zo kan men het zien. Kàn; het moet niet! Niets moet, bij dit soort dingen. En die verwereldlijking dan, naar de trant van het Midwinterfeest? Wel, wij hebben het helemaal zelf in de hand hoe wij het Kerstfeest vieren. Het is zeker goed hierbij oplettend te zijn. Veel zingen, dat lijkt mij voor christenen op het Kerstfeest het beste. Veel zingen van het voltooide heil, van de open hemel die Christus door zijn komst op aarde ontsloten heeft. Dat er nog een zwaar stuk van de weg vóór ons ligt, misschien al in het volgende jaar, hoeft ons daarbij niet te hinderen. Dat was voor het geboren kind van Bethlehem niet anders.
En toch klinkt bij Hem dat gezang al aan het begin en gaat de vreugdewijn om het einde aan alles vooraf. Ook ons leven, mogen wij daaruit opmaken, staat van meet aan in het teken van de overwinning. Onze kinderdoop, met liederen van bevrijding omringd, is daarvan de getrouwe getuige.
Op zaterdag 16 en 23 december spreekt Pieter van Kampen met dr. Peter Veldhuijzen, Nederlands gereformeerd predikant te Leerdam, in Het Interview, radio 5, 11.02 uur. Thema's: Het theologische geschiedbeschouwen van prof. dr. Klaas Schilder en Ontmoetingen met de R.V.-kunsthistoricus prof. dr. Frits v.d. Meer.