Een kerk zonder dak
1994-04-08
Een tijdje voordat onlangs in Barcelona brand woedde in het beroemde operagebouw, stond ik voor het hek van een nog opmerkelijker gebouw in diezelfde stad: de Sagrada Familia, de kathedraal van de Heilige Familie.- Jaargang 38
- nummer 7
Beide gebouwen hebben met elkaar gemeen dat er alleen een paar muren staan. Het operagebouw omdat de rest is afgebrand, de kathedraal omdat de rest nog niet af is. De Sagrada Familia is na ruim honderd jaar namelijk nog niet eens halverwege. Toch is het nu al één van de beroemdste bouwwerken van Europa, anders dan alle andere kerken en toch ondubbelzinnig een kerk.
Ik heb daar tien minuten gestaanverbijsterd, sprakeloos aan de grond genageld bij de aanblik van die kathedraal.
Toen stopte er een bus vol Japanners.
Ik merkte het pas toen ze om me heen stonden, hun camera's uit hun schoudertassen hadden gehaald en de kathedraal bekeken door hun zoekers. Die rare kathedraal van meneer Gaudi, die zij in het efficiënte Japan binnen vier jaar afgebouwd zouden hebben. En zoals ze waren gekomen, zo gingen ze ook: plotseling verdwenen. Hun bezoek aan de kathedraal had zeven minuten geduurd.
Wij zijn de rest van de ochtend gebleven.
We hebben sprakeloos van verwondering en hoogtevrees de stenen trappen van de vier oudste torens beklommen. "Sanctus, Sanctus, Sanctus", staat er op elk van die torens. En ook op de andere vier. We hebben de crypte gezien, de nieuwe gevel, de bouwkranen en de stukken beton.
Bouwvakkers die over de stellingen liepen, als de kathedralenbouwers in de Middeleeuwen. Maar steeds weer kwamen Weterug bij de oudste gevel.
Die beeldt de geboorte van Jezus uit.
Mooi of lelijk, dat was niet aan de orde. Er zijn dingen die je niet in één keer kunt bevatten. De Sagrada Farnilia is er zo één.
Sprookjeskathedraal
Een kathedraal is een gebouw dat je onmiddellijk aan God doet denken. Dat geldt ook voor de kathedraal van bouwmeester Antoni Gaudi. Nu al.
Maar zeker als zij ooit wordt zoals Gaudi het voor zich zag: een gigantisch bouwwerk met achttien torens; één voor elk van de twaalf apostelen, één voor elk van de vier evangelisten (een dubbelrol voor Matteüs?), één voor Maria en één - met ruim 170 meter de hoogste - voor Christus zelf.
Antoni Gaudi (1852-1926) is één van de belangrijkste architecten uit de periode van de Jugendstil, een kunststroming die aan het begin van onze eeuw erg populair was. Gaudi was binnen deze stroming overigens een buitenbeentje en niet iedereen kon zijn sprookjesachtige creaties waarderen.
Rond de eeuwwisseling begon hij met de bouw van de kathedraal. Het fundament lag er toen al, maar Gaud gooide het roer volledig om. In plaats van een stereotiepe neo-gotische kerk tekende hij een sprookjeskathedraal, één die anders was dan alles wat er ooit aan kerken was gebouwd.
Of je wilt of niet, de Sagrada Familia doet iets met je. Zij deèd ook iets met Gaudi zelf. De architect werd door zijn werk aan de kathedraal steeds vromer, alsof hij gaandeweg werd overrompeld door de grootheid van God.
Gaudi moet geweten hebben dat hij het werk nooit zou kunnen voltooien.
Maar hij deed alsof hij dat niet zag. Hij verliet zijn fraaie villa ih de heuvels boven de stad en ging wonen in de crypte van de kathedraal. Daar werkte hij dag en nacht aan het nieuwe godshuis.
Op een dag in 1926 liep de oude bouwmeester in gedachten verzonken de straat op. Hij lette niet goed op en werd gegrepen door een passerende tram. Vijf dagen lag hij in het armenziekenhuis omdat de mensen dachten dat hij een zwerver was. Toen ontdekte men de fout en wilde hem naar een betere afdeling brengen. Maar Gaudi wilde blijven waar hij was: tussen de armen. En daar is hij ook overleden.
De grootheid van God
Een buitengewone kerk en een buitengewone geschiedenis. Een man die zo ondersteboven raakte van de grootheid van God, dat hij het in grote letters op de torens liet aanbrengen: Sanctus, Sanctus, Sanctus. Een man die niet wilde zien dat zijn tijd beperkt was en die van vrome verstrooidheid onder de tram liep.
Natuurlijk, er valt heel wat af te dingen op de Sagrada Familia. Wij hadden liever gezien dat Maria een wat minder goddelijke plaats in' het geheel had gekregen. Wij houden ook niet zo van die overladen dramatiek en die sprookjessfeer heeft zo weinig met onze geloofszekerheden te maken.
Allemaal waar, maar toch dacht ik, toen de Japanners weg waren, dat Gaudi wel heel goed heeft begrepen hoe groot en majestueus God is. Dat is, voor wie het wil zien, de boodschap van zijn onvoltooide bouwwerk.
Ondertussen vragen veel mensen zich af of de kathedraal eigenlijk wel afgebouwd moet worden. Omdat de originele tekeningen van Gaudi verloren gingen, moeten zijn opvolgers maar een beetje raden hoe het verder moet.
En dat is te zien. De nieuwere delen zijn minder vindingrijk en ook minder indrukwekkend. En bovendien, wie heeft er nog behoefte aan een kerk waar duizenden gelovigen in kunnen?
Ze zullen het mij niet vragen, maar àls ze het zouden doen, zou ik zeggen dat Gaudi haar zelf maar af moet bouwen.
Straks heeft hij een eeuwigheid de tijd.