Groeiende aandacht voor noodzaak van kerngroepen in de gemeente: 'Meedoen aan kringen is verplicht'
2007-06-22
Volkorenkring, Gideonsbende, het Kompas of gewoon ‘Kring 12’. Er lijkt in de Nederlands Gereformeerde kerken een sterke beweging te zijn om steeds meer met gemeente- of wijkkringen, huiskringen of kerngroepen te werken. Waarom? De Opbouwredactie ging op onderzoek.- Jaargang 51
- nummer 13
'Een levensnoodzaak', noemt ds. Dick Westerkamp (Houten) het. Hij valt maar direct met de deur in huis. 'Een gemeente zonder kringen vind ik ondenkbaar.' Zijn gemeente is al zeker tien jaar bezig met het fenomeen ‘kerngroepen’ zoals ze het daar noemen. 'De gemeente groeide en iedereen heeft mensen in zijn omgeving nodig die je kent. Het is belangrijk dat mensen een plek hebben waar ze gezien worden, waar echte onderlinge zorg is.' Ds. Karel Smouter (Wageningen) vindt het gegeven van werken in kringen vanuit het oogpunt van gemeentezijn 'voortreffelijk'. Zijn gemeente heeft enkele jaren geleden een verplichte en intensieve variant van het kringen-concept ingevoerd en het kringenwerk vormt de basis van het gemeente-zijn. Smouter wijst naast de pastorale taak ook op de missionaire rol van de groep: 'Het werken met kringen vergroot de mogelijkheid om betrokken te raken bij een gemeente. Je kunt makkelijk een collega meenemen naar de kring. Het is heel laagdrempelig.'
Knapenverenigingen
Echt nieuw is de gedachte van een ‘kring’ of ‘kerngroep’ natuurlijk niet. Ds. Wim Rietkerk, in het verleden betrokken bij zowel gemeenteopbouw in Houten als in Wageningen en ook Utrecht, wijst op de tijd dat er jongelingen-
en knapenverenigingen waren. En als je oud genoeg was ging je naar de vrouwenof mannenvereniging.
'Groepen waarin mensen bij elkaar kwamen, hebben we dus altijd wel gehad. Maar in de loop van de laatste jaren is de aandacht hiervoor toegenomen. Gemeenteleden zijn sterker gemotiveerd om in kleiner verband actief te zijn en mee te doen. Daarnaast is er vanuit de hoek van de parachurch meer nadruk komen te liggen op het fenomeen van de cell group. Dat heeft binnen de kerken geleid tot gemeentevorming rondom kernen of kringen.' Rietkerk ziet de kringen vooral als een omgeving waar opbouw van het geloof en van elkaar plaatsvindt; waar vriendschap is en persoonlijk met elkaar wordt meegeleefd en waar de diaconie een rol speelt – het helpen van elkaar in nood. 'Dat zijn ook de drie elementen die je terugziet bij de jonge kerk in het Nieuwe Testament. En die elementen horen handen en voeten te krijgen in een kring.' Rietkerk onderschrijft de stelling dat kringen in een gemeente een levensnoodzaak zijn: 'Als een gemeente niet die onderlinge band heeft voor die kleine kringen, kan ze niet verdiepen.'
Elementair
De kerngroep of kring moet verweven zijn in de structuur van de gemeente, zeggen de betrokken voorgangers.
Westerkamp legt uit dat de kerngroep in Houten is gepresenteerd, 'niet als weer een extra activiteit, maar als een deel van de dragende structuur van de gemeente. Als je lid van de gemeente bent, ben je in principe lid van een kerngroep.' In Houten begreep in eerste instantie niet iedereen de noodzaak van een kring. Maar de gemeente is er soepel mee omgegaan, aldus Westerkamp: 'Als het bijvoorbeeld valt op een avond dat je niet kunt, kun je misschien onderdak bij een andere groep vinden. Ook zijn er kringen op interessegebied ontstaan. En er bestonden groepen zoals bijbelkringen die bij elkaar kwamen en eigenlijk al de rol van kerngroep vervulden.' Kringen zijn ook van elementair belang in de gemeente van Wageningen. Daar draait sinds 2005 de zogenoemde ‘verplichtende variant’ waarbij wordt gewerkt met profielen. Eens in de twee jaar liggen er lijsten met profielen van kringen waarop gemeenteleden intekenen.
Er zijn veel verschillende varianten met diverse tijden en een verschillende focus. Maar iedere groep komt eens in de twee weken bij elkaar met een vaste kringleider. Onder het motto ‘vol is vol’ is meedoen verplicht: 'Leden die niet intekenen worden met wijsheid ingedeeld', aldus de Wageningse predikant.
Ds. Karel Smouter, bijna verontschuldigend: 'Ja, dat klinkt een beetje hard en dat is het ook wel. Maar de kring is een elementair onderdeel van ons gemeente-zijn. Ze vormt de eerste lijn naar het pastoraat. Natuurlijk zijn er mensen van wie je het verliest omdat ze zich niet bij een kring willen aansluiten. Maar met zo’n kring lukt het in ieder geval wel beter om iemand te volgen dan wanneer een kerkenraad dat moet doen. En een groep van mensen die niet meedoet, heb je overal. Dat ligt niet aan deze formule. Met deze formule maak je ze alleen wel zichtbaar.' Ds. Wim Rietkerk vindt het een goed model. 'Het betekent dat de mensen aan de rand van de gemeente binnen het vizier komen. Mensen worden erbij gehouden; er wordt voor ze gebeden, ze worden erbij getrokken.'
Pastoraat
Mensen die zichtbaar worden en omzien naar elkaar...Gemeentes zoals Wageningen en Houten kiezen ervoor om de eerste pastorale zorg binnen de kringen of kerngroepen te laten plaatsvinden. Kringleiders worden hiervoor ook toegerust. Maar in de gemeente in Doorn was het de aanleiding om met gemeentekringen te starten.
Piet Rietkerk, voorzitter van de kerkenraad: 'Het pastorale werk kwam te veel terecht op de schouders van enkele ouderlingen, terwijl het werk zelf toeneemt door allerlei nieuwe ‘vraagsituaties’ in de gemeente. We hadden behoefte aan nieuwe mogelijkheden voor het invullen van het pastoraat. Meer mensen te betrekken bij het omzien naar elkaar. In kleine kringen geeft dit meer mogelijkheden.' De gemeente koos er uiteindelijk voor om ieder van de de negen kringen bestaande uit ongeveer 22 adressen aan te laten sturen en pastoraal te begeleiden door een pastoraal bezoeker. De drie ouderlingen sturen ieder drie pastorale bezoekers aan en springen bij waar dit nodig is. Zowel in Houten als in Wageningen en Doorn werd met de komst van kerngroepen/ wijkkringen het traditionele huisbezoek afgeschaft. Pastoraat gebeurt in de eerste plaats binnen de groep, en indien nodig in een meer gespecialiseerde vorm daarbuiten.
Westerkamp: 'Negentig procent van de problemen kunnen vaak binnen de groep goed opgelost worden. Daar omheen hebben we andere cirkels van pastoraat ontwikkeld zoals gebedspastoraat, huwelijkspastoraat, tienerpastoraat – daar kunnen mensen terecht met problemen die de capaciteit van de groep te boven gaan.' Wel is het zo dat ouderlingen betrokken blijven bij de mensen die met hun hulpvraag om wat voor reden dan ook niet bij de bestaande groepen terecht kunnen.
Trekhaak
Ds. Smouter is lid van een kring en vindt het 'geweldig om zo op elkaar betrokken te worden'.
Maar, zegt hij er eerlijkheidshalve bij, met een flink gezin is het behoorlijk intensief: 'Wij zitten in een kring die eens in de twee weken begint met samen eten gevolgd door bijbelstudie. Dat betekent dat we met het hele gezin om kwart over zes ergens moeten zijn. We gaan met de auto, fiets achter op de trekhaak. Na het eten vertrekken de kinderen en om de beurt mijn vrouw of ik weer met de auto. Soms zien we er wel tegenop.' Ds. Rietkerk is sinds kort weer gemeentelid in Utrecht, waar traditionele bijbelkringen zijn en niet met kerngroepen of gemeentekringen wordt gewerkt. Hij bevindt zich met zijn werkzaamheden voor L’Abri nu 'aan de rand van de gemeente', zoals hij het zelf lachend zegt. 'Ik wacht om erbij getrokken te worden, maar dat lukt wel. We kennen veel mensen.'
Leidsche Rijn Roelie Wolting is betrokken bij de missionaire samenwerkingsgemeente in oprichting in Leidsche Rijn (NGK, CGK en GKV). De zogenoemde 'huiskringen' (geografisch georganiseerde kringen die in principe een keer in de twee weken bij elkaar komen voor bijbelkring en een paar keer per jaar voor iets gezelligs als een barbecue), vormen een essentieel onderdeel van het project Rijnwaarde. Sterker, ze waren er al voordat er kerkdiensten van Rijnwaarde in de Vinexlocatie plaatsvonden. Van mensen die willen meedoen met Rijnwaarde wordt verwacht dat ze lid worden van een huiskring. Willen nieuwe christenen (die bijvoorbeeld bezig zijn met een alphacursus of een 'geloof en belijdenkring') zich daaraan (nog) niet binden, dan worden ze 'vriend van een huiskring'. Ook mensen die zich (tijdelijk) nog niet kunnen of willen binden, worden 'vriend van een huiskring'. Er wordt door de huiskringleden naar deze vrienden omgezien en men leert elkaar toch kennen, zodat men op een later tijdstip een besluit kan nemen over wel of niet echt lid worden van de huiskring. Een van de belangrijkste doelstellingen van de huiskringen is het omzien naar elkaar. Er wordt basale pastorale zorg en diaconale zorg gegeven. Daarnaast wordt momenteel ook gewerkt in Rijnwaarde aan de opbouw van een pastoraal en diaconaal team. Huiskringen tellen maximaal ongeveer 15 volwassenen en worden gesplitst als ze hierboven komen. 'Voor mij is de huisgroep dè plek waar mijn persoonlijke geloof verdieping krijgt en versterkt wordt. Het is ook dè plek waar je met elkaar je persoonlijke levensomstandigheden deelt. Problemen bijvoorbeeld. Er wordt met elkaar meegeleefd en meegebeden. Ik heb het afgelopen jaar ervaren hoe waardevol dat is. Het concept van huiskringen is voor ons nieuw en ik zou het iedere gemeente kunnen aanraden omdat het een heel goede manier is om veel directer op elkaar betrokken te raken en je met elkaar kunt meeleven en meegroeien.' (mdr) Rijswijk Philip Jan Looijen is scriba van NGK Rijswijk, waar dit jaar voor het eerst met wijkkringen wordt gewerkt. Na een project van een jaar met gemeentekringen gericht op gemeente-zijn, heeft deze streekgemeente als vervolg hierop gekozen voor kringen op wijk (postcodegebied). De kringen komen gemiddeld eens per maand of per drie weken bij elkaar en er wordt in principe met elkaar aan bijbelstudie gedaan. De kerkenraad vult een aantal avonden in met een onderwerp naar aanleiding van het jaarthema en een aantal avonden wordt vrij ingevuld. Sommige kringen eten vooraf (af en toe) met elkaar. Vooralsnog blijven ouderlingen verantwoordelijk voor de pastorale zorg voor gemeenteleden. Een lichte vorm van diaconaat wordt door de kringen ingevuld en er zijn initiatieven geweest voor activiteiten en presentatie van de gemeente in de buurt van het kerkgebouw. Alle gemeenteleden worden in de wijkkringen ingedeeld en uitgenodigd, 'maar er worden geen presentielijsten bijgehouden,' aldus Looijen. 'We zijn eigenlijk nog maar net begonnen, maar persoonlijk vind ik het verrijkend en plezierig om met gemeenteleden van verschillende leeftijden en met verschillende invalshoeken een kring te vormen. Natuurlijk is erover gedacht om een kring op onderwerp in te delen; dan deel je met elkaar een interesse. Maar bij deze indeling op postcode raak je goed op elkaar betrokken en krijgt het onderlinge contact de kans om te groeien. En dat is voor ons een belangrijk doel van de kringen.' (mdr) Assen Cobi Lakerveld-Gernaat is samen met haar echtgenoot ouderling in de NGK Assen, waar al een jaar of tien geografisch georganiseerde wijkkringen draaien. Elke kring heeft een kringcoördinator en -assistent. Zij zijn verantwoordelijk voor het bijeenroepen van de kring, het maken van een agenda en het plannen van activiteiten. Dat kunnen bijbelstudieavonden zijn, maar ook wadlopen, barbecue'en, een bosspel met de kinderen of een ochtend 'vogelen'. Aan elke kring zijn een ouderling en een diaken verbonden die zelf in een andere wijk wonen. Zo kan elke ambtsdrager in zijn eigen kring gewoon gemeentelid zijn. Kringactiviteiten worden niet per definitie door de ambtsdragers bezocht en staan naast het traditionele huisbezoek. Zo probeert het echtpaar Lakerveld-Gernaat alle adressen in hun wijk ten minste een keer per jaar te bezoeken. Wel is het de bedoeling dat de wijkkring het werk van de ambtsdragers ondersteunt. 'Het is mooi om te zien dat kringen over het algemeen snel praktische zorg waar nodig oppakken. Wel is het zo dat niet elke kring hetzelfde loopt omdat deelname niet verplicht is en het systeem redelijk vrij is georganiseerd. Zo draaien kringen in nieuwbouwwijken met veel gezinnen vaak heel vanzelfsprekend, terwijl een kring in een ouder gedeelte van de stad - met relatief veel ouderen - soms niet zo lekker wil. Sinds kort hebben we daarom het systeem van duo-kringen ingevoerd: een kring die goed loopt, neemt haar duokring die minder goed gaat met een aantal activiteiten onder haar hoede. Is er bijvoorbeeld een picknick, dan kan het leuk zijn om de duokring daarvoor uit te nodigen. Ouderlingen, diakenen en kringcoördinatoren enassistenten hebben ook regelmatig met hun duokring overleg over pastorale, organisatorische en diaconale aangelegenheden. Ja, de allerbeste formule vinden is moeilijk, maar dit systeem bevalt best goed.' (mdr) |