Hang naar extase
1994-09-09
"De extase, vroeger beschouwd als heidens en ondermijnend, is onmiskenbaar in opmars." Dit beweert Auke Kok in een recent nummer van HP/De Tijd. Kok wijst hiervoor naar verschillende acts in de popmuziek zoals Michael Jackson, Prince en Madonna, maar vergeet de meest opvallende. Is het immers niet vooral de housecultuur die de extase viert?- Jaargang 38
- nummer 18
Extase. Het heeft wat te maken met 'buiten' jezelf zijn, jezelf helemaal verliezen, alles achter je laten, alles even vergeten in die ene gelukzalige toestand. Je moet er wel wat voor over hebben, misschien wel alles, maar het verlangen ernaar of juist de angst ervoor is groot. De verleidelijke belofte van de extase is vaak dat we in deze toestand in contact komen met het goddelijke, of niet-religieus geformuleerd: dat wat ertoe doet. Misschien zijn we in de extase eindelijk eens onszelf ...
Er is de laatste maanden in christelijke pers heel wat geschreven over dat opvallende verschijnsel van de huidige Europese jongerencultuur: housemuziek. Door de verhitte gemoederen blijft veel ervan onbegrepen. En dat is jammer. Het gaat hier namelijk om meer dan gruwelijke flyers, satanische teksten en pillenslikkerij. Het gaat vooral om muziek. Dansmuziek weliswaar, maar toch zeker ook muziek. Zij zet aan, werkt aanstekelijk en leidt tot de moderne extase van nu. Opdringerig, onontkoombaar, dus een hel voor wie er niks van moet hebben, maar verlichting en plezier voor vele anderen.
Irrelevant
Critici wijzen als eerste op het gebruik van verdovende middelen. Vooral de gemakkelijke XTC-pil (inderdaad: extacy) geniet gretige aftrek. De pil geeft een euforische stemming (als je tenminste een zuivere pil hebt) en doet vermoeidheid vergeten. De negatieve kanten aan het gebruik ervan worden breed uitgemeten in de kritiek op de house-cultuur. Maar het overtuigt de slikkers onder de housers niet. Het lijkt alsof deze argumenten gewoonweg niet geldig zijn in het rijk van de extase. Dat je geen controle meer hebt over je lichaam omdat de registratie van vermoeidheid en pijn niet meer klopt, is simpelweg irrelevant.
De nuchter denkende Calvinist haakt hier af. Moet hier het begrip voor de ander dan maar stoppen en hem of haar de waarheid gezegd worden? Ik aarzel. Niet over de waarheid, maar wel over de manier waarop wij spreken.
Ik zou wat verder met de housers en slikkers mee willen gaan.
Charmes
Wat zijn de charmes van de extase? Natuurlijk zijn er meerdere motieven. Plezier en genot niet te vergeten, maar de vorm van extase duidt op meer. Het gaat om werkelijk eruit zijn. Uit jezelf, uit je werkkring, misschien zelfs uit deze bestaande wereld. Is het hiermee enkel een ontspanningstruc, een escapisme?
Vaak wel, maar hiermee zouden we het te snel afdoen. Daar is het protest-gehalte van deze jongerencultuur te hoog voor. Ook daarin verschilt ze niet veel van jongerenculturen die haar vooraf gingen. Deze wereld klopt gewoon niet. En dat doet zeer. En de extase verzoent ons er een beetje mee. En daarom zijn al die argumenten dat het onverantwoord, ongezond en asociaal is gewoon niet relevant. Want er klopt juist met die samenleving die alles zo goed weet iets niet.
Het mysterie dat zich in dat nieuwe rijk van de extase opent; geeft weer wat spanning in deze rekloze wereld. Want ondanks de torenhoge problemen waar we ons best wel zorgen over maken, is het vooral saai. Het leven is geen lijn van geboorte tot dood, geen geschiedenis met een verhaal, maar een verzameling punten en van al die verschillende momenten moet je het net hebben. Hier en nu. En zo'n snelle manier tot extase als via een pilletje laat je toch niet liggen. Ben je gek!
Dwaasheid
Je kunt je er gemakkelijk van afmaken door deze cultuur gewoonweg af te wijzen. Ik vind dat niet serieus en ook wel jammer, want sommige house is best leuk. De laatste tijd moet ik veel denken aan wat Goritschewa, een Russische filosofe, eens schreef. Onze postmoderne tijd staat steeds meer open voor het transcendentale, voor het dwaze en onvoorspelbare. De mens zoekt intensieve ervaringen en grenssituaties. En het is zo jammer dat de kerk - vooral die in het westenniet op deze behoefte aan dwaasheid reageert. Want, zegt Goritschewa, is het christelijk geloof niet bij uitstek dwaas? Zij maakt hierbij een onderscheid tussen de dwaas uit het boek Spreuken en de 'heilige dwaas'. Dat Gods Zoon aan een kruis hangt, schreeuwt en sterft - dat blaast toch de eigenrechtelijke pretenties van deze wereld op? Menselijke denkmotieven, zoals macht en zelfbehoud, blijken niet geldig te zijn. Alleen maar argumenten aandragen voor het geloof overtuigt niet. Dat is in onze samenleving wel duidelijk. Het kennen van je tijd en het onderscheiden van de geesten houdt ook een onderscheiden van dwaasheden in. En de dwaasheid van het geloof intrigeert. Dat er misschien met Jezus een spannend leven 'buiten jezelf' mogelijk zou zijn, bijvoorbeeld...