Christenen en moslims (1)
1994-09-23
In 1989 belegden de evangelisatiecommissies van de Nederlands Gereformeerde en van de Christelijke Gereformeerde kerk in Den Helder een avond over de verhouding tussen christenen en moslims. Spreker was Ds. H.P. Brandsma, destijds christelijk gereformeerd predikant in Amsterdam 1, De avond werd 5 jaar geleden belegd, maar het thema is meer dan ooit actueel. Zo zal de Landelijke Vergadering op 8 oktober aandacht besteden aan het rapport van de Stichting Evangelie & Moslims 2. Vanwege de actualiteit plaatsen we alsnog een verslag dat destijds voor de kerkbladen in Den Helder geschreven werd.- Jaargang 38
- nummer 19
Aan dit verslag werden gegevens over enkele recente ontwikkelingen toegevoegd.
Volgens schattingen aan het begin van de jaren '90 telt Nederland ongeveer 500.000 moslims. De verwachting is dat het aantal islamieten in het jaar 2000 het aantal ('syn'-)Gereformeerden zal overtreffen. In Amsterdam telde de moslimgemeenschap in 1989 al 40 eigen gebouwen; dat is meer dan welk kerkgenootschap dan ook. Een staflid in een van een oorsprong christelijk ziekenhuis maakte melding van het feit dat moslims daar inmiddels onder het personeel de grootste godsdienstige groepering vormen (overigens betrof het hier nauwelijks verpleegkundigen of stafleden, maar vooral medewerkers in de keuken en in 'de schoonmaakdienst). Op sommige christelijke scholen zijn moslimkinderen inmiddels veruit in de meerderheid. Ook in andere landen zien we deze veranderingen. Zo vertelde Os Guiness in een vraaggesprek voor de EO dat de Islam in 2020 in grootte de tweede godsdienstige groepering in de V.S. zal zijn 3. Deze ontwikkeling heeft niet alleen te maken met de komst van allochtonen. Christenen zullen zich moeten realiseren dat de uitholling van de christelijke kerken er mede de oorzaak van is dat ze in de grote steden een kleine minderheid zijn geworden. Ondertussen lijken de opvattingen van een gedeelte van de Nederlandse bevolking ten opzichte van de islamitische gemeenschap zich te verharden.
De houding ván christenen tegenover moslims
Helaas gaat de toenemende argwaan jegens 'allochtonen' ook aan de kerken niet voorbij 4. Die verharding kan te maken hebben met de bedreiging die mensen lijken te ervaren door het groeiende aantal mensen uit andere culturen. Getalsmatig lijken deze mensen enigszins gelijk te hebben; voor wie Nederland graag blank en christelijk wil houden biedt de toekomst een weinig plezierig perspectief. Hebben de mensen die de veranderingen zien in onze westerse cultuur gelijk? Vormt de islam een bedreiging, of is het groeiend aantal islamieten juist een uitdaging voor christenen? 5. Het is juist de verharding van opvattingen, die vervreemding in de hand werkt. Volgens ds. Brandsma zal zo'n afwijzende en bevooroordeelde houding ten opzichte van de islamitische gemeenschap juist het moslimfundamentalisme in de kaart spelen.
Geen ver van mijn bed show
Een groot aantal moslims woont in de 19e eeuwse wijken van de grote steden, die daarmee soms een gettoachtig karakter hebben gekregen6. Daardoor komen de meeste Nederlanders niet vaak in contact met moslims.
Toch wordt steeds duidelijker dat onze samenleving niet meerom de groeiende islamitische gemeenschap heen kan. De kans dat we binnen afzienbare tijd islamitische buren zullen hebben is toch minder denkbeeldig dan het op het eerste gezicht lijkt.
Weten we als christenen hoe we met onze moslimbuurvrouw om moeten gaan? Het kost veel christenen moeite om een juiste houding tegenover moslims te ·bepalen. Er is sprake van misverstanden, omdat men de in ons land wonende moslims verdenkt van dezelfde fundamentalistische denkbeelden, die elders in de wereld een politieke factor van betekenis zijn geworden. Ook weet men vaak geen raad met de leefgewoonten van moslims.
Kortom: er is onvoldoende inzicht in de verhoudingen binnen de islamitische gemeenschap.
Islamieten en de westerse cultuur
De oliecrisis in de jaren '70 zorgde voor een sterk groeiend zelfbewustzijn bij de moslimgemeenschap in de gehele wereld. Tegelijkertijd groeide· de kritiek op de westerse cultuur, die men als decadent beschouwt. Veel moslims beschouwen alles wat uit het westen komt (inclusief 'Hollywood') als een resultaat van het christendom.
Paradoxaal genoeg vormt de 'export' van de westerse cultuur in islamitische landen een sterke voedingsbodem voor de ontwikkeling van het moslimfundamentalisme. In Iran was de Decadent westerse cultuur destijds sterk doorgedrongen, hetzelfde geit ook voor landen als Libanon en Egypte.
Beschamend
Als we aan moslims denken, denken we al gauw aan fundamentalisten in landen als Iran, Libanon, Algerije en Afghanistan. Opgemerkt moet worden dat het moslim- fundamentalisme niet per definitie inhoudt dat er sprake is van een daadwerkelijk agressieve houding jegens andersdenkenden. Net zomin als wij geïdentificeerd willen worden met militante protestanten in Noord-Ierland, zomin willen moslims zomaar vergeleken worden met terreurgroepen in het Midden-Oosten.
Vanuit zijn zendingservaring in Indonesië legde ds. H.P. Brandsma uit dat in dat land - in tegenstelling tot een aantal Arabische landen - moslims en leden van andere godsdiensten doorgaans in betrekkelijke harmonie samenleven 7.
Hij vertelde dat moslims daar respect hebben voor christenen die hun eigen geloof serieus nemen.
Veel islamieten zijn zeer principieel in het onderhouden van hun godsdienstige plichten 8,9. Wanneer ze merken dat een christen 'werk maakt van zijn geloof' hebben ze daar dan ook respect voor. Het verwijt van moslims aan het adres van christenen is vaak, dat zij zich zo weinig aan hun geloof gelegen laten liggen. "Je merkt wel aan christenen dat ze sport en wetenschap belangrijk vinden, maar voor hun geloof komen ze niet op", was een reactie van een moslim. Je kunt je er niet vanaf maken door te zeggen dat het bij de plichten van de moslim slechts gaat om een wetticistisch geloof. Het is beschamend, dat er voor een buitenstaander vaak zo weinig merkbaar is van het geloof van de christen. Nog beschamender is het, als we merken dat anderen ons er nog op moeten aanspreken. Op bijna ontroerende wijze kwam dit tot uiting in een gesprek met een islamitische jongere. "Vreemd dat ik als moslim aan Nederlanders uit moet leggen wat het Paasfeest is. Je moet aan iemand kunnen merken wat hij gelooft, daar kan ik respect voor hebben"? 10.
Noten:
1 Ds. H.P. Brands thans christelijk Gereformeerd predikant in Den Helder. Daarvoor was hij in Amsterdam o.a, betrokken bij het evangelisatiewerk in de binnenstad,waar hij in aanraking kwam met moslims uit alle streken van de wereld. Van 1967 tot 1976 werkte Ds. Brands maals zendingspredikant op Celebes.
2 Zie voor het werk van deze stichting ook de in dit numme rvan 'Opbouw'geplaatste rapportage van drs. J.M. Mudde en ds. K.B. Holwerda. Verder kan worden verwezen naar het Informatieboekje 1994, blz. 182, 183 en (voor adressen)naar blz. 207 van voornoemd boekje.
3 Het interview werd opgenomen in de bundel 'Wit begint, zwart wint?' (onder redactie van drs. Pietervan Kampen, Buijten & Schipperheijn, 1993).
4 Zo publiceerde het Nederlands Dagblad vorig jaar een vraaggesprek met een (vrijgemaakt-Gereformeerd)predikant die zich zorgen maakte over de sterk afwijzende denkbeelden jegens allochtonen onder zijn catechisanten. Deze predikant besteedde daarom tijdens de catechisatie aandacht aan het onderwerp.
5 Zie: 'De uitdaging van de Islam', een Vraaggesprek met dr. Canon Patrick Sookhdeo. In: drs. Pieter van Kampen(red):Wit begint, zwart wint?
6 In een hoofdartikel in het Nederlands Dagblad van 9 september 1994 werd aandacht besteed aan de risico's van deze ontwikkeling.
7 In Indonesië wonen meer moslims dan in welk ander land dan ook op aarde: 85% van de bevolking van ruim 150 miljoen mensen behoort hier tot de islamitische gemeenschap.
8 Zie: Nederlands Dagblad, 17 februari 1994 (de ramadan in het bedrijfsleven) en: Nederlands Dagblad, 21 februari 1994 (viering van de ramadan in Egypte).
9 De islam kent 5 belangrijke plichten:
a. het uitspreken van de geloofsbelijdenis: Allah is God, Mohammed is zijn profeet.
b. het houden van de gebeden (5x daags, van 's morgens vroeg tot 's avonds laat).
c. zich houden aan de gebruiken van de vastenmaand (ramadan): het zich van zonsopkomst tot zonsondergang onthouden van voedsel, van roken en drinken en van seksueel verkeer.
d. het geven van aalmoezen aan armen en aan het personeel van de moskee.
e. de bedevaart naar Mekka.
10 Zie: Wat betekent Pasen eigenlijk? (Opbouw, 22 april 1994)