Het debuut
1994-11-04
Eindelijk! Ik heb hem! Het boek waarvan iedereen wist dat het een millionseller was, voordat er ook maar één exemplaar in de Nederlandse boekwinkels lag. Het breed uitgemeten debuut van de Poolse schrijver Karol Wojtyla, beter bekend als Johannes Paulus 11. Het megasucces van de paus.- Jaargang 38
- nummer 22
Ik moest onwillekeurig denken aan de condoom-scène van Herman Finkers, waarin een caissière in een supermarkt een pakje condooms omhoog houdt en luidkeels aan een collega aan het andere eind van de winkel vraagt wat die dingen kosten - tot onbeschrijfelijke schaamte van de man die dat pakje achteloos tussen de aardappels en het gehakt op de lopende band had gelegd. Met een lichte variant van diezelfde schaamte moest ik mij drie maal melden bij de boekwinkelier in mijn dorp. Informeerde drie keer discreet of 'Over de drempel van de hoop' al was binnengekomen, een vraag die drie keer met een luide roep werd doorgegeven aan iemand achter in de zaak: die meneer voor het boek van de paus was er weer. Nee, riep een stem van achter, het boek is er nog niet. De uitgever kan het niet aanslepen, schijnt.
Bij de derde keer was het er wel. Terwijl het meisje achter de balie er een mooi pakje van maakte, hoewel ik duidelijk had gezegd dat het geen cadeautje was, was daar plotseling een bijna onbedwingbare aandrang om te zeggen dat ik niet Rooms was en dat ik het boek alleen maar voor mijn werk nodig had. En dat ik het ook onzin vond, al die ophef rond de paus. Een paus is immers ook maar een mens. Maar ik heb op m'n wang gebeten en niets gezegd.
Televisie-interview
'Over de drempel van de hoop' zal dus een bestseller worden en als we dat Tot opbouw van het gereformeerde leven, maar vaak genoeg zeggen, dan wordt dat vanzelf een keer waar. Hoewel het me niet zou verbazen als de verkoop in Nederland tegen zou vallen. Allereerst omdat de aardappeleters uit de Lage Landen nou eenmaal niet zo dwepen met de Heilige Stoel, maar ook omdat het boek gewoon te ingewikkeld en te filosofisch is om een groot publiek te kunnen boeien. Waarmee natuurlijk nog niets is gezegd over de kwaliteit van de eerste pauselijke bestseller in twintig eeuwen christendom.
'Over de drempel..' is gepresenteerd als het eerste publieksbbek dat ooit door een paus is geschreven, maar daar valt wel wat op af tè dingen. Het boek is niets meer of minder dan het schriftelijke antwoord op de vragen die de Italiaanse journalist Vittorio Messori de paus in een televisie-interview zou stellen. Dat interview (opnieuw het eerste dat ooit door een paus is toegezegd) ging op het laatste moment niet door en het papiertje met de vragen leek te worden vergeten. Maar op een goede dag ontving de journalist een briefje van de paus, waarin deze schreef dat hij met de schriftelijke beantwoording van de vragen was begonnen. Toen de antwoorden klaar waren, schreef Messori een lijvig voorwoord (waarin hij de paus en zichzelf uitgebreid met vleierijen omgeeft) en klaar was Kees.
Catechismus
'Over de drempel van de hoop' is in de Nederlandse editie een fraai gebonden boek met een echt leeslint je, wat de suggestie wekt dat het geschikt is voor op het nachtkastje. Dat is echter een misvatting. De uiteenzettingen van de heilige vader zijn daarvoor gewoon te ingewikkeld. Messori trekt met zijn vragen in een wijde boog om de hardnekkige twistpunten heen (zoals geboortenbeperking, vrouwelijke priesters, de politieke macht en de rijkdom van het Vaticaan). De vragen die overblijven zijn echter zeker zo interessant en ze snijden veel meer hout. Het bestaan van God, waarom Hij niet duidelijk zichtbaar is in de wereld, de goddelijkheid van Jezus en de noodzaak van Zijn lijden, de zin van het lijden, andere godsdiensten en evangelisatie... alles komt aan bod. Veel van wat Messori ter sprake brengt doet denken aan de plechtige vragen van onze oude (en bepaald niet Roomsgezinde) Catechismus. (Waarom is Jezus nu de Zoon van God? Waarom moest Jezus sterven voor de redding der wereld? Wat heb je aan het geloof?) Maar waar de Catechismus in drie of vier kloeke zinnen een antwoord voorschotelt, haalt Johannes Paulus II er een hele rij filosofen, concilies, encyclieken en kerkvaders bij. Zijn antwoorden zijn zeer rechtzinnig, integer en vermoedelijk ook erg briljant, maar ze missen kracht en overtuiging. Dat komt omdat de heilige vader goed beschouwd maar weinig ècht uitlegt en vooral waarheden verkondigt.
Plaatsvervanger
Inhoudelijk is het pauselijke debuut dan ook geen wereldschokkende gebeurtenis. Karol Wojtyla is ongetwijfeld een innemende en intelligente man, maar hij blijft steken op een theoretisch niveau waar maar weinigen hem kunnen volgen. Dat is natuurlijk zijn goed recht, maar de lezer verwacht meer van een 'leraar van het geloof, apostel van het evangelie, vader en tegelijk broeder van ons allen, opvolger van Petrus en plaatsvervanger van Christus' - zoals de Roomse pretentie nog altijd luidt. Zeker wanneer die plaatsvervanger de pen opvat en voor het eerst in tweeduizend jaar een boek schrijft voor het lekenvolk.