Een Amerikaan promoveert in Nederland
1994-05-20
Enkele tientallen gemeenteleden, vooral uit de kerk van Amsterdam-Centrum, waren aanwezig toen vorige maand R.D. Henderson zijn proefschrift over de vroege jaren in het denken van Prof. Dr. H. Dooyeweerd verdedigde.- Jaargang 38
- nummer 10
Promotor was Prof. Dr. H. Geertsema.
Dooyeweerd wordt gezien als de grondleggervan de Reformatorische Wijsbegeerte. Een bijzonder detail aan de promotie is dat deze plaats vond in het 100e geboortejaar van Dooyeweerd.
Henderson groeide op in de Verenigde Staten (Califomia); hij studeerde o.a. aan de Universiteit van Califomia in Berkeley. Voldoende reden om de kersverse promovendus een paar vragen te voor te leggen. Hoe komt een amerikaan ertoe om een proefschrift over Dooyeweerd te schrijven? En: hoe komt een amerikaan in een Nederlands Gereformeerde kerk terecht?
Opzoek
Henderson steekt direkt van wal. Hij noemt het een ingewikkeld verhaal; je kunt het niet in een paar zinnen vertellen.
Na zijn middelbare school ging hij op wereldreis. Het was een initiatief dat veel amerikaanse jongeren in de tijd van de Vietnam-oorlog namen. Zijn 18e verjaardag vierde Henderson op straat in Madrid. Teruggekomen in de V.S. begon hij (samen met een vriend) een reform-winkel. Na een half jaar ging hij echter opnieuw op wereldreis.
Hij kwam in Frankrijk terecht en wilde vanuit Marseille oversteken naar Afrika. In Frankrijk voelde hij zich eenzaam. Op een bepaald moment bad hij of God hem een ontmoeting wilde geven met christenen. Een paar minuten later zag hij een winkel met het opschrift 'la Bible'.Het bleek een christelijke boekhandel te zijn. Daar verwees men hem naar een huis 'le Phare' (de vuurtoren). Vroeger logeerden hier zendelingen voordat ze de oversteek per veerboot naar Afrika maakten. In het huis woonden 2 bejaarde zusters, die 40 jaar lang in het bergland van Algerije voor de zending hadden gewerkt. Hij bleef hier een paar dagen en kreeg het adres van enkele zendelingen in Noord-Afrika.
Het was zijn bedoeling om daarna door te reizen naar de landen ten zuiden van de Sahara. Door de onrust in die gebieden kon hij echter niet verder reizen. Ook werd hem een overlandvisum voor Egypte geweigerd. Toen kwam hij in Tunesië in kontakt met een mennonitische zendeling: een man in zwarte kleding in een zwarte auto.
Deze man moest naar Zwitserland en Henderson reed met hem mee. Zo kwamen ze samen op 'l Abri terecht (Henderson: "een arminiaan heeft mij in aanraking met het calvinisme gebracht...."). Hij beluisterde er bandjes met lezingen van o.a. Prof. dr. H.R. Rookmaaker. Die lezingen werden bepalend voor de verdere loop van zijn leven. Henderson: "Door alle gebeurtenissen in Vietnam waren veel amerikaanse jongeren tegen het establishment geworden. Ze gingen liever op reis dan zich te binden. In 'l Abri leerde ik dat studie zin heeft; je leert meer te begrijpen van de door God geschapen werkelijkheid. Hij besloot terug te keren naar de Verenigde Staten en met een studie aan de universiteit te beginnen.
Christelijke filosofie
In Californië zocht Henderson kontakt met christenen, die zich in filosofie wilden verdiepen. Er bleek een open huis te bestaan van iemand die zich gedreven voelde om onder studenten te evangeliseren. Een van de deelnemers aan deze kring had veel gelezen over reformatorische filosofen en hij raadde Henderson aan, die boeken -in het bijzonder de werken van Dooyeweerd- ook te gaan lezen. Bovendien kwam Prof. Rookmaaker in die tijd 2 maal naar de V.S. om er lezingen te houden.
Hendersen schreef een brief aan Prof. Rookmaaker met de vraag of het mogelijk zou zijn om filosofie te studeren aan 'zijn' christelijke universiteit. Volgens Rookmaaker zou zo'n studie zeker mogelijk zijn, "but you've got to learn Dutch!" (je moet wel de Nederlandse taal leren; dat hem dat inmiddels gelukt is blijkt o.a. uit het feit dat hij zijn dissertatie in de Nederlandse taal verdedigde).
Zo schreef Henderson zich in voor de doktoraal-studie filosofie aan de V.U.
Het geld voor zijn levensonderhoud vond hij door allerlei 'klussen' te doen, zo was hij o.a. meubelmaker. Het denken van Dooyeweerd liet hem hier allerminst los. Hij wilde meer weten over iemand die een toegewijd christen én een serieus en belangwekkend filosoof was. Dit leidde (na zijn doktoraal-examen in 1984) tot een onderzoek naar de vraag hoe normen en wetten zich ontwikkelen.
Hoe kunnen er normen en wetten zijn van God, die in iedere samenleving verschillend worden uitgewerkt en die toch (dat geloof je als christen) van God gegeven zijn? Dooyeweerd had zich intensief met deze vraag bezig gehouden. In samenwerking met Prof. dr. S. Griffioen probeerde Henderson grip te krijgen op de achtergronden van het denken van Dooyeweerd over de ontplooiing van deze normen en wetten. Om daar achter te komen was het nodig om meer over zijn systematiek te weten te komen, om te begrijpen hoe het denken van Dooyeweerd zélf zich had ontwikkeld. Het bleek dat Dooyeweerd op zijn beurt weer veel geleerd had van dr. A. Kuyper en van mr. Groen van Prinsterer. Dus ook in die auteurs moest Henderson zich gaan verdiepen. Een amerikaan van schotse afkomst doorvorst de werken van Nederlandse politici..... Uiteindelijk vormde dit onderzoek het begin van de dissertatie waar Henderson op promoveerde.
Nederlands Gereformeerd
Hoe is Henderson bij een Nederlands Gereformeerde kerk terecht gekomen?
Nadat hij woonruimte had gevonden in Amsterdam, vertrok hij naar 'l Abri in Eck en Wiel. Daar ontmoette hij Kees Rookmaaker, die ook in Amsterdam woonde. Door dit kontakt kwam hij in de kerk van Amsterdam-Centrum terecht.
Hij was alleen bang in een 'scheurmakend' groepje terecht te zijn gekomen. Daarom ging hij ook verder op zoek, naar andere bijbelgetrouwe kerken.
Toch heeft hij uiteindelijk gekozen voor deze gemeente. "De mensen zijn in de Nederlandse kerken wel anders dan in de Verenigde Staten. Ze komen eerst wat meer gereserveerd over. Maar de mensen in de gemeente van Amsterdam-Centrum namen de tijd om me er thuis te kunnen voelen. Ze nodigden me na de kerkdienst uit, ik mocht bij hen eten, ze ontmoetten me ook op andere plaatsen".
Na zijn doktoraal-studie vertrok Henderson voor een aantal jaren naar Duitsland, waar hij studeerde en werkte en gastl id was van een Evangelisch Lutherse gemeente. Vervolgens woonde hij in Utrecht, was toen lid van de Jeruzalemkerk en nauw betrokken bij het werk in 'l Abri. Uiteindelijk kwam hij weer terug in Amsterdam.
Daar voltooide hij zijn dissertatie.
Vorig jaar trouwde hij met een gemeentelid uit de kerk van Amsterdam-Centrum. Of het echtpaar nu ook nog zal blijven wonen in Nederland is allerminst zeker. Henderson is nu eenmaal niet iemand die persé wil blijven wonen waar hij ooit terecht is gekomen.....
De (engelstalige) dissertatie van R.D. Henderson is getiteld: 'Illuminating Law', the Construction of Herman Dooyeweerd's Philosophy, 1918-1928. Het proefschrift werd uitgegeven door Buijten & Schipperheijn in Amsterdam.