De naakte werkelijkheid
1994-06-03
Indien gij onderdrukking van de arme en schending van recht en gerechtigheid opmerkt in het gewest, verbaas u daarover niet (5:7). Zoals hij uit de schoot van zijn moeder gekomen is, zo gaat hij weer heen, naakt zoals hij gekomen is (5:14).- Jaargang 38
- nummer 11
Tekenend voor de aanpak van de Prediker is een woord, dat je halverwege het boek tegenkomt: "zoals een mens uit de schoot van zijn moeder is gekomen, zo moet hij terug, even naakt" (Prediker 5:14).
Bizar eigenlijk, om zo in één zin met het begin en het eind van een mensenleven geconfronteerd te worden: van de naaktheid van de geboorte linea recta naar de naaktheid van het sterven.
Zoals de Prediker, dat ook al eerder, maar minder confronterend, in hoofdstuk 3 zegt: "er is een tijd van geboren worden en een tijd van sterven".
Prediker zet ons leven tussen de accolades van het naakte komen en gaan - de illusie voorbij.
Waartussen de periode ligt, waarin we gekleed worden; gevolgd door de tijd, dat we zelf ons leven aankleden - in de breedste zin van het woord: een opleiding, wonen op kamers, trouwen misschien, met wellicht kinderen als gevolg, ons werk elke dag maar weer.
Prediker brengt dàt leven ter sprake.
Confronterend reëel, omdat hij niet wegloopt voor de harde randen aan ons leven. Die van geboorte en vooral dood: naakt kom je dit leven binnen, naakt vertrek je weer, je neemt er niks uit mee. Dat geeft te denken over je leven, is het niet?
Zo realistisch was Prediker zijn boek ook begonnen: "geslachten gaan en geslachten komen, maar de aarde blijft al maar bestaan". Een woord, dat in de lijn ligt van wat ik zoëven schreef. Alleen is dat naakte komen en gaan hier in het meervoud gezet: geslachten komen en gaan. Als de krant zo reëel, met rouw-, trouw- en geboorte advertenties vlak bijeengepakt.
Geslachten komen en gaan - tegen het decor van zon en aarde... die blijven. "De zon komt op en de zon gaat onder en haast zich dan weer naar de plaats, waar haar loop begint". Een ritueel dat zich dagelijks herhaalt. En wij leven op de maat van de zon... ja, totdat..!
En ook: "Alle rivieren stromen naar de zee en de zee raakt niet vol. Naar de plaats waar ze begonnen zijn keren rivieren terug om opnieuw te gaan stromen". Dat is de cirkel van regen, rivier, verdamping, wolken, regen en dat gaat zo maar door.
"Geslachten gaan en geslachten komen en de aarde blijft al maar bestaan".
Da decor van zon en aarde, dat er was lang vóór jou en dat blijft nadat wij er geweest zijn.
Die realiteit, dat decor, dat prikkelt je toch tot de vraag, die Prediker zich stelt, direct al bij de opening van zijn boek: "Wat heeft de mens aan al zijn zwoegen en tobben onder de zon?"
Inderdaad de werkelijkheid wordt hier opengelegd in het boek Prediker.
Geen kop in het zand, niet alleen rekenen aan de makkelijke sommetjes van het leven, maar ook de moeilijke, zelfs de in onze ogen onoplosbare. Prediker loopt er niet voor weg.
Dat is ge realiteitszin van Prediker. En dat wekt mijn vertrouwen om ook verder naar hem te luisteren.
Tot nu toe heb ik het in feite steeds gehad over de realiteit van dood en vergankelijkheid. Even bitter is de werkelijkheid van de zonde, Wat gaat het tussen mensen vaak volstrekt verkeerd: geweld en onrecht, bittere ongelijkheid tussen mensen, steeds maar weer opnieuw. Verbijsterend om in de krant te lezen, dat honderdduizenden mensen gewoon maar vermoord zijn, daar in Rwanda. Bitter zo'n bericht, maar misschien nog wel bitterder, dat de komende jaren niet anders zullen zijn. Zo ook met mishandeling, aanranding, marteling. Afschuwelijk als je er van hoort. Huiveringwekkend als je bedenkt, dat het volgend jaar weer net zo zal gebeuren.
Andere daders, andere slachtoffers.
Predikerzegt de dingen zo, dat het lijkt alsof je door je eigen krant in deze wereld wordt neergezet.
Twee draden heb ik daarmee uit zijn boek getrokken: die van vergankelijkheid en die andere van onrecht en geweld. Eigenlijk zijn het, als je het goed bekijkt, de draden van dood en zonde. Juist op die pijnpunten is Prediker zo reëel.
Prediker, die de naakte werkelijkheid, de hardheid van vergankelijkheid en zonde niet uit de weg gaat. Dat is sterk.
Het ligt zo voor de hand je leventje te leven en je van de rest van de wereld niet teveel aan te trekken. Om te leven, alsof je het eeuwige leven hebt.
Totdat - O wee, de dokter met een andere boodschap komt. Misschien leven we zelf maar al te vaak oppervlákkiq voorbij aan vergankelijkheid en geweld, dood en zonde.
Sterk dat de Prediker dat niet doet. Dat is niet pessimistisch.
Dat is door en door realistisch.
Ik zeg er bij, dat dit bijbelboek ons met die donkere lijnen wat laat zitten, zonder met grote antwoorden te komen.
Zoals het grote antwoord van kruis en opstanding van Christus. Antwoorden van zo'n kaliber zoek je tevergeefs in dit boek.
Je hoort überhaupt niet zoveel over Gods verlossing in het boek Prediker.
Hoewel, toch wel iets. Je hoort in Prediker n.l. wel over het gericht van God.
En de rook van het gericht wijst toch op het vuur van de verlossing! Mooi ook, dat àls er iets verlossends gezegd wordt, dat je dan hoort over Gods gericht; dat God het onrecht niet ongestraft zal laten.
Je proeft er in, dat God eerst de zonde aanpakt en pas dan de dood. In die volgorde, die trouwens ook de volgorde van binnenkomst was. Door Adam is de zonde de wereld binnengekomen en door de zonde de dood.
Eerst de zonde, dan de dood. In die volgorde ruimt God de zaak ook weer op.
Maar verder toch geen grote antwoorden.
Alsof het boek ons een tijdje wil laten zitten met die diepe scheuren, die door deze wereld lopen en met de barsten in en tussen mensen. Het dwingt ons om de realiteit onder ogen te zien.
Prediker schudt met zijn boodschap aan ons en zegt: wordt wakker uit je illusies! Durf de werkelijkheid onder ogen te zien!
Hij wijdt er zijn hele boek aan. Hij heeft het niet over vergeving, verzoening, opstanding uit de doden. Nee, alle nadruk valt bij hem op het leven, zoals het zich voor je eigen ogen afspeelt, onder onze zon.
Het leven, dat zo niet blijven kan. De schepping zucht en ziet uit naar het moment, waarop de nieuwe werkelijkheid zichtbaar wordt. Prediker's realisme schuift de illusies aan de kant en maakt de weg vrij voor die boodschap van Gods verlossing.