Kindernevendiensten
1994-12-02
Reactie op het artikel van Ds. Van Es - Jaargang 38
- nummer 24
Vroeger
Als kind werd ik al jong meegenomen naar de kerk. Tijdens de peuterperiode viel ik gewoon in slaap en toen ik wat ouder werd ging ik hoeden tellen, kinderen tellen, mijn psalmversje Ieren, alle getallen op het bord optellen, aftrekken of vermenigvuldigen, met mijn broertje klieren, met mijn zusje klieren en me de rest van de tijd vervelen.
Mijn ouders zaten altijd helemaal achteraan in de kerk opdat men zich maar niet aan ons gezin behoefde te storen. Vooraan gaan zitten met jonge kinderen deed bijna niemand want dat leidde teveel af. Gevolg was wel dat je totaal geen 'binding' kreeg met de predikant die ver weg op een hoge kansel stond.
Soms mocht je met je vader in de ouderlingenbank zitten op voorwaarde dat je stil zat want anders kon de hele gemeente van je wangedrag getuige zijn. Dit is in kort bestek mijn jeugd in de zestiger jaren in de gereformeerde kerk.
Mijn ouders weten zich nog goed te herinneren hoe moeilijk het was de kinderen iedere week mee te krijgen.
In die tijd duurden de diensten vaak zo'n anderhalf uur. Als we avondmaal hadden kwam er nog een uur bij want er waren zo'n 8 tafels in Kampen. Wij mochten dan ergens gaan zitten waar de tweede tafel begon. Dan konden we gelijk met die mensen opstaan om vervolgens naar huis te fietsen. Als je één tafel had meegemaakt had je immers het avondmaal 'gezien'. Wij waren toen zo'n jaar of negen, in de periode daarvoor hoefden wij niet mee van onze ouders. Zij vonden dat ze ons dat niet aan konden doen.
Nu
Ik vind dit alles in schril contrast staan met onze huidige kerkgang. Ik heb echt niet zulke brave kinderen maar nog nooit hebben ze zich beklaagd over de kerkgang. Integendeel, voor ons is de zondag, mede vanwege die kerkdienst, een echte feestdag.
Wij hebben een kindernevendienst. Dat houdt in dat de kinderen van 4 tot 8 à 9 jaar tijdens de preek in een lokaal een bijbelverhaal op hun eigen niveau te horen krijgen. Ik ben zelf ook een juf en weet dus precies wat er in de nevendienst gebeurt. We gaan systematisch de hele bijbel door en zingen met de kinderen over de verhalen, we bidden met hen, we bereiden kerst-, paas- en pinksterdiensten voor en we vertellen hen over alles wat God voor ons doet.
Na de preek gaan de kinderen terug naar de kerk. Dit geldt ook voor avondmaalszondagen.
Zo kun je dus aandacht aan het avondmaal besteden én tegelijkertijd de kinderen het laten meebeleven.
Ik voel mij beledigd en gegriefd als dominee Van Es beweert dat deze kinderen Gods woord niet horen in de kindernevendienst. Want daar komt het op neer als hij zegt dat alleen in de kerk zelf, door de predikant, de kinderen bereikt worden. Het gaat daarbij niet om de zender, het gaat om de ontvangertjes die speciale antennes hebben (als het niet om de zender gaat waarom dan geen andere 'zenders' voor de kinderen). Achter mij in de kerk zitten ook een paar ontvangertjes met speciale antennes.
Ze zijn te oud voor de nevendienst en houden zich onledig met stripverhalen en woordzoekers. Vroeger, in mijn tijd, zaten de oudere ontvangers, zo tussen de 12 en de 18 geregeld te kaarten achter in de kerk. Natuurlijk kan dit eigenlijk niet en de ouders vinden dat ook niet leuk maar wat moet je! Je bent al blij dat ze nog in de kerk zitten en hopelijk pikken ze nog iets op van het zingen en de gebeden.
Vonn
Het verbaast mij dat nog steeds verdedigd kan worden dat alleen de inhoud belangrijk is en niet de vorm. Het komt mij wat al te gemakkelijk voor dat God zelf het werk wel zal doen. Dat ontslaat ons van onze verantwoordelijkheid t.a.v. onze medemensen. Als ik de simpele taal lees die Jezus voor zijn bergrede gebruikte, denk ik, daar is iemand bezig die preceis wist wat zijn volgelingen konden begrijpen. Vorm en inhoud zijn één en zo hoort het ook. Natuurlijk werkt God op Zijn manier en op Zijn tijd maar ik heb de stellige overtuiging dat wij Hem als goedbedoelende gelovigen vaak voor de voeten hebben gelopen met onze opvattingen over wat hoort en wat niet hoort. Wij horen vaak van "opzienbarende dingen die God heeft gedaan met mensen (kijk maar eens naar de EO) maar van al die mensen die afhaakten omdat de vorm van het kerkgebeuren hen niet meer raakte horen we niets Waarom gingen zij weg, de inhoud was toch goed? Als je leest wat er in de loop der eeuwen veranderd is in de protestantse kerken, zowel voor volwassenen als kinderen, dan ga je de huidige kerkgang vanzelf wat meer relativeren.
In een buitengewoon leuk boek van Thea Beckmann over 'De stomme van Kampen', nl. de schilder Hendrick Avercamp, beschrijft zij de zondaqse kerkgang t.t.v. de 80-jarige oorlog. Er was toen eenmaal dienst op de zondagmorgen, in de Bovenkerk. Iedereen die die kerk kent, weet hoe groot hij is. Er was nog geen geluidsinstallatie en de gemeente, d.w.z. de volwassenen, schaarden zich dicht om de kansel. De kinderen hielden zich achter in de kerk onledig met bikkelen, andere spelletjes en kletsen. Af en toe werden ze gemaand iets stiller te zijn.
Na de dienst ging men naar de bevroren l.Jaselalwaar de verdere dag schaatswedstrijden werden gehouden, de zondag was nl. de enige vrije dag waarop dat kon. De kinderen kregen vanaf ongeveer 12 jaar catechisatie en dat was eigenlijk het eerste moment dat ze serieus bij het geloof betrokken werden, vanuit de kerk gezien dan.
Wat ben ik dus blij dat wij, misschien door onze verbeterde inzichten, tegenwoordig anders te werk gaan.
Gezinsdienst
Hier wil ik aan toevoegen dat in onze gemeente ook speciale gezinsdiensten worden gehouden waaraan veel zorg en aandacht wordt besteed. Enkele gemeenteleden bereiden deze diensten samen met de predikant voor. Het spreekt vanzelf dat alle kinderen dan in de kerk zitten en zulke dagen zijn extra feestelijk. Het ligt aan de predikant en de gemeente hoe dit soort zaken wordt ingevuld. Het is natuurlijk een feit dat het de één meer gegeven is met kinderen om te gaan dan de ander. Misschien is het in de gemeente van ds. Van Es elke week feest voor de kinderen. Ik hoop dat van harte. Maar om daarmee de kindernevendienst te verketteren vind ik niet gepast. Wat is er fijner voor ouders dan dat zij na de kerkdienst kunnen aansluiten bij wat de kinderen hebben gehoord en meegemaakt en begrépen. Dat zij nog meer kunnen vertellen en duidelijk maken en zo meer belangstelling van de kinderen krijgen voor hun eigen geloofsleven. Dat is althans mijn eigen ervaring. Bij ons thuis werd niet nagepraat want wij hadden geen notie van wat de dominee had gezegd. Dat gebeurde allemaal pas veel later.
Mijn moeder, inmiddels oma, geniet van de aandacht die de kinderen tegenwoordig krijgen in de kerk. Voor haar had dit allemaal 30 jaar eerder gemogen. Er zullen ook altijd mensen zijn die zich verzetten, die het niet zinvol vinden. Ieder heeft wat mij betreft recht op zijn eigen mening. Ik zou alleen wel willen benadrukken wat ik nu al zeker weet: dat de kerkdienst er in 2020 ook weer heel anders uit zal zien dan nu. Laten wij dus niet steeds kijken naar hoe het was maar naar deze tijd met alles wat er op de kinderen van nu afkomt. Ik ben ervan overtuigd dat we niet vroeg genoeg kunnen beginnen met hen te wapenen tegen de pijlen die de duivel op hen afschiet. Wij leven niet meer in een veilige - christelijke wereld. Vroeger maakte een oppervlakkig kindergeloof zoals ik dat had niet zoveel uit. Je kreeg kans genoeg om dat te laten groeien. Tegenwoordig is daar geen tijd meer voor. Mijn zoon van 12 moet zich nu al verdedigen tegen vriendjes in de klas.
Hij heeft veel bijbelkennis en heel veel vertrouwen in God. Als ik hoor wat hij gezegd heeft ben ik ongelooflijk trots op hem en dankbaar. Ik weet dat ik dat op die leeftijd niet had gekund.