Tussen Evangelischen (1)
1994-12-16
Sinds ruim twee jaar ga ik naar een Evangelische Gemeente. Waarom, wat zoek ik daar? Het antwoord kan kort en goed zijn: klare wijn, als het gaat om de blijde boodschap van onze verlossing door Jezus Christus, en door Hem al/één. én gemeenschap met anderen van ditzelfde geloof. Als Nederlands Gereformeerde in den vreemde vind ik hier een thuis, ondanks de verschil/en die er zijn. Hier een verslag.- Jaargang 38
- nummer 25
Waarom onze belangstelling
De Evangelischen staan in toenemende mate in onze belangstelling. Door de vele raakvlakken, zoals het gebruik van evangelische liedbundels (Youth for Christ, Opwekking), het deelnemen aan hun studentenverenigingen (IFES, Ichthus), de oprichting van evangelische scholen, het doen van evangelisatiewerk en ook het kerkelijk grensverkeer hebben we met hen te maken. Dat maakt een nadere kennisrnakinq steeds belangrijker, en het gesprek is dan ook al langer bezig. Aan het gesprek over "de Evangelischen", dat m.n. door de dissertatie en de Opbouw-lezing in 1993 van Dr. v.d. Dussen versterkt wordt gevoerd, wil ik proberen een bijdrage te leveren door van mijn ervaringen te vertellen. Ervaringen die uiteraard begrenst zijn tot de gemeente die ik hier ken. Dit eerste artikel is beschrijvend, een tweede artikel zal meer kritisch zijn.
Christen in den vreemde
Voor mijn werk ben ik begin 1992 naar Berlijn verhuisd en heb hier uiteraard een kerk gezocht. Dat is niet gemakkelijk.
Naar de (Lutherse) Evangelische Landeskirche ga je in Berlijn niet zo snel, zo goed als je in Nederland niet vrijzinnig-Hervormd zou worden. Er is een Kerk op gereformeerde leest: de Französisch reformierte Kirche, een overbljfsel van de vele, vele Hugenoten die naar Berlijn en omgeving zijn gekomen. Ik ben er verschillende keren geweest, kom er nog een enkel keertje. Maar blijven deed ik er toch niet, vanwege een zeer geringe kerkgang van voornamelijk ouderen en een prediking die te typeren is als tenderend naar vrijzinnig. Niet zozeer door wat er gezegd, maar door wat gezwegen wordt.
De Freie evangelische Gemeinde
"Ga maar naar een Freie evangelische Gemeinde (FeG)" had een broeder uit Amsterdam mij gezegd. "Die dopen weliswaar geen kinderen, maar voor de rest zijn ze in orde", voegde hij er nog aan toe. Bij zo'n gemeente, in Berlin-Tempelhof, ben ik nu al weer twee jaar vaste gast. Ik voel me er dusdanig thuis, dat ik ook meer aan het gemeenteleven deel wil kunnen nemen. Inmiddels heb ik daarom, voor de twee jaar dat ik nog hier denk te wonen, tevens het lidmaatschap van deze gemeente aangevraagd. Bij "frei evangelisch" ligt trouwens de nadruk op frei. Met "evangelisch" wordt nl. in Duitsland de eerder genoemde Lutherse Landeskirche bedoeld. De FeG is een 'Freikirche', vrij van de Landeskirche.
Het Nederlandse evangelisch zou men in het Duits met 'evangelikal' moeten vertalen, ook hier een bekend (scheld)woord.
Ontstaan van de FeG
De FeG zijn in het midden van de 1ge eeuw ontstaan uit de Reformierte Kirche. Zij zijn dus van calvinistische oorsprong.
Een zekere Heinrich Grafe (1818-1869),aangespoord door zijn ervaringen in een 'evangelische' gemeente in Lyon, trad in 1854 met vijf vrienden uit de Reformierte Kirche en stichtte de FeG in Elberfeld-Barmen (Wuppertal).
Door invoering van Pruissische grondwetten vanaf 1848was er voor eerst ruimte gekomen voor dergelijke kerken naast de staats- en landskerken. In een brief aan de kerkeraad werd deze stap o.a. alsvolgt verdedigd: "wij vinden geen gemeenschap in Christus, waar openlijk voor ongelovigen en vijanden van Jezus Christus nog plaats is... Wij weten heel goed, dat er huichelaars en valse broeders insluipen. Maar u zult toch met ons het grote onderscheid erkennen tussen het dulden van huichelaars in de gemeente die alleen God bekend zijn, én het onderhouden van gemeenschap met de publieke wereld, die toch de brede weg des verderfs gaat ... Wij vragen u, ons uittreden uit de volkskerk als een gewetensdaad aan te zien en niet als uitdrukking van enkel oppositie". De avondmaalsgemeenschap speelt hiermee, vanaf het begin en nog altijd, in de FeG een grote rol.
Deze is open voor allen, die waarachtig in Christus geloven en hun leven naar dit geloof inrichten. Het levend geloof is hierbij doorslag gevend, niet het kerklidmaatschap.
De plaatselijke FeG
De FeG in Berlin-Tempelhof telt ca. 80 leden. Hierbij worden alleen de gedoopten, dus volwassenen geteld. De kerkdiensten - alleen 's morgens - zijn er wat anders dan wij gewend zijn. De leiding is doorgaans in handen van een ouderling (m/v), soms ook van een ander gemeentelid (m/v). De pastor (m) verzorgt de preek, eventueel een gebed en bidt tot slot om de zegen (deze wordt niet opgelegd). Het is mogelijk dat er een "lekenpreek" gehouden wordt.
Tijdens de dienst wordt meerdere keren gebeden, ook door mensen uit de zaal. Vele groeten worden overgebracht, ook van leden die gewoon elders op vakantie zijn en een kaartje hebben gestuurd. De jarigen van de afgelopen week worden gefeliciteerd. Er is een koor dat in principe elke zondag zingt, en een klein singteam (waarvan schrijver dezes lid is) dat af en toe zingt. Soms wordt er ook andere muziek gemaakt. Af en toe is er een getuigenis in de dienst. En, voor (bijna) alles is er een bijbeltekst. Bij dat al is er dus ook de preek, die normaal gesproken zo'n half uur duurt.
Deze heeft dus ondanks alle andere bijdragen een belangrijke plaats en heeft doorgaans een duidelijke verkondiging.
De kinderen komen apart samen in verschillende leeftijdsgroepen, tot ca. 14 jaar. De laatste twee jaar bestaat uit bijbels onderwijs (catechisatie), dat ze tot slot met een feestelijke dienst verlaten. Vanaf dan nemen ze, hopelijk, deel aan de dienst. Doordeweeks zijn er meerdere kringen, zoals de bijbel-, vrouwen-, moeder- en jeugdkringen en een basiscursus over het geloof. Steeds meer in trek komt de zogenaamde huiskring, die een kombinatie is van bijbel- en gebedskring. Juist deze huiskringen spelen in de evangelisatie een belangrijke rol. Algemeen kan gezegd worden, dat het geloof heel praktisch wordt beleefd, dat kun je merken.
De Bond van FeG
De FeG in Duitsland telt ca. 30.000 leden (volwassenen!) verdeeld over meer dan 330 gemeenten (het woord 'kerk' wordt nadrukkelijk vermeden, dat is de Landeskirche). Er bestaan regionale verbanden (der Kreis) en een Bond voor heel Duitsland. Qua zelfstandigheid en afhankelijkheid zijn ze goed met de NGK -te vergelijken. De plaatselijke kerk is zelfstandig, heeft haar eigen statuut (Satzung) en krijgt uit de bond alleen aanbevelingen. Formeel zijn ze hiermee wellicht zelfstandiger dan een NGK, in de praktijk werkt dat nog wel eens anders uit. Net als in de politiek bestaat er een Bundestag en een Bundesrat. De Bundestag komt jaarlijks bijeen met vertegenwoordigers van de gemeenten. De Bundesrat wordt door de regionale vergaderingen verkozen en komt vaker per jaar bijeen. Anders dan bij ons, is de landelijke struktuur permanent, met een o.a. een Bundespraeses en een Bundesgeschäftsführer, zeg maar voorzitter en direkteur. Verschillende taken worden door de Bond waargenomen, zoals grote diakonale werken (voor ouderen), kinder- en jeugdwerk en het onderhouden van conferentieoorden. De gehele financiering vindt plaats door (vaste) vrijwillige bijdragen. De FeG doen niet mee aan het systeem van de Kirchensteuer. De (binnenlandse) evangelisatie speelt een belangrijke rol. Via de eigen Inlandmission, in nauwe samenwerking met plaatselijke gemeenten worden meerdere nieuwe gemeenten gesticht. Op 't ogenblik is er een versterkte aandacht voor de voormalige DDR. Voor de (buitenlandse) zending nemen de FeG deel in de Allianz-Mission. Deze wordt sterk door de FeG's gestempeld, maar heeft een breder kerkelijk draagvlak.