Praat eens met de organist
1993-07-30
In de loop der jaren heb ik heel wat organistenverhalen gehoord over de gemeente die zij mogen dienen. En andersom van kerkmens en over hun organist. Daarbij valt het me nogal eens op dat er weinig sprake is van echt contact.- Jaargang 37
- nummer 16
Toch kan niet ontkend worden dat de organist in de eredienst een sleutelrol vervult, een veel grotere dan sommigen weten of zullen erkennen. Als hij zijn werk goed doet is dat van groot belang voor de manier waarop de eredienst beleefd wordt en tot zijn recht kan komen. Eén van de dingen die organisten vaak tegen je zeggen is: "Je hoort nooit wat van de mensen uit de gemeente, behalve wanneer het eens faliekant mis is gegaan." Terwijl, als je dan eens in diezelfde gemeente je oor te luisteren legt, er heel wat over die organist verteld wordt. Zijn eigenaardigheden, de zaken die men waardeert, die men minder op prijs stelt (hij speelt te vlug of te langzaam, te lange of te korte voorspelen enz.). Maar die organist is daar helemaal niet van op de hoogte. Het kan zo gemakkelijk voorkomen dat een organist zelf het idee heeft dat hij het goed doet, terwijl zijn of haar gemeente precies het tegenovergestelde van mening is. Een beetje gechargeerd zou je in sommige situaties kunnen zeggen: ze begrijpen elkaar niet, want ze spreken elkaar nooit...
Ik wil natuurlijk niet generaliseren en de vele goede situaties niet over het hoofd zien, maar toch is het goed dat contact tussen gemeente en organist eens wat nader te bekijken. .
Luisteren
Om met een heel simpele vraag te beginnen: luistert men wel eens echt naar zijn organist of is zijn spel aanwezig als een soort behang? Dat wil zeggen: als hij niet speelt merkt men het meteen, maar verder behoort hij bij de vanzelfsprekende achtergrond.
Om een voorbeeld te noemen: het zal bekend zijn dat er momenteel weer enige discussie is over de functie van het orgelspel vóór de dienst. Stelt u zich voor. De organist heeft vroegtijdig van de predikant gehoord waar de dienst over gaat en heeft een passend stuk muziek uitgezocht ter voorbereiding op de dienst van de komende zondag. Hij heeft flink gestudeerd, is zaterdagmiddag een paar uur in de kerk geweest om te zorgen dat hij goed voor de dag kan komen. Zondagochtend.
Zeven minuten voor tien. De organist heeft de muziek voor zich op de lessenaar en zet de motor aan om te gaan spelen. Zacht beginnen. Maar hij hoort zichzelf bijna niet spelen, want de gemeente komt binnen, men begroet elkaar hartelijk en keuvelt nog een tijdje gezellig met elkaar in afwachting van de komst van de predikant.
De organist heeft het een beetje met zichzelf te kwaad. Heeft hij daarvoor zo hard gestudeerd? In zijn agitatie speelt hij zelfs een paar fouten. Maar gelukkig, dat deert hem nu niet, want 'ze horen het toch niet'. (Ik zou niet graag de organisten de kost willen geven die steeds slordiger hun stukken spelen, omdat ze denken dat de gemeente het toch niet hoort. ..) Het is al een heel oude traditie in de kerk. Als het orgel solo speelt, dan mag je als gemeente gaan praten. En verder speelt natuurlijk ook een rol dat er waarschijnlijk heel wat gemeenteleden zullen zijn die thuis uren per dag de radio aan hebben staan. Niet om ernaar te luisteren, maar als achtergrond. En dan meestal bepaald niet met muziek van het soort dat ze 's zondags in de kerk horen. Er zijn diverse oplossingen denkbaar voor dit probleem. De meest rigoureuze zou zijn: helemaal geen orgelspel vóór de dienst. En het stuk dat gespeeld wordt te laten klinken van bijv. 10.00 tot 10.05 uur, wanneer predikant en kerkenraad al binnen zijn. Geen slechte oplossing. Toch weet ik, dat ook om praktische (bijv. tijds-) redenen nogal wat mensen daar niet aan willen. Bovendien komen velen er ook eerlijk voor uit dat zij het orgelspel vóór de dienst als achtergrondmuziek beschouwen: het hoort er gewoon bij, zeggen ze, om in de stemming te komen. Ik ga nu verder geen oplossingen aandragen, maar wil slechts voor twee dingen pleiten. Ten eerste. Als zoiets - of iets anders van die aard 'speelt' in een gemeente, laat men er dan met elkaar contact over hebben. Ten tweede. De leden van de gemeente zouden zich eens moeten voornemen wat meer echt naar het orgel, de organist te luisteren.
Dit is een gedeelte van een artikel van de hand van K. de Jong Ozn., dat wij aantroffen in het 'Centraal Weekblad'.
Hierin wordt een zaak aangesneden, die van groot belang is voor het functioneren van de zondagse eredienst!