Opdat wij niet vergeten
1993-08-13
Van 2-7 juli jl. werd in Veenendaal een tentoonstelling gehouden, gewijd aan het leven van wijlen ds. J. Overduin, o.a. bekend van zijn 'Hel en hemel van Dachau'. Na zijn gevangenschap in Dachau en nadat de bevrijding was aangebroken, is ds. J. Overduin gaan praten met N.S.B.-ers en S.S.-ers, die toen geïnterneerd waren. Hij is voor hen opgekomen, als zij onrechtmatig bejegend werden, maar is tevens een eerlijke (en dus pijnlijke) confrontatie met hen aangegaan over hun oorlogsverleden. Ook na de Tweede Wereldoorlog bleef ds. Overduin waarschuwen tegen totalitaire systemen. Hij schreef in het blad 'Overloon' over 'vergeten is gevaarlijk': - Jaargang 37
- nummer 17
'Waarom is vergeten van hetgeen er in 1940-1945onder het nazidom gebeurd is, zo gevaarlijk? Eenvoudig omdat men de lessen der geschiedenis niet ter harte neemt en omdat men daardoor geen steek wijzer geworden is van de bittere ervaringen van de laatste wereldoorlog. Vergeten is gevaarlijk omdat er geen geestelijke weerbaarheid is tegen een herhaling van die ontstellende onmenselijkheid en van de oceanen van smart. Niet vergeten is geen aanblazen van het vuur van de haat.
Het is grote onzin te beweren dat het levendig houden in het bewustzijn van de jonge generatie van wat gebeurd is, een permanent aanblazen van het vuur van de haat is. De enige zin van het 'nooit-vergeten"is om Nederland, Europa en de hele wereld te bewaren voor een nieuwe totalitaire ontluistering van de mens. Onze jeugd moet goed weten dat elke dictatuur, in welke rechtse of linkse gestalte ook, per definitie onmenselijk is, d.w.z. moord op het geweten, moord op de mens zelf. De mens heeft onvervreemdbare rechten.
Tot de onvervreemdbare rechten van de mens, waardoor hij zich pas als mens kan ontplooien, zowel in de sfeer van zijn persoonlijk leven als van het gemeenschapsleven, behoren: vrijheid, waarheid, gerechtigheid en barmhartigheid.
Eigen ervaring. Elke dictatuur, d.w.z. elk weerloos overgeleverd zijn aan enkele gewetenloze individuen, moet een doodsvijand zijn van De Vrijheid, De Waarheid, De Gerechtigheid en De Barmhartigheid. Elke dictatuur moet gewetenloos zijn! Een voorbeeld uit mijn eigen ervaringen. Toen ik in februari 1942door de Gestapo verhoord werd wegens mijn protestpreek tegen de onmenselijkheid, snauwde de Gestapobeul me toe: "Weet je dan niet dat we ongedierte als luizen en ratten niet vertroetelen maar uitroeien, zo is het onze plicht om de Joden - de luizen en ratten in onze samenleving - uit te roeien. En als jij dan aan de kant van dat ongedierte wilt staan, dan mag je mee om uitgeroeid te worden." Dat was 8 februari 1942. En dan liegen de 'hoger geplaatsten' dwars door alles heen: "We hebben het niet geweten". Dit hoort bij de dictatuur: misdaden begaan en tegelijk die misdaden ontkennen of in het kleed van deugden vermommen. En wee degene, die het kind bij de naam durft te noemen, want hij is een kind des doods.
Tussen water en vuur is geen compromis mogelijk! Zoals er geen compromis mogelijk is tussen water en vuur, tussen licht en duisternis, zo' is er geen compromis mogelijk tussen dictatuur enerzijds en vrijheid, waarheid, gerechtigheid en barmhartigheid anderzijds. Ze heffen elkaar op. Dat heeft Hitler indertijd met zijn handlangers begrepen! Ze konden niet menselijk optreden, want dat zou het opheffen van hun optreden zijn. Ze konden alléén leven bij de gratie van geweld, leugen, ongerechtigheid en onbarmhartigheid. Zodra er krachten tegenspel leveren om iets van het menswaardige te redden, moeten die krachten neergeslagen worden. Ik heb alleen maar te noemen de pogingen om Hitier ten val te brengen. Ik heb alleen maar te noemen: de stalinistische uitmoording van miljoenen, de schrijversprocessen, de kerkvervolging, Hongarije, Tsjecho-Slowakije, Roemenië, enz. enz. De jeugd moet weten wat er aan de hand was en is.
Gelooft niet dat de gevaren niet dreigend zijn. Zal ons volk, zal onze jeugd geestelijk weerbaar zijn? Wat is het dan noodzakelijk als een dienst aan ons vaderland, een dienst aan de menselijkheid, dat onze jeugd hoort en ziet wat er aan de hand was in 1940-1945, wat er nog steeds aan de hand is, opdat niemand inslape. Het Oorlogs- en Verzetsmuseum in Overloon staat niet in dienst van het militarisme of van de haat, maar in dienst van de humaniteit: de vrijheid, de waarheid, de gerechtigheid en de barmhartigheid. Daarom behoren alle onderwijsinstellingen met hun jeugd dit indrukwekkend museum te bezoeken. Zien en doorpraten! Niet vergeten!'
Eén en ander namen wij over via het bekende weekblad: 'De Waarheidsvriend'. Het geheel spreekt voor zichzelf.
Het vraagt intussen wel onze permanente aandacht! Want wie de les der geschiedenis vergeet veroordeelt zichzelf tot een herhaling van de historie. Wij zijn dus gewaarschuwd!