Diaconaat
2007-07-27
Soteria, kwartaalblad voor evangelische theologische bezinning, heeft het juninummer gewijd aan één thema: het diaconaat. Een onderwerp dat ‘wij’ vanouds vaak overlieten aan kerken die meer in de weer waren met gerechtigheid en solidariteit, maar dat in de loop van de jaren ook ‘onder ons’ steeds meer aandacht gekregen heeft. Ik neem een aantal passages over uit een artikel van dr. Ab Noordegraaf over ‘Diaconale presentie in bijbels perspectief’.- Jaargang 51
- nummer 15
Christelijke diakonia is meer dan medemenselijkheid of dienst aan de wereld. Het was Van Ruler die zich in de jaren ‘60 fel verzette tegen de gedachte van de dienstbaarheid van de kerk aan de wereld in horizontalistische zin. De dienst waartoe de kerk geroepen is omvat zowel de dienst van de verkondiging, de opbouw van de gemeente, de onderlinge dienst en het hulpbetoon. () In de praktijk van het kerkenwerk kunnen prioriteiten wisselen. Er kunnen situaties zijn waarin de dienst jegens de armen vooropgaat en het getuigende woord pas in tweede instantie gesproken wordt. In andere situaties is het de opbouw van de gemeente rondom Woord en sacrament die het dienstbetoon stimuleert. Het gaat bij verkondiging, gemeenschap en dienst () om een ondeelbaar drietal, om de onderlinge samenhang, waarbij weglating van een of twee functies niet zonder gevol-gen blijft. De dienst jegens de armen zal verschralen als zij niet gevoed wordt vanuit de verkondiging. De verkondiging en de opbouw tanen als het diaconaat verwaarloosd wordt. () Het is verheugend dat er van vele kanten aangedrongen wordt op diaconale presentie in de samenle-ving. In de geseculariseerde wereld van vandaag stuiten we niet alleen op velen die van het evangelie vervreemd zijn, maar ook op velen die in de wereldsamenleving in situaties verkeren van onwelzijn; vluchtelingen, asielzoekers, vreemdelingen, verslaafden, gevangenen, jongeren die het spoor bijster zijn, alleenstaanden, terminale patiënten, mensen die beneden het bestaansminimum leven. () Het dienstbetoon van de christelijke gemeente kent vanaf de Vroege Kerk een lange traditie. Het is een geschiedenis van trial and error, van vallen en opstaan, waarbij de bijbelse inspiratie menigmaal moest optornen tegen liberale zelfvoldaanheid. Toch mogen we met dankbaarheid spreken van een dienst van de kerk in de samenleving die velen tot zegen is geweest. Het is goed om in de veranderende samenleving van vandaag in het spoor van de traditie op een eigen wijze verder te gaan, omringd door de wolk van diaconale getuigen. Eeuwenlang voltrok dit diaconaat zich in een samenleving waarin de kerk een grote plaats innam.
De secularisatie heeft op dat punt veel veranderd. De kerk is een van de vele kramen op de markt van welzijn en geluk, van zorgverleners en zorgaanbieders. In onze tijd is de plaats van de kerk in de samenleving in discussie. Moet ze kerk zijn in de marge of in het centrum? Ik vraag me af of dit dilemma ons veel verder helpt. Diaconaat in de zin van de zorg voor mensen in nood is een kerntaak van de christelijke gemeente. Die blijft ook vandaag voluit staan. De zorg voor mensen in de marge zal nooit mogen geschieden vanuit het verlangen als kerk een cen-trumpositie te verwerven en maatschappelijk populair te worden. Wat ons drijft is de liefde van Christus, de hartstocht naar de gerechtigheid van het Koninkrijk. Woord en daad zijn daarbij met elkaar verbonden. De woorden die we spreken mogen niet stukbreken op de daden van de kerk. Anderzijds, we zijn de schaamte en de vanzelfsprekendheid voorbij. In het huidige leefklimaat is het van belang dat kerken en geloofsgemeenschappen, maar ook organisaties werken vanuit een duidelijke identiteit.
Die identiteit ligt in de verbondenheid met de Heer die de weg van het kruis ging. Dat bewaart voor triomfalisme en superioriteitsbesef. Laat de kerk in haar diaconaat kerk zijn! Dat betekent geen pleidooi voor een onbijbelse antithese.
Juist wie het eigene van de christelijke geloofsgemeenschap honoreert, kan solidair zijn in de bijbelse zin. Solidair ook in die zin, dat we dankbaar zijn voor allen die ook buiten de muren van de kerk bewogen zijn met mensen en liefde uitstralen. Want de Geest Iaat zich niet opsluiten. Zijn actieradius is wijd. Dat betekent anderzijds geen kritiekloze aanpassing. Naar de kant van overheden en andere instanties zal de kerk zich nooit mogen laten verleiden tot het vullen van de gaten die de overheid of andere instanties laten liggen.
Bijbels diaconaat is ook waakzaam diaconaat waarbij de christelijke gemeente krachtens haar belijden van de ene Heer ook een kritische stem zal laten horen overal waar mensen geknecht, verdrukt en geminacht worden, waar het kwetsbare of geschonden leven in de aanvangsfase of bij het levenseinde gevaar loopt. Maar de kritiek zal dan pas hout snijden als ze opkomt uit een gemeente die zelf het evangelie leeft en in haar bestaan Iaat zien dat ze, zoals de apostelen na Pinksteren, ‘met Jezus verkeert’ (Hand. 4:13).
Drs. Menko Biewenga is predikant van de NGK in Enschede.