Onder anderen
1993-10-08
"Toen ik enkele jaren geleden op een avond een muis doodschoot, ging op hetzelfde moment het licht uit. De vraag ligt voor de hand: ging het licht nu uit doordat, respectievelijk terwijl ik op die muis schoot?"- Jaargang 37
- nummer 21
Zo curieus begint een hoofdstuk over geloof en depressie in het boekje 'Onder Anderen' van de hand van drs.
P.L. Los. Los is gepensioneerd zenuwarts. Hij publiceerde enkele dichtbundels en schrijft regelmatig (ook onder pseudoniem) in het Nederlands Dagblad.
Zes lezingen
In het boekje 'Onder anderen' werden zes 'pastorale lezingen' van dokter Los gebundeld. Hij laat zich in deze lezingen kennen als iemand die begaan is met het lot van mensen die anders zijn. Aan hen heeft hij dit boekje opgedragen. Zou dat te maken hebben met zijn eigen levensgeschiedenis?
In één van de hoofdstukken beschrijft hij zijn jeugd: Piet Los was duidelijk een jongetje dat anders was dan anderen.
Opvallend is de stijl waarin Los spreekt en schrijft. Wie verwacht er nu zo'n start als hierboven beschreven van een lezing over geloof en depressie? Zijn spreek- en schrijfstijl is weinig conventioneel (maar niet platvloers).
Hij prikkelt de luisteraar en de lezer tot nadenken. Los preekt niet, hij stelt vragen. Hij zet het gereformeerde lezerspubliek (zijn eerste doelgroep) aan tot nadenken. Is een oordeel dat jullie soms zo gemakkelijk vellen, wel terecht? Of is het een vooroordeel? Hoe kom je tot een bepaald standpunt, waar haal je dat vandaan? Kun je dat op grond van de boodschap van de Bijbel verantwoorden?
Omgang met onze naaste
Het boekje stelt veel aan de orde. De hoofdstukken op een rijtje ... Wie is je naaste? Hoe moet onze houding tegenover hem zijn? "Als iemand met een klacht komt, is er iets aan de hand, zelfs als hij liegt" (20). Over kinderen in het gezin, logées noemt Los hen: "Uw kinderen zijn Gods kinderen. Zorg ervoor dat ze hun talenten kunnen ontplooien en niet de talenten die û hen toedenkt. Want dan woeker je als ouders met talenten die God aan een ander heeft gegeven en het werkelijke talent van het kind komt niet tot zijn recht" (36). Hij plaatst kritische kanttekeningen bij sommige gezinnen, waar kinderen lijden onder de gevolgen van een slecht huwelijk van de ouders of van sexueel misbruik binnen het gezin. Het zijn harde noten, maar het feit dat (bijv.) incest ook in gereformeerde gezinnen voorkomt is helaas te lang ontkend. In geloof en depressie rekent Los af met vooroordelen die er zijn over ziekmakende factoren in het christelijk geloof. Hij waarschuwt zijn gereformeerde lezers echter ook dat door een bepaalde manier van omgang met elkaar (in de kerk, in het christelijk gezin) mensen vast kunnen lopen. Het hoofdstuk eindigt met: "Onze enige troost ligt in wat we zijn. Lees het maar na in Zondag 1 van de HeideIbergse Catechismus".
In het 4e hoofdstuk zet Los assertiviteit, agressiviteit en zachtmoedigheid naast elkaar. Hij spitst deze begrippen aan het slot van het hoofdstuk toe op de evangelisatie: met grote assertiviteit, die stoelt op een warme liefde, breng je de boodschap, maar zonder zachtmoedigheid zou je geen been hebben om op te staan (57).
Het Se hoofdstuk gaat over zelfdoding. Hoe komen mensen zó ver dat ze een einde aan hun leven maken? Los zet een aantal factoren naast elkaar. In alle hoofdstukken komt eigenlijk het eerste hoofdstuk weer terug: de vraag naar de manier van omgang met onze naaste.
Eenzaamheid achter maskers
Het laatste hoofdstuk - 'Eenzaamheid achter maskers' - werd aanvankelijk geschreven voor ouders van homoseksuele mensen. Opvallend is dat Los niet het vaak gebruikte onderscheid tussen homofilie (de geaardheid) en homoseksualiteit (het gedrag) hanteert. Mogelijk is dat een bewuste keuze, omdat hij vindt dat de grens tussen intimiteit en seksualiteit niet zo duidelijk kan worden getrokken (78). Christenen en niet-christenen hebben in dit verband vaak te snel hun oordeel klaar, vindt Los. En omdat we ons oordeel al klaar hebben worden homoseksuele mensen -aldus de auteursoms zelfs gedwongen om een masker te dragen. "Daarom worden ze vanzelf gedreven naar homoseksuele vrienden en vriendinnen omdat ze weten dat ze daar zichzelf kunnen zijn" (82). De auteur rekent in deze bijdrage af met een aantal stereotype vooroordelen rond de 'schuldvraag' (homoseksualiteit als gevolg van de opvoeding); hij zegt bang te zijn geworden voor alle generalisaties en simplificaties op dit gebied. Dit geldt ook t.a.v. het gedrag van homoseksuele mensen en de mogelijkheden van 'genezing' (86). "Ik begrijp er steeds minder van en ik durf er ook hoe langer hoe minder over te oordelen" (77).
Los toont zich zeer bewogen met de eenzaamheid van homoseksuele mensen en van hun ouders en worstelt ook met vragen. Mensen die geconfronteerd worden met een homoseksuele broeder of zuster in hun omgeving of een eigen kind in het gezin kennen deze vragen vaak maar al te goed. Enerzijds kan Los begrijpen dat bepaalde bijbelteksten worden gebruikt om homoseksueel gedrag af te wijzen. Anderzijds vraagt hij zich af of de bekende teksten over Sodom, in Richteren 19 en in sommige uitspraken van Paulus wel gehanteerd mogen worden om homoseksuele mensen te veroordelen.
In deze teksten gaat het z.i. om seksueel gedrag dat wordt gebruikt om eigen seksuele behoeften te bevredigen.
Hij vraagt zich in dit verband af "of de homoseksualiteit van mijn gelovige, bange broeders en zusters hetzelfde is als die gebruiken die in de bijbel worden genoemd" (79). We moeten wat dat betreft niet met twee maten meten: seksuele ongeremdheid' (het alleen aan jezelf denken) kan ook binnen het huwelijk gebeuren. "De bijbel veroordeelt homo- én heteroseksuele ongeremdheid" (79), waarschuwt Los.
Dit laatste hoofdstuk is de reden dat ik het boekje even heb laten liggen.
Waarom? Wilde ik een duidelijk antwoord horen, terwijl dit hoofdstuk min of meer een open eind heeft? ("als er met stenen moet worden gegooid, wil ik als eerste het terrein verlaten, ik heb er langzamerhand de leeftijd voor"). In hoeverre werd Los z6 gegrepen door de eenzaamheid van homoseksuele mensen, dat hij geen antwoorden wil geven en dat hij de verantwoordelijkheid legt bij homoseksuele mensen zelf? (87). Het is echter ook duidelijk, dat hij probeert niet buiten de bijbelse boodschap om antwoorden te zoeken. Lang niet iedereen zal het eens zijn met zijn manier van vragen stellen. Toch is het goed dat Los die vragen in dit boekje hardop heeft gesteld. Daar waar een klimaat heerst waar je geen vragen durft te stellen, wordt de eenzaamheid alleen maar groter. Sommige mensen kunnen dan alleen nog maar achter een masker functioneren. In eenzaamheid.
Kritische vragen
Terugkomend op de rode draad die door alle lezingen heen loopt: Los heeft in zijn praktijk ervaren hoe mensen vast kunnen lopen. Hij heeft ook gezien hoe sommigen vastliepen doordat anderen hen voor de voeten liepen.
Hij heeft gekonstateerd dat christelijke gezinnen en de kerk daarop geen uitzondering vormen. Daar stelt hij kritische vragen over. De lezer kan zich afvragen of Los niet soms té kritisch is. Daar kan men tegenover opmerken dat hij als zenuwarts uiteraard vooral met ontspoorde situaties te maken had. Hij laat wel degelijk ook positieve kanten zien, maar moet vanuit zijn ervaring vooral waarschuwen tegen mogelijke misstanden in opvoeding en gezin.
Een nadeel van de inhoud van lezingen is vaak wel, dat ze een onderwerp niet uitputtend behandelen. Je kunt niet verwachten dat je in een half uur alles over een onderwerp kunt zeggen. Los legt eigenlijk nog minder uit; hij zet mensen zelf aan het denken. Het is belangrijk om je als lezer die doelstelling voor ogen te stellen. Wie meer uitgewerkte antwoorden wil lezen, zal naar andere boeken moeten grijpen (waarvan er o.a. in dezelfde reeks 'Pastoraal Perspectief' inmiddels vele verschenen zijn). Los doet .zich in dit boekje kennen als een ambassadeur van hen die anders zijn.
Daarin kunnen we veel van hem leren. De inhoud is de moeite waard en voor de prijs hoeft u dit boekje niet links te laten liggen.
N.a.v.: P.L Los: Onder anderen, zes pastorale lezingen. Uitgegeven in de reeks Pastoraal Perspectief, Oosterbaan & Ie Cointre, Goes, 1992, 88 pagina's, f 11,25