Occultisme
1993-02-12
Graag wil ik ingaan op de uitnodiging van Theo Jansen in Opbouw van 19juni j.l. om het occultisme te behandelen in het licht van de Bijbel. Een behandeling van de geestesgaven en of we die links kunnen laten liggen, zoals hij zich afvraagt, komt misschien later aan de orde. Als definitie van occultisme houd ik me maar aan die van het Opbouwartikel: alles, wat met de duivel te maken heeft. De beide onderwerpen hebben veel met elkaar te maken, je zou kunnen zeggen dat occultisme zich afspeelt in het gebied onder onze voeten en de geestesgaven alles te maken hebben met de wereld boven ons, maar dat wij in ons denken ons hoofdzakelijk beperken tot datgene wat zich op het maaiveld bevindt, m.a.w., dat we in onze technische, rationeel-denkende westerse samenleving grotendeels het besef van het transcendente, de geestelijke wereld, verloren hebben.- Jaargang 37
- nummer 4
Theo Jansen wijst daar ook op in de zinsnede: "Als ik het goed geobserveerd heb wordt in onze kerken de dwaling in de leer als het grote wapen van de vijand gezien. In de gebieden waar geen sprake is van een 'valse leer', zijn we echter veel minder alert geweest." Hoewel er in de Bijbel vrij veel staat over de satan en zijn rijk en zijn manier van werken, heerst er onder veel christenen toch een grote mate van onkunde op dit gebied, waardoor de geestelijke strijd die we tegen de duivel en zijn ganse rijk moeten voeren vaak al bij voorbaat verloren is omdat we onze tegenstander en zijn tactiek onvoldoende kennen.
Wie is de duivel?
In de Bijbel lezen we dat de duivel de grote tegenstander is van God. Hij is een heel belangrijke engel geweest, veel verklaarders citeren hiervoor Ezechiël 28:11 e.v.: "Volmaakt zijt gij van gestalte, vol van wijsheid, volkomen schoon ... Gij waart een beschuttende cherub met uitgespreide vleugels; Ik had u een plaats gegeven: gij waart op de heilige berg der goden, wandelend temidden van vlammende stenen. Onberispelijk waart gij in uw wandel, vanaf de dag dat gij geschapen werdt, totdat er onrecht in u werd gevonden ... Van de berg der goden verbande Ik u en deed u weg, gij beschuttende cherub, van tussen de vlammende stenen. Trots was uw hart op uw schoonheid - met uw luister hebt gij ook uw wijsheid te niet doen gaan." Dit is een gedeelte uit het klaaglied over de vorst van Tyrus, maar veel uitleggers zien hier een dubbele bodem in, het zou ook slaan op de satan, die als een heel hoge, belangrijke engel, voor zijn hoogmoed door God veroordeeld is. Ook Jesaja 14:12e.v. wordt op de satan betrokken: "Hoe zijt gij uit de hemel gevallen, gij morgenster (Lucifer!), zoon des dageraads; hoe zijt gij ter aarde geveld, overweldiger der volken! En gij overlegdet nog wel: Ik zal ten hemel opstijgen, boven de sterren Gods mijn troon oprichten en zetelen op de berg der samenkomst ver in het Noorden; ik wil opstijgen boven de hoogten der wolken, mij aan de Allerhoogste gelijkstellen."
Nergens lezen we in de Bijbel geringschattende uitspraken over de satan, integendeel. Een paar voorbeelden: bij de verzoeking in de woestijn ontkent Jezus niet de macht die de satan heeft om Hem alle koninkrijken van deze wereld te geven, hij wordt de overste van deze wereld genoemd, de god dezer eeuw, de overste van de macht der lucht en de engel des afgronds.
Opvallend is de parallel met het tweede gebod: boven in de hemel, noch van wat beneden op de aarde, noch van wat in de wateren onder de aarde is. De vele namen die in de Bijbel voorkomen zeggen ook veel over zijn aard: de vader der leugenen, de verleider der broederen, de beschuldiger van onze broederen, tegenstander, moordenaar van den beginne.
Dat is nu wel wat anders dan het karikatuur-beeld, dat veel mensen nu van de satan hebben: een wat lachwekkende figuur met bokkepoten, of een vage macht (het kwaad zit in ieder mens) of, zoals in de middeleeuwen, de veroorzaker van alle kwaad, een doorslaan naar de andere kant. Vandaar de heksenverbrandingen en de pogroms, wij zouden dat nu genocide noemen.
In het rijk van de satan is ook een hiërarchie aan te wijzen, net zoals in de engelenwereld trouwens, we lezen van de vorst van Perzië in Dan. 10. En aan de hand van de verschillende soorten duivelse machten die genoemd worden kunnen we besluiten tot een taakverdeling en 'specialismen', bijvoorbeeld onreine geesten en geesten die mensen lichamelijk kunnen treffen.
Manifestaties van satan
In de Bijbel komen we nogal wat keren echt waarneembare werkingen van de satan tegen, dus niet dat hij een vage kracht is, maar echt dingen doet, die objectief merkbaar waren en die de Bijbel aan de satan toeschrijft. Zo lezen we van de verwoesting van het bezit en de aanval op de gezondheid van Job, de tovenaars in Egypte, een vrouw die Paulus met vuisten sloeg, een bezeten jongen die in het vuur geworpen werd door de satan, Simon de tovenaar, de zonen van Sceva, die door hem uitgekleed werden, het meisje met de waarzeggende geest in Philippi, om enkele voorbeelden te noemen. De mening, die men nu nogal eens hoort verkondigen, dat bezetenen eigenlijk epileptici waren kan bij een enigszins kritisch onderzoek geen stand houden. Eigenlijk beweert men dan dat Jezus, onze Heelmeester, het verschil niet zou geweten hebben tussen ziekte en bezetenheid. Het lijkt wel alsof de makers van de film 'The Exorcist' de duivel serieuzer nemen dan veel christenen. Ook in onze tijd komen dergelijke objectief waarneembare werkingen van de satan nog steeds voor, hoewel het moellljk is hier kwantitatieve uitspraken over te doen in vergelijking met de tijd van Jezus' rondwandeling op aarde. Maar iedereen die open ogen heeft voor invloeden van de geesteswereld (goed of slecht) zal beamen, dat onze tijd niet zoveel verschilt van de Bijbelse.
Anders kunnen kinderen van de middelbare-schoolleeftijd ons wel uit de droom helpen, ook van christelijke scholen.
De tactiek van satan
In de moderne oorlogvoering wordt veel gebruik gemaakt van camouflage of misleiding en wel op drie manieren.
In de eerste plaats worden bunkers beschilderd als woonhuizen, ze lijken dus op iets anders. Satan volgt dezelfde truc, hij doet zich voor als een engel des lichts. Alle clubs, organisaties, verenigingen, pseudo-kerken en gezelSChappen die in zijn dienst staan, worden allemaal gevormd door aardige, lieve en vriendelijke mensen.
Alleen door één criterium zijn ze uit hun rol te halen: de maatstaf van Johannes, het loochenen van Jezus als de Christus, de Eniggeboren Zoon van God. Wie meer over al die organisaties te weten wil komen kan uitstekend terecht bij elke evangelische boekhandel, de vele boekjes van de Moriareeks waarin sekten besproken worden zijn erg nuttig.
Een tweede manier, die bij camouflage gebruikt wordt is het verbergen van een stuk geschut achter een net met takken, zodat het uit de lucht niet meer als zodanig is te herkennen. Iemand heeft eens gezegd dat de grootste overwinning van satan is, dat hij ons heeft doen geloven, dat hij niet bestaat, of tenminste onschuldig is. Dat hij rondgaat als een brullende leeuw, zoekend wie hij zal verslinden, is hoe langer hoe meer onbekend geworden.
En zo kan het gebeuren dat onze kinderen op school occulte spelletjes doen, waar wij als ouders geen weet van hebben. Steeds meer occulte boeken worden door onze kinderen gelezen, omdat wij als ouders te weinig interesse hebben in wat onze kinderen bezighoudt of omdat wij de gave van onderscheid missen om te kunnen beoordelen wat goed en fout is. Een paar weken geleden verscheen van R.H. Matzken en A. Nijburg het boek: Rijp en gifgroen. Daarin worden 2400 kinderboeken voor de leeftijd van 6 tot 16jaar beoordeeld op hun gehalte: opbouwend, leerzaam, alleen verstrooiend of occult. Naar hun oordeel is een kwart van de na 1980verschenen boeken gevaarlijk en ten sterkste af te raden. Eigenlijk zouden alle ouders, opvoeders en onderwijsgevenden hiervan kennis moeten nemen, want veel kinderen worden makkelijk beïnvloed door wat ze lezen. En laten we ook niet de vele occulte TVprogramma's vergeten, die kinderen langzaam voorbereiden op veel ergere dingen. In sommige series en tekenfilms wordt gebruik gemaakt van geheimzinnige krachten, spiritisme, geesten en tovenarij, weliswaar om het kwade te overwinnen, maar toch kunnen kinderen zo voorbereid worden op het New Age denken, terwijl ze de Bijbel als een sprookjesboek gaan beschouwen. Omdat het aanbod nogal verandert is het niet zo zinvol om een overzicht te geven van programma's die we beter niet kunnen toelaten, iedereen kan zelf wel voorbeelden bedenken.
Een derde misleidingsmethode is het gebruiken van nep-voorwerpen. In de oorlog stonden op de Leusderhei bij Amersfoort een paar nagemaakte houten vliegtuigen, de Duitsers hoopten dat de Engelsen daar hun aanvalleh op zouden richten en zo kostbare munitie verspillen. Het verzet legde er uiteraard een houten namaakbom bij!
En in de Golfoorlog hebben de geallieerden heel wat opblaasbare tanks en Scud raketten lek geschoten. Precies zo gaat de satan te werk. Er zijn op het ogenblik zoveel charlatans, oplichters en kwakzalvers aan de gang in de alternatieve geneeskunde, die dan ook als zodanig ontmaskerd worden, dat het echte gevaar niet meer onderkend wordt. Iemand die daar middenin gezeten heeft, Rianne van der Smitte, doet dat heel duidelijk uit de doeken in haar boek: Als het licht duisternis is... Zij behandelt daarin alle niet-reguliere manieren van genezen en hoe die meestal occult beladen zijn. In haar boek noemt zij de volgende manieren van occult bezig zijn op en wat daarover in de Bijbel staat: waarzeggerij, astrologie, spiritisme, hypnose, magnetiseren, afgoderij, Oosterse filosofieën, toverij, reïncarnatie en goeroes. Er staat ook een uitgebreide lijst in van alle begrippen, die in het occulte denken worden gebruikt, een paar voorbeelden: antroposofie, biologisch-dynamische landbouw (afkomstig uit het zenboeddhisme, glaasje draaien, Ouijabord, irisscopie, theosofie en acupunctuur. Maar het gevaar blijft bestaan dat we alles in onze 'nuchtere' manier van denken voor oplichterij houden en zo het echte werk van de satan niet meer in de gaten hebben.
Toen ik dit artikel geschreven had, kreeg ik een ander boek van R.H. Matzken in handen, dat hij samen met A. Nijburg en V.I. Kerkhof schreef: Het occulte is dichtbij ... In grote lijnen komt het overeen met wat ik schreef, alleen gaan zij op bepaalde punten wat dieper in, maar daar is het ook een boek voor en geen Opbouwartikel.
Zij bespreken het gevaar van sommige jeugdboeken wat uitgebreider dan in het eerdergenoemde boek van hen en ook gaan zij in op het occulte gehalte van sommige soorten speelgoed (Dungeons and Dragons, He-Man en Shi-Ra, Transformers, Masters of the Universe, etc.) en, uiteraard, sommige vormen van popmuziek. Ter illustratie van dit laatste een klein kranteberichtje met als kop: Exorcisten in Italië slaan alarm. De roomskatholieke exorcisten in Italië hebben alarm geslagen bij hun bisschoppen.
De laatste vijftien jaar is het aantal gevallen van bezetenheid fors toegenomen.
'Satanische rock' noemen de duiveluitdrijvers de grootste boosdoener.
Pater Amorth, een van de vijf officiële exorcisten in het bisdom Rome, zegt al 20.000 gevallen van bezetenheid te hebben behandeld.
Jongeren van 18 tot 25 jaar vormen de grootste risicogroep (Gelderlander van 21 september j.l.). De schrijvers geven toe dat er van reformatorische zijde vaak onvoldoende aandacht is geweest voor het occulte om ons heen. Een opvallende uitspraak: voor heel veel mensen is dit vreemd (nI. de invloed en de macht van satan), en dat komt omdat wij Christenen iets heel belangrijks zijn kwijtgeraakt, en dat is: in volmacht gaan staan in Jezus' Naam (p. 140). Ook de slotbeschouwing is me uit het hart gegrepen: Lees en bestudeer uw Bijbel, stel Jezus primair in uw leven, confronteer en bestrijd alle uitingen van het occulte, gebruik het gebed als de bron van kracht, steek in christelijke liefde de hand uit naar kinderen en jongeren, die door satan en zijn demonen 'ten dode toe gegrepen zijn' en red hen door hen 'uit het vuur te rukken'. Toon hen dat Jezus Christus het antwoord is en dat Hij van hen houdt (p. 149).Overigens, dat is wel curieus, dit boek is te verkrijgen in een reformatorische en een evangelische editie, het verschil zit hem onder andere in het gebruik van de Staten-Vertaling en de vertaling NBG. De evangelische versie heet 'Kind en occultisme'.
Toch overwinnaars
We moeten natuurlijk wel nuchter blijven.
Voor twee dingen dienen we op te passen: voor overschatting en voor onderschatting van de satan. Een strijd, ook een geestelijke, is uiteraard alleen goed met succes te voeren wanneer we op de hoogte zijn van de tactiek en de sterkte van onze vijand.
De Bijbel geeft ons voldoende materiaalom die strijd te voeren en om te weten wie onze tegenstander en onze Medestander is. Jezus heeft de satan overwonnen, de satan weet dat hem nog een korte tijd rest, de God des vredes zal hem onder onze (!) voeten verpletteren. Jezus heeft door Zijn offer de boze machten ontwapend en openlijk ten toon gesteld, wij zijn meer dan overwinnaars (eigenlijk staat er: 'superoverwinnaars), geen haar kan ons gekrenkt worden zonder de wil van onze hemelse Vader. Hij geeft ons de geestelijke wapenrusting om de strijd te voeren en stand te houden.
(Een heel goed boek hierover is pas verschenen: Front-Taal, Ds. R.R. Ganzevoort, uitg. Merweboek, met een uitgebreid hoofdstuk over occultisme).
Maar net als in een gewone oorlog is het van het grootste belang dat we vereend ten strijde trekken, als één leger, samen met alle gelovigen, want dan alleen kunnen we standhouden en overwinnen. Dat blijkt ook duidelijk uit de boeken van Frank Peretti, de strijd wordt pas gewonnen, als de gelovigen samen in gebed gaan, of, zoals iemand eens heeft gezegd: de luxe van verdeeldheid kunnen we ons niet. meer permitteren, zo vlak voor het einde komt het er op aan hoe we ons opstellen: in slagorde, iedereen op de plaats die God heeft toebedeeld of als een verzameling individuen, zonder gevechtskracht, een makkelijke prooi voor onze tegenstander.
Misschien dat iemand anders nog eens op bepaalde aspecten, die nu wat onderbelicht zijn gebleven, wat nader kan ingaan. Het onderwerp is er belangrijk genoeg voor en misschien nog te onbekend.
Slotopmerking
Iemand die het bovenstaande gelezen heeft zou kunnen verzuchten: wat is de satan toch machtig en belangrijk. Dat is aan de ene kant wel een juiste gedachte, maar er staat meer in de Bijbel.
Daarom wil ik een volgende keer de andere kant belichten: welke hulp God wil geven in deze strijd door de Heilige Geest, bijvoorbeeld een overzicht van de geestesgaven uit 1 Corinthe 12. Elisa zei tegen zijn knecht: 'Vrees niet, want zij, die met ons zijn, zijn talrijker dan zij die bij hen zijn.' Maar God moest wel zijn ogen openen en misschien is dat voor sommige christenen ook nu nog nodig.