Over leven na echtscheiding
2007-08-31
‘Echtscheiding kwam in mijn woordenboek niet voor’, luidde de titel van het eerste boek van Maria Stoorvogel.- Jaargang 51
- nummer 17
Daarna volgde ‘Mijn ouders zijn gescheiden’. Nu is er een derde boek, dat ze samen met Ria Vuik schreef: Over leven na echtscheiding. Hoe verder na de crisis? luidt de ondertitel.
Er zijn op de christelijke boekenmarkt veel boeken verschenen over echtscheiding. Kennelijk is er een ‘markt’ voor. Ook in christelijke kring wordt gescheiden. En wel zó vaak dat iedere gelovige er mee in aanraking komt. We kunnen er dus niet om heen. De gebrokenheid van een verbroken relatie raakt iedereen diep. Zéker als het ons zelf overkomt, maar ook als het anderen (familie of gemeenteleden) betreft.
Pastoraat
Hoe gaan we om met echtscheiding? Ds. Jan Kiers maakt in zijn doctoraalstudie ‘God houdt uw ‘ja omsloten’ de volgende opmerking: ‘In de pastorale literatuur is wel aandacht voor hoe huwelijken moeten zijn, of in welke gevallen ze mogen worden beëindigd, maar nauwelijks over de vraag hoe pastores kunnen helpen. Dat geldt niet alleen pastores, maar ook anderen’. Er is sprake van een grote mate van ‘handelingsverlegenheid’. Een aanzet tot de vraag wat er nodig is in het pastoraat zou kunnen komen van de ‘ervaringsdeskundigen’, de mensen die zelf een echtscheiding achter de rug hebben. Het nu besproken boek laat christenen aan het woord die gescheiden zijn. Hun ervaringen met de kerkelijke gemeenschap zijn wisselend. Sommigen voelen zich veroordeeld, anderen zijn juist goed opgevangen binnen de kerkelijke gemeente.
Geen pastorale handreiking
Hebben ambtsdragers en pastoraal medewerkers iets aan dit boek? Ja en nee. De inhoud geeft zicht op de vele problemen die mensen die scheiden tegen komen, zowel praktisch als emotioneel. Het gebeurt en toch is er de ervaring ‘dat God het zo niet heeft bedoeld’. In dat spanningsveld moeten betrokkenen hun weg zien te vinden. En dat houdt nooit op, echtscheiding vormt een ‘blijvend litteken’. ‘Over leven na echtscheiding’ is echter geen pastorale handreiking. Daar is meer voor nodig. Het boek biedt vooral handvatten aan mensen die zelf gescheiden zijn. Wat overkomt je? Tegen welke praktische problemen loop je op? Waar kun je hulp vragen?
Rouw en angst
Het eerste hoofdstuk gaat over rouw. ‘Rouw is inherent aan echtscheiding’. Rouwen kost tijd. Daarom is het niet goed als iemand snel een nieuwe relatie heeft. Dan wordt de rouw weggedrukt, met alle gevolgen van dien.
Boosheid, opluchting, verdriet, depressie: het komt allemaal voor na een echtscheiding. Het boek stipt deze aspecten aan. Er zou veel meer over te zeggen zijn, maar dat zou dan weer een apart boek moeten worden. De auteurs zeggen dat dit boek vooral over de periode na de rouw gaat. Hoe dan verder? Soms lijkt het uit de ervaringsverhalen dat scheiden uiteindelijk bevrijdend is (‘happy single’). Maar voor veel meer mensen blijft de donkere zijnde. Naast rouw is er vaak angst. Dat is een normale emotie in een periode van veranderingen. Het (derde) hoofdstuk, over angst, had meer uitgediept kunnen worden. Dat geldt ook voor het laatste hoofdstuk, over geloof en geloofservaring.
In vogelvlucht
Om een beeld te geven van het boek lopen we in vogelvlucht de andere hoofdstukken door. Het tweede is vooral praktisch: materiële en immateriële veranderingen. Er is een lijst van hulpverlenende instanties toegevoegd (bijvoorbeeld over alimentatie, kinderopvang bijstand enz.).
Het vijfde hoofdstuk gaat o.a. over het ‘verlies van ouderschap’. Terwijl het algemeen bekend is dat kinderen loyaal zijn en dat een goede omgangsregeling daarom belangrijk is, blijft er tussen ‘ex-en’ nogal eens een voortdurende strijd. Ook hierbij een lijst met adressen van instanties die hulp kunnen bieden.
Ook na een echtscheiding zijn er seksuele gevoelens. Hoe ga je daarmee om? Ban je alle seksualiteit uit? Wat zijn valkuilen? Durf je een nieuwe relatie aan? En hoe ga je dan om met seksualiteit? Kern van het vierde hoofdstuk is dat seksualiteit niet zonder liefde kan. Er zijn echtparen die scheiden omdat één van de partners homoseksueel zegt te zijn. Het zevende hoofdstuk bevat met name citaten van betrokkenen. Slechts even wordt aangestipt hoe zwaar de last kan zijn voor (christen-) homo’s. Omdat in het boek ook bij herhaling autisme als factor bij een scheiding wordt genoemd had ik me kunnen voorstellen dat aan dit onderwerp ook specifiek aandacht was besteed. Het zesde hoofdstuk noemt o.a. de relatie met de familie, en (ex-)schoonfamilie en gezamenlijke vrienden. Dit hoofdstuk zal voor gescheiden mensen tal van herkenningspunten bieden.
Sommige gescheiden mensen krijgen een nieuwe relatie. Vaak lijkt het of eindelijk de zon weer gaat schijnen.
Maar ook zijn er tal van nieuwe spanningsbronnen die niet onderschat mogen worden. Daar komt nog een andere
kernvraag bij: ‘Kan ik mijn tweede huwelijk voor God verantwoorden?’
Evaluatie
Wat moet er wél en niet in een boek over echtscheiding staan? Voor iemand die dit boek gaat lezen omdat hij (zij) nú in eigen omgeving geconfronteerd wordt met echtscheiding is het boek te beperkt. Het biedt ook niet veel zicht op de achtergronden van een echtscheiding. Maar dat was het doel ook niet. Het ging met name over de periode na de crisis. Op dat punt biedt het boek vooral voor mensen die zelf gescheiden zijn veel herkenbare thema’s, al kan het nooit volledig zijn. Maar ook mensen in de omgeving kunnen er hun voordeel mee doen. Juist omdat bij christenen die scheiden het geloof altijd een rol speelt, is het belangrijk dat het boek vanuit een christelijke achtergrond geschreven is.
Maria Stoorvogel, Ria Vuik, e.a. (2007), Over leven na echtscheiding, Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer., 204 pag., € 15,90.
Henk Algra is lid van de NGK in Alkmaar.