Persschouw
1992-02-28
In 'KOERS' schreef Drs. A.B.F. Hoekvan Kooten het volgende artikel: - Jaargang 36
- nummer 5
Omgaan met moeilijke mensen Het valt niet mee om dagelijks te moeten omgaan met iemand die een moeilijk karakter heeft. Je kunt erg te lijden hebben onder zijn of haar onhebbelijkheden.
Soms zijn deze heel subtiel, soms liggen ze er zo dik bovenop dat je je gewoon niet kunt voorstellen dat iemand het zelf niet in de gaten heeft. Je hebt het steeds op het puntje van je tong om er wat over te zeggen en op het laatste moment doe je het toch niet. Je beseft immers maar al te goed dat het niets uithaalt en zelfs alleen maar meer verwijdering geeft. En dat kan heel vervelend zijn als je intensief met zo iemand te maken hebt. Zo'n situatie kan zich op het werk voordoen, binnen de familiekring, soms zelfs tussen echtgenoten onderling, maar ook in de kerkelijke gemeente tussen predikant en gemeenteleden.
Het zijn allemaal situaties waarbij men niet om elkaar heen kan en intensief met elkaar te maken heeft. Het kan zelfs zo zijn dat er nooit openlijke ruzie is om de eenvoudige reden dat men er anders wekenlang de gevolgen van moet ondervinden, zonder dat het ook maar iets ten goede zal doen keren.
Stoornissen
Mensen met een moeilijk karakter hebben een z.g. persoonlijkheidsstoornis.
In het boek 'Met lichaam en ziel' beschrijft de psychiater R. Schoonhoven wat onder een persoonlijkheidsstoornis wordt verstaan: "Het wordt gekenmerkt door starre gedragspatronen van een mens, die zo ernstig zijn dat zij tot grote problemen leiden in het sociale functioneren, of langdurige subjectieve onlustgevoelens veroorzaken".
Aan welk type mens moeten wij dan denken? Schoonhoven noemt dan met name twee karaktertypen die moeilijk zijn in de omgang: de hysterische persoonlijkheid en de narcistische persoonlijkheid. Beide persoonlijkheden hebben gemeen dat de persoon in kwestie voortdurend in het middelpunt van de aandacht wil staan. Zou je hen daarop wijzen dan zouden zij dit geschrokken ontkennen.
Bij de historische persoonlijkheid is er volgens de DSM-Ill-R (dat is een internationaal aanvaarde kwalificerende omschrijving van psychische aandoeningen) een voortdurend patroon aanwezig van overmatige emotionaliteit en aandacht trekken.
Enkele kenmerken zijn: hij of zij eist voortdurend geruststelling, goedkeuring of lof; hij/zij uit emoties op een onaangepaste manier, bijvoorbeeld omhelst toevallige kennissen met overdreven vurigheid en snikt op een onbeheerste manier bij onbelangrijke gevoelige aangelegenheden; hij/zij voelt zich niet op zijn/haar gemak in situaties waarin hij/zij niet het middelpunt van de aandacht is; is zelfzuchtig; heeft een manier van spreken die buitengewoon beeldend is en waarbij details ontbreken, bijv. als gevraagd wordt de moeder te beschrijven, kan betrokkene niet duidelijker zijn dan: "Zij was een prachtig iemand".
De narcistische persoonlijkheid heeft een voortdurend aanwezig patroon van grootheidsgevoelens (in fantasie of gedrag), gebrek aan empathie en is overgevoelig voor het oordeel van anderen. De aanduiding verwijst naar een figuur uit de Griekse mythologie, Narcissus, die zo onder de indruk was van zijn eigen uiterlijk dat hij de meeste tijd doorbracht aan de rivier om voorovergebogen boven het water te kunnen genieten van zijn eigen spiegelbeeld.
De belangrijkste karaktertrekken zijn: hij of zij reageert op kritiek met gevoelens van woede, schaamte of vernedering; heeft een overdreven gevoel van eigen belangrijkheid, bijv. overdrijft eigen prestaties en talenten, verwacht als "een bijzonder iemand" gezien te worden zonder iets gepresteerd te hebben; gelooft dat zijn of haar problemen uniek zijn en uitsluitend door heel speciale mensen begrepen kunnen worden; verlangt constant aandacht en bewondering, blijft bijvoorbeeld naar complimenten vissen; vertoont gebrek aan empathie, dat wil zeggen is niet in staat te herkennen en te ervaren hoe anderen zich voelen (bijv. ergernis en verbazing als een vriend die ernstig ziek is een afspraak afzegt); is gepreoccupeerd met gevoelens van jaloezie.
Wanneer er bijvoorbeeld in de werksituatie op hem/haar kritiek wordt geuit, dan zal dat niet makkelijk kunnen worden geaccepteerd en het zal vooral als beledigend ervaren worden.
Heel vaak zal dan zo iemand allerlei belangrijke kennissen inschakelen, aan wie het hele verhaal vanuit eigen visie wordt verteld met slechts de bedoeling te horen te. krijgen dat het toch echt niet aan hem/haar zelf ligt, maar dat die anderen de boosdoeners zijn. Narcistische mensen kunnen heel charmante mensen zijn en daarom ben je ook geneigd hun versie van het verhaal te geloven. AI met al kan dit tot gevolg hebben dat een conflict van geringe omvang uit gaat groeien tot een enorme kluwen van problemen.
Hoe ermee om te gaan?
Hoe moet je dan omgaan metmensen met een moeilijk karakter? Volgens Schoonhoven zijn twee overwegingen belangrijk. "In de eerste plaats zal men moeten oppassen voor te veel invloed van mensen met een persoonlijkheidsstoornis, en in de tweede plaats zijn er ook mensen onder hen, die over capaciteiten beschikken. Dan zal het goed zijn om hier gebruik van te maken". Het is vaak een heel gemanoevreer om aan de ene kant hen toch ook in hun waarde te laten en zeker hun positieve eigenschappen goed te blijven waarderen, maar aan de andere kant toch ook weer niet te veel onder hun invloed te komen.
Op het werk zal dat inhouden dat er: goede werkafspraken moeten zijn.
Ingewikkelder wordt het wanneer men er in een persoonlijke relatie mee te maken heeft. Dan kan het erg moeilijk zijn en veel energie vergen om daar toch steeds weer op een goede manier mee om te gaan.