Zwickau in Almere
1991-01-04
De ontvangst- Jaargang 35
- nummer 1
Vrijdagmiddag 5 oktober j.l. Op het 's Hertogenboschplein in Almere staan een aantal auto's van het merk Trabant; een met het opschrift 'Na und'.
We hebben het laatste jaar hun land van herkomst duidelijk leren kennen.
Er zijn mensen uit het voormalige Oost-Duitsland op bezoek. Zij worden gastvrij ontvangen door leden van onze gemeente. Er blijken er onder te zijn, die elkaar al kennen; want ik hoor: "Hallo Mark"; en "Guten Tag Eberhard." En dat klopt, want een groep van zeven leden van onze gemeente is in juni j.l. voor het eerst op bezoek in de DDR geweest. Kort daarna is de afspraak gemaakt: begin oktober komen we bij jullie. En velen wilden. Want een jaar geleden mochten alleen ouderen e.d. voor zulke bezoeken naar het buitenland. Na de begroeting zeggen ze ons dan ook: "Het is als een droom." Ze hebben nb 750 km. gereden zonder een paspoort te moeten tonen. Voor ons lijkt dat allemaal heel gewoon. We zullen zo'n opmerking in een weekend met veel praten beter leren begrijpen. Nog een bv: "Ik heb nog geen politie gezien."
Ik moest eens diep nadenken. Nee, dat klopt. Maar je zult toch uit een land komen waar politie zo nadrukkelijk aanwezig is. Het worden dagen van ontmoeting, zingen, gesprek, bezichtiging, plezier en ernst. Om niet te vergeten.
We zijn onze God erg dankbaar voor deze ontmoeting!
Op een bijzonder moment
Hoe hadden we het moment beter kunnen kiezen? De DDR was nog maar twee dagen eerder voormalig DDR geworden. En onze gasten uit Sachsen waren twee dagen burgers van een nieuw Duitsland. Het was ook een ontmoeting na een bijzonder jaar.
Juist op 7 oktober 1989 bij de viering van het jubileum van de DDR waren de eerste demonstraties begonnen; waren de eerste protesterenden opgepakt, en diversen in elkaar geslagen door de politie; en sindsdien is de sneeuwbal in de DDR gaan rollen met een snelheid, die leek het soms alleen kanselier Kohl kon bijhouden. "Traumhaft."
Hoorde ik vaak zeggen.
Onze bezoekers waren voor die verandering erg dankbaar. Ik heb nu vanuit persoonlijke ontmoetingen enig zicht gekregen op de druk die een totalitair systeem kan uitoefenen. Want voor 30 jaar praatten we hier al over het systeem van de 'Jugendweihe', waarmee de DDR-overheid probeerde de 'Konfirmation' van de kerk te doorkruisen.
En het is die overheid gelukt tweedracht te zaaien; want ook onder onze gasten waren er die verschillend dachten over de felheid waarmee je die moest afwijzen. Ik heb diep respect gekregen voor de ouders, die daar hun kinderen christelijk hebben geprobeerd op te voeden. Want al vanaf de jonge jaren werden ze de huizen uitgehaald; want elke vrouw moest ook werken; en voor de kinderen waren welopvangadressen. Tijdens het basisonderwijs (6-16 jaar) was er een opvoeding naar de principes van de overheid. Men moest Russisch leren!
En diverse beroepen waren voor christenen onhaalbaar: b.v. onderwijs. Carrière maken konden ze wel vergeten.
Nee, diep respect. Een scheiding ook tussen het dagelijkse leven en het gezinsleven. De gordijnen gingen 's avonds in meer dan een opzicht potdicht: dan kwam er wat anders dan overdag.
De 'Wende' - waartoe?
En nu? Helemaal gerust waren onze gasten toch ook weer niet. Hoe zal alles gaan? Er waren al verschillende werklozen onder onze 23 gasten. Hoe is de ziel van de mensen aangetast?
Er is jarenlang invloed uitgeoefend op de geest van de mensen; men heeft vanuit het westen de rijk gevulde tafels gezien; en wat zal men nu van de westerse materialistische geest overnemen?
Is het enlqewat wij te bieden hebben echt een hand vol met tv's en video's? Soms denk ik ook: we hebben niet meer dan dat! Onze bezoekers zeiden het zeer kernachtig in een zin, die ik niet letterlijk kan vertalen: "Eine Wende ist etwas anderes als Umkehr."
Zo is het maar net. Zo'n zin legt een en ander bloot van wat we bij onze gasten ook gezien hebben: komt het in het nieuwe land voor de kerk tot geloofsbeslissingen?.
welke normen zullen nu heersend worden? Hoe zal men met het verleden omgaan? Met de mensen van het verleden: ook in de kerk zijn er mensen, die in dienst van Stasi gewerkt hebben? Wat een wantrouwen moet datin een samenleving geven. En zal er die leiding komen die vertrouwen geeft?
En de kerk dan, die heeft toch een mooie rol gespeeld? Zo was de indruk bij mij. Onmiskenbaar, zeiden onze gasten. Vanuit de kerk zijn stimulansen tot veranderingen uitgegaan, ook de jaren door. Maar zeker ook in de herfst van 89. De Nachtgebete in Dresden zijn bekend. Vanuit de kerk naar de demonstratie. Prima, daar bleek vertrouwen in de kerk als een van de laatste plaatsen in de verdeelde samenleving.
Maar onze gasten hadden het gevoel, dat veje niet-kerkelijken de kerk slechts als een soort paraplu voor hun activiteiten hadden gebruikt. Want de kerken zijn niet voller geworden, zeiden ze ons. Hebben wij dat al niet eens eerder gehoord??? ..
Gemeentekontakten
Deze ontmoeting vindt plaats als wat wel genoemd wordt 'gemeentekontakt'.
Die zijn bedoeld om op het ' grondvlak van de kerk elkaar te ontmoeten.
Het gebeurt veel te vaak, dat alleen het kader van de gemeente, predikanten en kerkeraadsleden betrokken zijn bij zulke ontmoetingen. De gemeentekontakten, die de laatste tien jaar vooral tussen kerken in Nederland en het voormalige Oost-Duitsland zijn ontstaan, hadden het oogmerk: laten de gemeenteleden elkaar ontmoeten en elkaar als gelovigen leren kennen en bemoedigen.
Dit is iets van groot belang. We belijden met een lied dat in Christus oost noch west is, noord noch zuid. Wel, hoe hebben we dan banden met gelovigen honderden kilometers verderop?
Daar doen we toch weinig of niets aan?Wij zijn arm aan oecumenische kontakten. En hoe heb je dan banden met gelovigen, die in andere samenlevingen leven/leefden? Hoe geloven zij, zijn zij kerk, wat vinden zij belangrijk, hoe vieren zij hun kerkdiensten? Waar komt het volgens hen op aan?
Verder zeggen we, dat we in een geseculariseerde samenleving leven; zeker in Almere weten we daarvan mee te praten; kerk zijn zonder voorrechten en macht en invloed. Hoe doen gelovigen dat elders? We raken in de kerken veel jongeren kwijt. Op dat punt zitten we door de bijzondere omstandigheden in Almere in een gelukkige positie. Maar, de ontwikkeling zit er algemeen in: hoe ben je kerk met relatief weinig jongeren? In Oost-Duitsland heeft men een jarenlange ervaring. Niet, dat je er dan ineens gelukkig van wordt, maar je leert van elkaar. Je bent niet de eerste gelovige, die tegen dit probleem oploopt.
Verder zit er ook een diakonaal aspect aan deze ontmoetingen. Ik noem dat niet, omdat ik weer zo nodig op mijn stokpaardje moet. Deze ontmoeting is bedoeld in een diakonale houding: delen. Geen eenzijdige hulpverlening van ons rijke westen naar het arme oosten. Wie is er overigens rijk? Wat is rijkdom? Nee, delen over en weer. En zeker geen geld. Is dat echt onze enige rijkdom, want wij denken bij diakonaat vaak direkt aan geld. De bedoeling is het delen over en weer van wat we in Christus hebben ontvangen aan inzichten en ervaringen. Het toetsen hoort daar ook bij; maar om samen met alle heiligen ook uit Oost-
Duitsland en Nederland meer van de liefde van God in Christus te leren verstaan.
DDR-werkgroep
In september 1989 begonnen we met de voorbereidingen. Er is een gemeentevergadering gehouden, waarop iemand over deze gemeentekontakten kwam informeren. Uit de belangstellenden gaven zich een aantal op, die de DDR-werkgroep werd genoemd, die het geheel onder verantwoordelijkheid van de diakonie ging uitwerken. We gaven ons op als belangstellende en ontvingen in november de naam van Zwickau. De eerste brieven volgden over en weer, en zo kwam het in juni j.l. tot het eerste bezoek aan Zwickau, vooral bestaande uit leden van de o' werkgroep en vorig weekend tot het tegenbezoek.
In Zwickau wonen 120.000 inwoners; er zijn twaalf kerken. Het is de stad van de Trabants; de stad van de kolenwinning; een zeer vervuilde stad moet het zijn. De kerk waarmee we kontakt hebben is een samenvoeging van twee gemeenten van in totaal 1600 leden, waarvan er 700 omdat ze geen kerkbelasting betalen of geen belijdenis hebben afgelegd niet delen in alle rechten en plichten. Ruim zes jaar geleden kwam een nieuwe predikant ds. Adalbert Nitzsche. Een kleine groep getrouwen was daarvoor slechts over; soms maar een goede. 15 kerkgangers meer. Sindsdien is het gemeentelijk leven tot opbouw gekomen. En mede daarvoor wil men met ons kontakten.
Het waren veelbewogen dagen. Vele gemeenteleden hebben aan de ontmoetingen deelgenomen. De kontakten in de gastgezinnen waren nog intensiever natuurlijk. We zijn begonnen met een pannekoekenmaaltijd, kennismakingsavond, die werd afgesloten met samen zingen. Zaterdagmorgen en -middag hebben we Almere en omgeving bekeken. Zaterdagavond is er in de kerk verder met elkaar doorgepraat. Zondag hebben we twee kerkdiensten gehouden. Diverse gedeelten - liederen en schriftlezingen - tweetalig, opgeluisterd soms door heuse 'Posaunen-musik'. En zondagavond hebben we elkaar bevraagd naar hoe en het wat van het kerkzijn.
Daar hebben we elkaar meer leren kennen ook in de reakties op de zondagse diensten.
We zijn nog niet uitgepraat. De zes auto's gingen maandagmorgen weer richting Zwickau. De afstand was minder groot dan eerst gezegd: 200 km.
verschil. Ook in andere opzichten was er een kleinere afstand te overbruggen dan gedacht. Volgend jaar hopen we verder te gaan.