Boekbespreking
1991-02-01
O. Mooiweer, Enschede - Jaargang 35
- nummer 3
Lof en dienst
Ds. C. den Boer. (Eindredactie): LOF EN DIENST- Pastorale handreiking ten dienste van de diaken - Uitgave van J.H. Kok te Kampen - 204 pag., 19,90.
Het boek opent met een Ten Geleide namens het bestuur van de Geref. Bond en bevat o.a. een meditatie n.a.v. Fil. 2:5 en Joh. 5:7 van de hand van de bekende ds. C. den Boer. Ds. A. Romein schrijft over bijbelse motieven voor diakonaat. Het diakonaat is ten diepste gefundeerd in de Schepping, geboden in de Thora, geaksentueerd door de profeten, belichaamd in de Messias en dient gepraktizeerd te worden door de gemeente. We moeten geen tegenstelling creëren tussen zondaren en armen. Het gaat om beide. Dr. A. Noordegraaf heeft een hoofdstuk over eigendom en rentmeesterschap voor zijn rekening genomen.
De aarde is van de HERE. De mens is geroepen en verwaardigd tot rentmeester, oorspronkelijk de ekonoom, die opzicht had over huis, hof en dienstpersoneel. "Rentmeesterschap betekent het zorgdragen voor deze wereld als het goed van een Ander" (p. 29).
Er wordt nader ingegaan op wat Jezus zegt t.a.v. het bezit. Verschillende Schriftgedeelten passeren in dat verband de revue. Wie gemeente zegt, zegt gemeenschap. Dat is het beheersend uitgangspunt voor de beoefening van het diakonaat. Handelingen 2 en de brieven van Paulus instrueren daartoe.
In het hoofdstuk, dat handelt over diakonaat en eredienst, wordt aangegeven, dat het in die eredienst gaat om de aanbidding van God. Noordegraaf laat aan de hand van zondag 38 H. Cat. duidelijk zien, dat de zondagse eredienst direkt betrokken is op het leven in de werkweek, die wacht. Zo betrekt hij hier terecht Romeinen 12:1 bij. De samenhang tussen diakonaat en prediking krijgt ook de nodige aandacht. Het gaat daarbij dan niet om de ondersteuning van een diakonale aktie, maar om de relatie tussen Offer en offer. Uiteraard wordt ook het karakteristieke van het H. Avondmaal belicht. Via verschillende citaten van o.a. A.A. van Ruler wordt één en ander kracht bijgezet.
Het onderwerp: een diakonale gemeente is toegewezen aan A. Peters.
De gemeente wordt opgeroepen tot dienstbetoon. Ze heeft gaven te delen in liefde, gemotiveerd door de barmhartigheid van God en naar het voorbeeld van Christus. De diaken fungeert dan als 'verbindingsofficier'. Hoe betrekken wij de gemeenteleden bij het diakonaat? Die vraag is relevant en roept om een praktische beantwoording.
Verder worden ettelijke opmerkingen gemaakt over het verschil tussen vroeger en nu in het funktioneren van de diaken temidden en in dienst van de gemeente. De Kerk heeft in het verleden ernstig gefaald in de verzorging en de bejegening van de behoeftigen.
Wij kunnen nu niet dieper ingaan op saillante punten uit andere bijdragen in deze bundel. Het heeft ons goedgedaan, dat door ds. V.d. Heuvel en ir. V.d. Graaf ruime aandacht is besteed aan het boek van prof. C. Veenhof: 'Christelijke Diakonie en ABW'. De bundel, die wij hierbij hebben besproken, is verschenen als derde deel in de serie: Pastorale Handreiking. Wij vinden dit een aanbevelenswaardig geschrift!
J. Bouma, Kampen
Mag ik er zijn?
Over genade en veroordeling. Ruard Ganzevoort, Kok Kampen 1990,95 blz. f 15,75
Om maar direkt met de deur in huis te vallen, dit boekje van ds. R.R. Ganzevoort heeft me heel wat vruchtbare uurtjes bezorgd, omdat het op beknopte wijze inzicht verschaft in de wijze, waarop allerlei wissels kunnen omgaan in het leven van mensen.
Hoe dat gebeurt en waarom dat gebeurt wordt beschreven met behulp van een aantal begrippen, die de schrijver zelf ontwikkeld heeft. Dat is te lezen in een eerder van zijn hand verschenen boekje 'Levensverhalen' waarin crisiservaringen (m.n. van dwarslaesiepatiënten) worden beschreven.
Ds. Ganzevoort beweegt zich in deze twee boekjes op het terrein van wat nu genoemd wordt de praktische theologie.
De theoloog, die een echte pastor wil zijn en die zich daartoe bekwaamt, door de menswetenschappen (m.n. de psychologie) vruchtbaar te maken voor het pastoraat.
Het zijn daardoor boeken, die in onze kring er wat uitvallen, omdat wij meer gewend zijn aan boeken, die hulp willen geven bij het bestuderen van de Schrift. Op het terrein van de Bijbeluitleg doen we voor anderen nauwelijks onder.
Ds. Ganzevoort is in dit opzicht dus ook echt baanbrekend aan het werk gegaan.
In dit boekje staan de woorden veroordeling en genade centraal als woorden, die bijbels gezien, een geweldige invloed hebben op het leven van mensen.
Mensen, die worstelen met de vraag "mag ik er zijn?", die de zin van het leven zijn kwijtgeraakt. Zij voelen zich veroordeeld in de relaties, waarin zij leven. De relatie met de dingen, met de naaste, met je zelf en met God.
Dit wordt in een viertal 'levensverhalen' beschreven.
Een levensverhaal is meer dan een levensgeschiedenis. Het is geen curriculum vitae, maar het levensverhaal wordt gevormd door de wijze, waarop iemand de gebeurtenissen, die hij meemaakt, interpreteert. "Onder een levensverhaal verstaan we het patroon van interpretaties waardoor iemand zin, betekenis en waarde probeert te ontdekken in zijn leven en de gebeurtenissen, die zich daarin voordoen.
Het levensverhaal is het interpretatiekader waarmee elke nieuwe gebeurtenis wordt uitgelegd op een bepaalde manier.
Dit levensverhaal ontstaat niet op een bepaald moment, maar groeit met de persoon mee met elke nieuwe situatie, relatie of gebeurtenis" (blz. 11).
In ieders levensverhaal zit een rode draad, d.w.z.elke positieve of negatieve ervaring bevestigt steeds meer de kijk, die je op je eigen leven hebt.
Dit wordt de plot in het levensverhaal genoemd. "Wanneer de plot van het wantrouwen overheerst wordt door elke gebeurtenis, ontmoeting en situatie in eerste instantie geïnterpreteerd als een teken dat het wantrouwen bevestigt. Pas wanneer dat onmogelijk is (en wanneer is dat het geval) moet de plot worden veranderd. Wanneer de plot daarentegen het vertrouwen is wordt elke gebeurtenis, ontmoeting en situatie in eerste instantie geïnterpreteerd als een teken dat het vertrouwen bevestigt." (blz. 46).
Waar het in het levensverhaal dus om gaat, is dat, wanneer de plot van het levensverhaal negatief is, de persoon zich veroordeeld voelt. Hij is daardoor niet in staat zichzelf te accepteren, omdat hij zich in zijn relatie niet geaccepteerd voelt.
Ds. Ganzevoort laat nu zien, dat de heilloze spiraal van de zelfnegatie kan worden omgebogen tot zelfacceptatie, wanneer het levensverhaal wordt herschreven.
Hij doet dit door in het pastorale gesprek de genade van God centraal te stellen. Je mag er van uit gaan, dat je door God aanvaard bent en zo mag je nu ook aankijken tegen de gebeurtenissen, die je negatief beleefd hebt. De plot van het levensverhaal krijgt dan een andere wending, doordat de negatief beleefde gebeurtenissen anders geïnterpreteerd worden.
Wie in het pastoraat werkzaam is, zal hier veel in herkennen. Als pastor probeer je samen met een broeder of zuster in gesprekken er achter te komen, waar het fout is gegaan en hoe je er uit kunt komen. Ondermeer door over het leven het licht van het evangelie te laten schijnen (m.n. de vergeving) en de dingen in het gebed voor de troon van God te brengen.
Ds. Ganzevoort wil dit op een methodisch verantwoorde manier doen. Hoe raakt een mens verstrikt in het leven, hoe kun je hem/haar er met Gods hulp weer uithalen. De begrippen, die hij daarbij introduceert, zijn niet altijd even gemakkelijk te hanteren. Ik had er nog al wat moeite mee om ze eigen te maken. Het boek is daardoor ook minder toegankelijk dan de uitgever op de achterflap belooft.
Behalve deze kritische noot wil ik nog twee puntjes aanstippen. Het boek is praktisch-theologisch van opzet, de bijbels-theologische onderbouwing is daardoor wat mager uitgevallen. Terwijl het boek er door aan kracht had gewonnen. Ik denk aan het uitdiepen van een aantal bijbelse begrippen, die aan de orde komen. Deze worden maar heel summier besproken, terwijl ze juist in dit boekje de fundamentele bouwstenen vormen voor de therapie, die de schrijver ons aanreikt.
Van de schepping van de mens wordt gezegd: ..Het besef dat de mens geschapen is legt echter om te beginnen nadruk op het feit dat hij er mag zijn.
De grond van ons bestaan - en dus ook de grond van de aanvaarding van ons bestaan - ligt in het feit dat God ervoor gekozen heeft ons te scheppen".
(blz. 53). Dit is helemaal waar, en toch ook een beetje vlak gezegd. In het scheppingsverhaal ligt m.Î. de nadruk op het feit, dat de Schepper de mens in relatie tot Zichzelf heeft geschapen.
De mens als de partner, die antwoordt.
De mens, die in relatie tot de ander en tot de schepping, de liefde mag weerspiegelen van God tot de mens. De mens, als het beeld van God, betekent meer dan dat je er mag zijn. Je mag er zijn in relatie tot Hem en in relatie tot de ander.
De zondeval betekent weliswaar het einde van de goede schepping, maar maakt niet alles ongedaan, want God wendt zich niet af van de gevallen mens, maar keert Zich naar hem toe.
Dat is genade. Dat God ondanks de zonde, de mens opzoekt en met hem verder wil gaan. Genade kan dan omschreven worden als het besef dat we er mogen zijn (blz. 17vv).
Ik ben het daar van harte mee eens, maar denk, dat je genade toch ook meer inhoudelijk zult moeten omschrijven.
We mogen er zijn van God door het offer van de Here Jezus Christus. In Hem is Gods genade voluit zichtbaar geworden. D.w.z. de vergeving·van zonden speelt in de relatie tot God, maar niet minder ook in de relatie tot elkaar een onmisbare rol. Alleen door deze genade van God in Christus kan het leven weer geheeld worden.
Een tweede kritische opmerking betreft het slothoofdstuk. Hierin worden verschillende onderwerpen behandeld: innerlijke genezing, pastoraat als genadekanaal, grenzen aan de genade?, middelen van genade. De bespreking van deze onderwerpen, waar veel over te zeggen valt, is erg fragmentanisch.
Het is jammer, dat dit hoofdstuk niet meer uitgewerkt en uitgediept is.
Nu gaat het een beetje als een nachtkaars uit en dat was niet nodig geweest.
Ik heb het boekje met veel plezier gelezen en spreek er m'n bewondering voor uit, dat de schrijver, die nog maar een betrekkelijk korte pastorale ervaring heeft, zijn lezers inhoudelijk heel veel weet mee te geven.