Breuk en breuklijn
2007-09-28
In het juli/augustusnummer van Nader Bekeken, het blad van de verontruste Vrijgemaakten, kwam ik een merkwaardig artikel tegen van de eindredacteur, dr. H.J.C.C.J. Wilschut. Aan het begin zet hij uiteen wat zijn doelstelling is.- Jaargang 51
- nummer 19
Het is dit jaar veertig jaar geleden dat zich binnen de Gereformeerde Kerken in Nederland een breuk voltrok, die leidde tot het ontstaan van de Nederlands Gereformeerde Kerken. Waarover ging het eigenlijk? Het is inmiddels meer dan veertig jaar geleden. Late vijftigers en de ouderen hebben het nog bewust meegemaakt. Voor mensen onder die leeftijd gaat het echt om een stuk verleden. Wat was er aan de hand? Soms heeft men geen idee. In die leemte wil deze Kroniek voor een deel proberen te voorzien.
Nu, dat is een nobel streven; er is inmiddels ook een hoop literatuur over beschikbaar, dus kun je verwijzen naar bijvoorbeeld drie delen ‘Vuur en Vlam’, of recenter ‘Vrijgemaakte vreemdelingen’.
Maar dat is niet wat Wilschut doet. Alsof er in de afgelopen twintig jaar geen letter over gepubliceerd is, poetst hij het oude verhaal nog een keer op; simpelweg: zij waren fout en wij goed (met uiteraard de erkenning dat het op een enkel puntje ook nog wel iets beter had gekund). Een kleine bloemlezing, zonder verder commentaar:
Zeker in de jaren zestig hadden de synodaal Gereformeerde Kerken een grote aantrekkingskracht. Er was daar zoiets als een sterke krachtsontplooiing. Deze kerken groeiden en bloeiden. () Er was uitbouw op alle fronten.
Dan waren de vrijgemaakt Gereformeerde Kerken toch wel erg klein. Met veel interne spanningen en polemiek.
Er bleef een hang naar de synodaal Gereformeerde Kerken, waarbij sommigen de overstap wel maakten (), maar anderen niet, die in hun hart naar terugkeer verlangden. () De moeiten kwamen steeds meer los.
Het ging rommelen binnen de redactie van De Reformatie (over als blad leiding geven). Met als resultaat dat vanaf 1957 een tweede kerkelijk opinieblad binnen de GKv verscheen: Opbouw. () De breuk zat eraan te komen. Zo gaat dat, wanneer kerken - zoals Breda en Rijsbergen - een eigen weg gaan, zonder zich veel aan te trekken van het kerkverband. Zo gaat dat, wanneer dwaalleer optreedt. () Ds. Van der Ziel wilde samenspreken met de plaatselijke synodaal Gereformeerde Kerk. De kerkenraad wilde dat niet. Ds. Van der Ziel zette toch door. Dat kun je hem met recht kwalijk nemen. Al ben je het honderd keer met je kerkenraad oneens, je gaat niet tegen je kerkenraad in. Teken dan maar bezwaar aan bij een kerkelijke vergadering. En offer de eenheid van de gemeente niet aan jouw idealen op.
Het kwam tot schorsing van ds. Van der Ziel. () De Open Brief ging werken als een splijtzwam. Op de GS Amersfoort-West 1967 werd de kwestie acuut. Eén van de afgevaardigden was ds. B.J.F. Schoep, de opsteller van de Open Brief.
De GS kon hem niet als afgevaardigde ontvangen.
Wilschut moet niet veel hebben van de huidige toenadering tussen beide kerken; zeker niet als de Vrijgemaakten al meer gaan lijken op de Nederlands Gereformeerden:
We zijn veertig jaar verder. En in veertig jaar staat de tijd niet stil. De maatschappij verandert. Ook binnen de kerken veranderen er dingen. Sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw liet de invloed van de evangelische beweging zich gelden. Dat speelde in de tijd daarvoor eigenlijk geen rol. Vandaag kun je er niet meer omheen. Tegelijk merk je de invloed van onze postmoderne tijd. Dat is een tijd waarin de grote ideologieën zijn gesneuveld. Een absoluut waarheidsbegrip klinkt menigeen veel te rigoureus in de oren. Je vindt het in de kerk terug. Zoals ook de afkeer van regels en het denken in grote verbanden doorwerkt. Dit alles heeft zowel binnen de NGK als de GKv allerlei sporen nagelaten. Het evangelicale denken kreeg binnen de NGK betrekkelijk makkelijk voet aan de grond. Onlangs karakteriseerde men zichzelf als ‘de meest evangelische onder de gereformeerde kerken en de meest gereformeerde onder de evangelische gemeenten’. Het is ook niet voor niets dat de New Winebeweging in Nederland in een NGK-kerk (Houten) de uitvalsbasis heeft. Het ging de GKv niet voorbij. Ook daar merk je invloed van het evangelische en charismatische denken. En gaat het over het kerkverband - het voelt vaak als een ver van m'n bed-show. Wat hebben wij nou met een GS te maken? Laat ons toch rustig plaatselijk onze gang gaan!
Het valt niet te ontkennen: als GKv zijn we in diverse opzichten op de NGK gaan lijken. Sommigen kunnen het verschil nog maar moeilijk aangeven. () De breuk is veertig jaar geleden. Helaas. Bij alle verandering is de breuklijn (op het punt van de binding aan de belijdenis en de aard van het kerkverband) op papier en in de praktijk onveranderd gebleven. Hier past verootmoediging. En gebed. Of de Here de breuk van Sion wil helen.
Drs. Menko Biewenga is predikant van de NGK in Enschede.