Namaakgoden
2010-10-01
Bij het tweede gebod, ‘Vereer geen andere goden naast Mij’ , denken we vaak aan stenen beelden of aan een nieuwe popster uit Idols. Ezechiël 14:3 zegt dat de mensen hun afgoden in het hart dragen. Tim Keller heeft een nieuw, indringend boek geschreven over afgoden waar we allemaal mee te maken hebben: seks, geld, succes en macht. Alles kan immers een afgod worden. Je hebt persoonlijke afgoden zoals carrière, liefde, bezit, gezin, als we die tot centrum van ons leven maken en er zekerheid en vervulling in zoeken. Er zijn culturele afgoden zoals individuele vrijheid of zelfontplooiing in de westerse cultuur. Er zijn verstands-afgoden, die we ideologie noemen.- Jaargang 54
- nummer 19
Het offer van Isaak
Keller begint bij de roeping van Abraham in relatie tot afgoderij. De eerste roeping is dat Abraham wordt weggeroepen bij zijn verwanten en hij gaat op weg. Hij krijgt dan de belofte van een zoon, waarop hij jaren moet wachten. Als hij die zoon heeft volgt de tweede roeping, het offeren van Isaak. In de Bijbelse cultuur komt het vaker voor dat de eerstgeborene geofferd wordt vanwege schuld van de familie en daarom was de opdracht misschien voor Abraham minder vreemd dan voor ons. Abraham ging, vertrouwend op God die heilig en genadig is (Genesis 22:5, we komen terug!), al wist hij niet hoe het zou gaan. God louterde Abraham, anders zou zijn liefde voor zijn zoon tot afgoderij geworden kunnen zijn. Dat Isaak voor-afbeelding zou zijn van Christus als hét offer kon Abraham niet weten. De uitleg die Keller van het verhaal geeft is op zich misschien niet heel bijzonder, de verbinding met afgoderij wel en die uitleg maakt het spannend en herkenbaar.
Afgoden in de Bijbel
Deze benadering is typerend voor het hele boek: Steeds wordt een afgod uitgelegd aan de hand van een goed gekozen Bijbelgedeelte en verbonden met het (post)moderne leven: Seks gaat over Jacob in zijn blinde liefde voor Rachel maar ook over de huidige romantische liefde. Geld gaat over Zacheüs maar ook over de diepere afgod achter de hebzucht. Presteren en succes hebben zijn dé afgoden van onze tijd; vanuit de Bijbel wordt het verhaal van Naäman ernaast gezet. Macht wordt uitgelegd aan de hand van de zelfvergoding (en val) van Nebukadnessar maar ook verbonden met de moderne illusie dat je zelf het stuur van je leven in handen hebt.
Verborgen afgoden
Keller beschrijft ook verborgen afgoden in ons leven, bijvoorbeeld afgoden in ons geloof. Geestelijke gaven of pastoraal succes kunnen een afgod worden en dat geldt ook voor onze morele prestaties. Daarbij geeft Keller een uitvoerige uitleg van Jona voor wie de vrijheid van zijn volk een afgod was, waardoor hij niets kon met de liefde van God voor Nineve. Ook dat hij meer bezorgd was om eigen ongerief dan om het leed van zoveel mensen zou je een soort afgoderij kunnen noemen.
Afgoden opsporen
Keller geeft aanwijzingen om eigen afgoden op het spoor te komen. Een eerste manier is om naar je verbeeldingswereld te kijken: waar denk je aan als niets anders je aandacht vraagt? Carrière? Bezit? Een relatie? Een andere manier is om te letten op je geldbesteding: waar geef je (te) veel geld aan uit? Een derde manier voor gelovigen is te kijken naar onverhoorde gebeden of vervlogen hoop: als je dan vergaat van woede of wanhoop heb je misschien een afgod te pakken. Je wordt als Jona boos, ‘ten dode toe’.
Een laatste test is te letten op je onbeheersbare emoties. Enorme boosheid of angst voor iets bepaalds, geweldige activiteit kan een signaal zijn dat het voor jou om iets wezenlijks gaat, dat je erdoor beheerst wordt, een soort afgod dus.
Ik vind het een zeer boeiend boek, ook zeer herkenbaar geschreven. Je wordt steeds op je eigen motieven bevraagd: hoe is dat voor jou? Dat kan ontmoedigend zijn als je eerlijk in deze spiegel wilt kijken. Toch laat het boek ook steeds weer hoop zien door de verwijzingen naar wat Jezus heeft gedaan om ons te verlossen van die afgoden. Daar word je blij van en geeft je moed om verder te gaan.
Keller, T. (2010), Namaakgoden. De lege beloften van geld, seks en macht, en de enige werkelijke hoop. Van Wijnen, Franeker. 184p, € 16,95.
Ide Zinkstok is neerlandicus en lid van de NGK Ede.