Een' oud' formulier - als nieuw!
1991-08-03
Een oud formulier ...- Jaargang 35
- nummer 16
Wanneer (jonge) mensen in onze kerken de openbare geloofsbelijdenis afleggen, doen zij dat vrijwel altijd door antwoord te geven op de vragen van het desbetreffende formulier. Dat "iseeuwen geleden opgesteld en fungeert nog altijd, niet alleen in onze kerken, maar ook in de Christelijke Gereformeerde, de Vrijgemaakt Gereformeerde en (een deel van) de Gereformeerde Kerken. Alleen het oude Nederlands is wat bijgeschaafd, terwijl in de Gereformeerde versie de vragen worden voorafgegaan door een voortreffelijke inleiding.
Het is mijn gewoonte, om die laatste redaktie van dat aloude formulier voor de openbare geloofsbelijdenis uitvoerig te bespreken op de belijdeniskatechisatie.
Het blijkt steeds weer een zeer levendig en diepgaand gesprek los te maken betreffende het belijdenis doen. Telkens opnieuw is de ervaring, dat in die oude vragen met de inleiding die eraan voorafgaat, zo ongeveer alles aan de orde komt dat van belang is. Om de lezer in staat te stellen zich helder voor de geest te halen waar het over gaat, laat ik het hier in zijn geheel afdrukken, waarbij ik het van enige kopjes heb voorzien.
FORMUUERVOORDEOPENBARE BEUJDENIS DES GELOOFS
De dominee tot de gemeente Als gemeente van de Here Jezus Christus mogen wij met onze kinderen leven in het verbond van Gods genade.
Dit verbond wil de drieënige God, Vader, Zoon en Heilige Geest, ons in de doop bezegelen en bekrachtigen:
- Hij neemt ons aan tot zijn kinderen en erfgenamen;
- Hij rekent ons in het bloed van Jezus Christus onze zonden niet meer toe;
- Hij vernieuwt en herschept ons door zijn Heilige Geest.
Tevens roept Hij ons om in deze heilige gemeenschap Hem als onze God te erkennen, zijn naam voor de wereld te belijden en aan het avondmaal de dood van onze Heiland te verkondigen totdat Hij komt.
Tot onze vreugde heeft Hij aan enige broeders en zusters in het hart gegeven dit heil van het verbond te aanvaarden en naar de eis van dit verbond te willen leven. Zij begeren in uw midden openlijk belijdenis te doen van de naam, waarin zij gedoopt werden en in hun geloof gesterkt te worden door het gebruik van het avondmaal.
De kerkeraad heeft hun namen u reeds voorgesteld. Daar tegen niemand van hen wettige bezwaren zijn ingebracht, willen wij hen vandaag in de gelegenheid stellen, deze belijdenis af te leggen.
Daartoe verzoek ik hen op te staan en voor God en zijn gemeente oprecht antwoord te geven op de volgende vragen.
De dominee tot hen die belijdenis doen
1. Geloof je, dat Gods waarheid, die
- in het Oude en Nieuwe Testament is geopenbaard,
- in de apostolische geloofsbelijdenis wordt beleden
- en in de christelijke kerk alhier wordt geleerd, de waarachtige en volkomen leer der zaligheid is?
2. Geloof je Gods verbondsbelofte, waarvan jouw doop een teken en zegel voor je is? Belijd je, nu je je verlangen kenbaar maakt om het avondmaal mee te vieren, dat je je vanwege je zonden mishaagt, je voor God verootmoedigt en je leven buiten jezelf zoekt in Jezus Christus, de enige Zaligmaker?
3. Verklaar je, dat het je oprechte voornemen is,
- God de Here lief te hebben en te dienen naar zijn Woord,
- tegen de zonde en de wereld te strijden
- en in het belijden van zijn naam voor de mensen door Gods genade trouw te blijven in leven en sterven?
4. Verklaar je dat het je oprechte begeerte is, trouw de samenkomsten van de gemeente te bezoeken om je geloof te laten versterken door Woord en sakrament? Beloof je je gewillig te onderwerpen aan het herderlijk opzicht en de tucht van de kerk en mee te werken aan de opbouw van de gemeente van Christus?
Zij die belijdenis doen: JA!
De dominee tot hen die belijdenis hebben gedaan De God van alle genade, die je in Christus geroepen heeft tot zijn eeuwige heerlijkheid na een korte tijd van lijden, Hij zal je volmaken, bevestigen, sterken en grondvesten.
Hem zij de kracht in alle eeuwigheid!
Amen. (I Petrus 5:10,11)
... in eigentijds Nederlands?
Nu viel tijdens de bespreking één ding op: het bijgeschaafde Nederlands werd allerminst als eigentijds ervaren!
Allerlei uitdrukkingen en zinswendingen vroegen om verduidelijking; voor geen van de katechisanten was het formulier bij eerste lezing ook maar bij benadering doorzichtig! Let wel: we hebben het dan niet over de taal van eeuwen her, maar over de redaktie die nog maar zo'n 20 jaar geleden is vastgesteld ... Nou ja, zegt iemand, goed dat er belijdeniskatechisatie is; dan kan een en ander worden opgehelderd.
Akkoord, maar denk eens aan de belijdenisdienst zelf: hoe zal dan het voor te lezen formulier overkomen? AI die jongeren die zo'n uitvoerige bespreking (nog) niet hebben meegemaakt - zal de inhoud van de vragen hun niet ten enenmale ontgaan?
Met dat probleem ben ik, mede namens een groep belijdeniskatechisanten, naar de kerkeraad gegaan. In een gesprek daarover kwamen we al snel tot de konklusie, dat afschaffing van het formulier niet aan de orde was: gebleken was immers dat het inhoudelijk prima beviel en dat niemand van de mensen die zich op het doen van belijdenis voorbereidden de diepgang ervan wilde missen. Maar wat te doen aan het probleem van de verstaanbaarheid?
Het kan toch niet de bedoeling zijn dat mensen hun JA-woord geven op vragen, die nog maar weinigen kunnen navertellen?
Een van de kerkeraadsleden kwam toen op een lumineus idee. Het kwam hier op neer: "Als jullie nu zo uitvoerig op dat formulier ingaan en als alle onduidelijkheden zorgvuldig worden opgehelderd, is het dan niet mogelijk om de katechisanten zèlf zin voor zin opnieuw te laten formuleren? Dan is na afronding van de bespreking hun eigen redaktie ontstaan. En elke nieuwe groep belijdeniskatechisanten kan dat 66k weer doen, zodat het formulier steeds in z'n geheel, zonder inhoudsverlies, in woorden wordt weergegeven die de mensen om wie het gaat eigen zijn." De kerkeraad stemde unaniem met het voorstel in, om het zo eens te gaan proberen.
Een 'oud' formulier - als nieuw!
Een volgende groep belijdeniskatechisanten is op die manier aan de slag gegaan. Zin voor zin werd besproken, bediskussieerd en kritisch bekeken op doorzichtigheid. In alle zorgvuldigheid werd gezocht naar duidelijker Nederlands en kortere zinnen. Allerlei varianten werden gekeurd en veelszins afgewezen: het bleek niet mee te vallen om verstaanbaarheid te kombineren met stijlvolheid, pakkend Nederlands met bijbelse diepte. Het was een gevecht om het oude formulier niet kwijt te raken, en het toch zo te herformuleren dat het ook voor minder ingewijden enigermate te volgen was. Dit was het afgelopen jaar het resultaat:
DOOR KATECHISANTEN HERZIEN FORMULIER VOOR DE OPENBARE GELOOFSBELIJDENIS
(In de mededelingen voorafgaand aan de kerkdienst wordt er melding van gemaakt, dat er geen wettige bezwaren zijn ingebracht zodat de openbare geloofsbelijdenis zal plaatsvinden.)
De dominee tot de gemeente Gemeente van de Here Jezus Christus,
God heeft zich aan ons allen, ouders en kinderen, uit pure goedheid verbonden.
Toen wij gedoopt werden heeft Hij dat eens en voorgoed vastgelegd.
Omdat Hij de drieënige God is, Vader, Zoon en Heilige Geest, doet Hij ons bij de doop ook een drievoudig aanbod:
- God de Vader wil ons aannemen als zijn kinderen en heeft het eeuwige leven voor ons weggelegd.
- God de Zoon heeft voor ons willen sterven zodat ons onze zonden niet meer worden toegerekend.
- God de Heilige Geest wil ons helpen een nieuw en ander leven te leiden.
Dat is dus wat God van zijn kant met ons wil afspreken! Van ons verwacht Hij het volgende:
- Hij wil bij ons, de christelijke gemeente, erkenning vinden;
- Hij wil dat wij in de wereld voor Hem uitkomen;
- Hij wil dat wij het avondmaal vieren, om zo de dood van Christus te verkondigen totdat Hij komt.
Wij zijn heel blij dat God zo in het hart van enkele leden van de gemeente gewerkt heeft, dat zij helemaal open staan voor alles wat Hij aan hen wil geven en wat Hij van hen verwacht.
Sinds hun doop horen zij al bij God, maar vandaag willen zij in ons midden voor Hem uitkomen. Ze willen ook graag het avondmaal gaan meevieren, om daardoor· in hun geloof gesterkt te worden. Ik verzoek hen nu op te staan en oprecht voor God en zijn gemeente belijdenis af te leggen.
De dominee tot hen die belijdenis doen Geloof je in God, de Vader, die ons heeft geschapen; en in zijn Zoon Jezus Christus, die voor ons is gestorven en opgewekt; en in de Heilige Geest, die in ons wil wonen?
Zij die belijdenis doen: JA!
De dominee tot hen die belijdenis doen Ik verzoek jullie nu antwoord te geven op de volgende vragen, om duidelijk te maken wat deze belijdenis konkreet voor jullie betekent.
1. Geloof je dat God het grote nieuws van onze redding in het Oude en Nieuwe Testament heeft bekendgemaakt, dat het in de apostolische geloofsbelijdenis wordt beleden en dat het in overeenstemming daarmee in onze kerk wordt verkondigd?
2. Heb je vertrouwen in God, dat Hij alles zal doen wat Hij bij je doop aan je heeft beloofd?
3. Je hebt de wens te kennen gegeven om het avondmaal mee te vieren.
Erken je daarmee dat je er een hekel aan hebt dat je zonde doet en je daarom klein voelt bij God? Ben je ervan overtuigd dat alleen bij Christus je leven geen doodlopende weg is en dat je in de vergeving van zonden blij en hoopvol mag leven?
4. Ben je vast van plan God de Heer lief te hebben en te dienen zoals Hij het in de bijbel heeft aangegeven?
Is het je ernst om tegen je eigen zonden te strijden, maar ook tegen de verkeerde invloeden die vanuit je omgeving op je inwerken? Neem je je voor om overal waar je bent voor God te blijven uitkomen, door dik en dun, in leven en sterven? En geloof je dat God je bij dat alles steeds door de kracht van zijn Geest wil helpen?
5. Verklaar je de samenkomsten van de gemeente trouw te zullen bezoeken?
Beloof je met de gaven die je hebt mee te werken aan de opbouw van de gemeente van Christus? En ben je bereid de herderlijke leiding van de gemeente te erkennen?
Zij die belijdenis doen: JA!
De dominee tot hen die belijdenis hebben gedaan De God van alle genade, die je in Christus geroepen heeft tot zijn eeuwige heerlijkheid na een korte tijd van lijden, Hij zal je volmaken, bevestigen, sterken en grondvesten.
Hem zij de kracht in alle eeuwigheid!
Amen. (I Petrus 5:10,11)
Twee maal 'JA'
De opvallendste verandering is ongetwijfeld, dat het JA-woord verdubbeld is. Dat heeft de volgende reden. Tijdens de bespreking kwam steeds naar voren, dat er zo veel kanten aan het geloof zitten. Het formulier laat ze allemaal zien - terecht! Tegelijk dachten
we soms met heimwee terug aan de tijd dat het belijdenis-doen bestond uit het uitspreken van één compacte zin. Deze bijvoorbeeld:
IK GELOOF DAT JEZUS CHRISTUS DE ZOON VAN GOD IS! (Hand. 8:37)
Of deze:
JEZUS IS HEER! (I Corinthiërs 12:3)
Daar zijn wij wel ver bij vandaan geraakt.
Je kunt niet zeggen dat die kernbelijdenis niet meer is terug te vinden in de vragen die gesteld worden, maar het is zo verhuld, zo indirekt. Daarom hebben we de knoop doorgehakt: dan maar twee JA-woorden. Eén maal om kort en goed te verklaren waar je staat: direct aansluitend bij de doopformule ("Ik doop je in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest") een belijdenis van de naam van de drieënige God. Een tweede maal om duidelijk te maken welke kanten er voor jou aan die compacte belijdenis zitten.
Het bezit van een zaak. ..
Natuurlijk zou het een groot compliment zijn aan het adres van de mensen van wie ik de namen in de kop van dit artikel vermeld heb, wanneer u, lezer, door deze produktie geraakt en aangesproken wordt. Ik verzeker u, dat naarmate u de tekst gedetailleerder vergelijkt met de 'oude', u er meer in zult ontdekken. Naar alle waarschijnlijkheid zult u dan ook met waardevolle tips ter verbetering kunnen komen.
Toch geldt ook hier een beetje het gezegde: ,,'t Bezit van een zaak is het einde van 't vermaak." Want wat de onderneming zo waardevol maakte, is niet alleen de uitkomst geweest, maar ook het proces dat ertoe leidde.
Zeker ook door het afleggen van heel die weg van herformuleren, werd dat oude formulier 'als nieuw' ervaren.
Daarom zegt de tekst die er nu is uitgerold, het meest voor wie in meerdere çf mindere mate bij dat proces betrokken is geweest.
Met andere woorden: ik beveel het resultaat bij u aan in het licht van de gevolgde methode. Mogelijk is deze manier van 'tekst verwerken' voor meer mensen interessant dan alleen voor belijdenis-katechisanten. Een kerkeraadslid zei heel optimistisch toen besloten werd aan het idee uitvoering te geven: "We hebben nog meer formulieren! Laten daar de bijbelkringen maar eens mee aan de slag gaan ..." Wie weet, is dat ook een lumineus idee ...