'Christelijk Sociaal Congres'
1991-10-25
Dit jaar zal herdacht worden, dat 100 jaar geleden in Amsterdam een Sociaal Congres gehouden werd. Later werd dit congres aangeduid als het Eerste Christelijk Sociaal Congres.- Jaargang 35
- nummer 22
Dit eerste congres is bijeengeroepen door het Centraal-Comité van A.R. Kiesverenigingen. Dat gebeurde op uitnodiging van de Christen-Werkliedenvereniging 'Patrimonium'.
Het doel was om voor Belijders van de Christus een gelegenheid te openen, om op enigszins geregelde wijze van gedachten te wisselen over de vraag "Welke onze houding als Christenen moet zijn tegenover de sociale noden van onze tijd". De grondslag waarop dit congres werd saamgeroepen bestond uit enkele principiële artikelen van het A.R. Program van beginselen.
Zij, die aan het congres deelnamen moesten verklaren zich op deze grondslag te plaatsen. Men was zich overigens goed bewust dat een dergelijk congres geen eenvoudige zaak was. Men noemde het een eerste zwakke poging om de Christenen tot helderheid over zo gewichtige vraagstukken te brengen. Er zullen dan ook meerdere congressen moeten volgen.
Dr. A. Kuyper was de voorzitter van het congres. Bij zijn grote openingsrede leverde hij architectonische kritiek, waarbij hij principieel stelling nam tegen de egoïstische liberale maatschappijbeschouwing en tegen het socialisme met zijn revolutionaire tendensen.
In hetzelfde jaar verscheen ook de pauselijke encycliek 'Rerum Novarum'.
Zoals het Congres de stoot gaf tot talrijke christelijke organisaties, leidde de encycliek tot katholieke sociale organisaties.
Het is goed, dat aan de herdenking van dit Congres van 1891 brede aandacht geschonken wordt, mede ook om zich te oriënteren op hedendaagse sociale vraagstukken.
In februari 1990 heeft zich 'Stichting 1991' gepresenteerd en de plannen bekend gemaakt om tot een nieuw Christelijk Sociaal Congres te komen.
Dit zal plaatsvinden 11-15 november 1991.Ter voorbereiding van dit congres heeft de Initiatiefgroep 1991 een basisdocument opgesteld om een markering te geven van de context waarbinnen de te behandelen thematiek van het Christelijk Sociaal Congres kan worden geplaatst.
Het is een serieuze poging om de tekenen van onze tijd te schilderen en deze te plaatsen in het perspectief van de idealen van christelijk sociaal denken.
Het basisdocument is bedoeld om reacties uit te lokken.
Daarbij gaat het vooral om vast te stellen wat in de huidige tijd de kern van de 'sociale kwestie' is. Het accent zal daarbij liggen op het opnieuw doordenken in het licht van het Evangelie, van bestaande denkmodellen, sjablonen en structuren.
Het basisdocument zal samen met de reacties van organisaties gebruikt worden voor de uiteindelijke congresstukken op basis waarvan het congres zal worden opgezet en gehouden.
De bedoeling is, dat dit congres tevens een herdenking betekent van de ook in 1891verschenen encycliek Rerum Novarum. Het gaat hier dus nu om een congres vanuit een gemeenschappelijk katholiek en protestants initiatief.
Van de zijde van het Gereformeerd Maatschappelijk Verbond is begin van dit jaar brede aandacht gegeven aan de vragen rond het christelijk sociaal bezig zijn, ,,1891-1991:Een spiegel voor het sociaal gezicht van gereformeerden?"
Welke positie nemen gereformeerden in 1991 in ten opzichte van de sociale vragen van 1991, zo vraagt men zich af.
De centrale vraag die in 1891 besproken moest worden luidde: "Wat staat ons als belijders van de Christus te doen met het oog op de sociale noden van onze tijd?" Deze benadering, zo stelt het G.M.V. terecht, is ook nu nog van doorslaggevende betekenis. Kuyper stelde tegenover liberale en socialistische maatschappijbeschouwing: zoek eerst het koninkrijk Gods en zijn gerechtigheid. Daaraan is voor een christen alles ondergeschikt. Vandaaruit moet gewerkt worden aan sociale gerechtigheid en menswaardige samenleving.
Tot eer van God en heil van de naaste.
Daartegenover gaat de chr. sociale beweging uit van afgeleide en vrijwel algemeen aanvaardbare notities als verantwoordelijkheid, gerechtigheid en solidariteit op de concrete sociale vraagstukken in de samenleving.
Het G.M.V. stelt hierbij o.m. de belangrijke vraag of gereformeerden (bedoeld is vrijgemaakt gereformeerden) hun bezinningsarbeid wel voldoende pasklaar maken voor de dagelijkse praktijk.
Tenslotte vraagt men zich ook af of bij gereformeerden het 'voor elkaar'- motief niet een zodanig prominente en exclusieve plaats heeft verkregen, dat de roeping tot barmhartigheidsbetoon, gericht op de sociale nood in de wereld te veel uit het oog verloren is.
Uiteraard noem ik hier slechts enkele punten uit het goed overwogen geschrift van het G.M.V.
Begin van dit jaar verscheen ook al een reactie van het G.M.V. op de brochure 'Bedreigde verantwoordelijkheid', het basisdocument van het in nov. te houden congres. Het G.M.V.
heeft waardering voor de systematische analyse van het sociale vraagstuk anno 1991. Juist is ook, dat opgeroepen wordt om elkaar aan te spreken op de opdracht naar Gods geboden te luisteren en vervolgens naar tijd en plaats te handelen. Jammer, dat de brochure niet wat dieper heeft geboord om een fundamentele diagnose te kunnen vaststellen.
De sociale situatie is sinds 1891sterk veranderd en de samenleving draagt geen christelijk stempel meer, toch zal, zo stelt het G.M.V. terecht, het uitgangspunt genomen moeten worden in de opdracht voor de mens om voor anderen leesbaar te zijn als brieven van Christus.
Erg ongenuanceerd vind ik de uitspraak in de brochure, dat een fundamentalistische kijk op Gods geboden en de bijbelse boodschap ons ook nergens brengt. Wat bedoelt men met die kreet?
Tenslotte mis ik in de brochure elke bezinning op het verschil in de protestantse en rooms-katholieke visie. Zo stelt men het subsidiariteitsbeginsel en de soevereiniteit in eigen kring rustig naast elkaar, alsof men niet beseft dat daar nogal wat verschil tussen is.
Kernthema van de brochure is het begrip verantwoordelijkheid. Terecht, maar dit begrip dient breder uitgewerkt te worden.
Het congres van 1991 zal veel verschillen met dat van 1891.
Wat zou het mooi zijn als dit congres in deze tijd van ontkerstening toch bij deze sociale bezinning zich wil laten leiden door het Evangelie van Jezus Christus tot eer van God en het heil van de naaste.