Ex Libris
1991-12-06
Maarten en Co- Jaargang 35
- nummer 25
Op mijn bureau liggen naast elkaar een roman en een dichtbundel. Er is één overeenkomst: op beide staat een gelijke naam. Verder is er een wereld van verschil. In de gedichten wordt geprobeerd iets over te dragen van wat het christelijk geloof voor mensen kan betekenen; in de roman is daar absoluut geen sprake van, eerder is het tegendeel het geval. Hoe is dat te verklaren? Het verschil zit in de voornamen.
Maarten en Co 't Hart zullen vermoedelijk zelf nooit gedacht hebben nog eens samen in één bespreking aan bod te komen. Toch wel aardig voor een keer.
ONDER DE KORENMAAT
door Maarten 't Hart
Eindelijk ... Ik heb het uit. ..Onder de korenmaat" heet het boek. Nou, van mij had het daar mogen blijven liggen.
Het was gewoon een klus het hele boek tot het einde toe te lezen. Maar ja, ik had het nu een keer aangeschaft met de bedoeling er in Opbouw over te schrijven en dus heb ik maar doorgezet.
Eerst even kort de inhoud. De hoofdpersoon is Alexander Goudveyl, vijfenveertig jaar, componist, heel rijk en beroemd, getrouwd met een zangeres.
Het huwelijk stelt niets voor; zij is meestal van huis en van liefde is al lang geen sprake meer. Hij vindt zichzelf eigenlijk maar een nul die zelfs geen licht heeft om onder de korenmaat te zetten. En dan komt opeens dé vrouw in zijn leven. Van zijn kant is het liefde op het eerste gezicht, zij is al een hele tijd op hem verliefd en weet hem in haar netten te strikken. Dat gaat natuurlijk niet goed, zij vlindert al betrekkelijk gauw weer bij hem vandaan en hij blijft hopeloos ontredderd achter. Einde van het boek. Kortom: het verloop van een stormachtige liefde (in het boek komt ook een échte orkaan voor!) met een droevig slot. Dat had de lezer al in het begin aan kunnen zien komen. Al op de derde bladzijde, kort nadat Alexander háár voor het eerst heeft gezien, hoort hij een vrouw tegen een man zeggen: ..Het is uit tussen ons." Hij loopt over de markt, aan de kramen hangen flakkerende olielampjes. En op de laatste bladzijde is het uit en hij herinnert zich ..... dat ik, toen ik een jaar of drie, vier was, 's winters op de rommelmarkt in Rotterdam mijn moeder was kwijtgeraakt en urenlang zachtjes huilend langs marktkraampjes had gelopen, en ik zag al die flikkerende olielampen, die olielampen, die lichtjes, die lichtjes .;"
Het boek zit vol verwijzingen naar muziek en componisten. Je moet wel haast conservatorium hebben gehad om dat te kunnen verwerken. Alexanders geschiedenis loopt parallel met die van Schumann en dat is erg doorzichtig op papier gekomen. Nou heb ik van muziek geen verstand, maar als al die verwijzingen van het zelfde niveau zijn als die naar de kerk en haar leden, is het niet best. De dominee die in het boek voorkomt, is een zwakke afspiegeling van een Amerikaanse televisieprediker en ik heb er geen ander woord voor dan: goedkoop.
Verder wordt er ironisch of schimpend over God gesproken, maar citaten zal ik u besparen. We mogen binnenkort nog een roman van Maarten verwachten: ..Het woeden der gehele wereld".
Daarin zal de voorgeschiedenis van Alexander Goudveyl worden verteld.
Ik zal het niet kopen.
..Onder de Korenmaat" is uitgegeven door de Arbeiderspers. Omvang 242 bladzijden. Prijs f 29,90.
NOOIT ZAL HET DONKER WINNEN
door Co 't Hart
Gedichten als van Co 't Hart worden gerekend tot de ..pastorale poëzie".
Ze vertonen de kenmerken van volkskunst: ze zijn voor een groot publiek geschreven, vertolken de gevoelens die bij veel mensen leven en zijn eenvoudig van vorm. Dat laatste hangt uiteraard samen met het doel dat de maker van volkskunst voor ogen staat, namelijk veel mensen bereiken; dan moet je er dus voor zorgen dat je gemakkelijk te begrijpen bent.
In deze bundel staan enkele gedichten die een uitzondering vormen; mijns inziens passen ze niet in het geheel, maar ze hebben wel mijn voorkeur.
Eén ervan neem ik over:
Illusie
Vanuit mijn raam
kijk ik op
overzichtel ijk
landschap,
ordelijk,
in rechte banen
geleid.
Dichterbij raak
ik die illusie
kwijt.
Tiert het onkruid,
grauwen de hiaten
in alle regels
vallen gaten.
Om u ook iets van het andere te laten proeven, neem ik over:
Ik ken U niet
o nergens kun je eenmaal schuilen,
geloof me toch, het is zo waar.
Het leven kan je overstromen,
zo dodelijk, zo vol gevaar,
dat je de bergen toe zult schreeuwen,
bedek me toch en wis me uit,
maar als ze van je zullen wijken
en heel het dal je buiten sluit,
zal als een donderslag
bij heldre hemel,
jouw naam uit alle wolken slaan
en bang zul je in wanhoop kermen:
ik ken u niet,
ik heb u nooit verstaan.
Eigenlijk is dit een onevenwichtig bundeltje.
Er staan gedichten in van heel verschillend niveau en van al even zeer verschillende inhoud. Het was beter geweest als de schrijfster nog een poosje had gewacht met publiceren en dan gedichten bij elkaar had gebracht die duidelijker een bepaald verband met elkaar hebben.
Uitgever: Kok Voorhoeve, Kampen.
Omvang: 47 bladzijden. Prijs: f 11,90.
Nabeschouwing
..Nog even een toepassinkje", zei ds. Dumarchi en toen preekte hij nog twintig minuten. Ik wil ook nog iets kwijt naar aanleiding van wat Co en Maarten hebben gepubliceerd. Eerst geef ik u nog een gedicht van Co 't Hart door:
Christelijke schrijvers
Waarom wil je er onderuit,
dat Christen zijn je buitensluit?
Dat wat je schrijft en onderneemt
je van wereldling vervreemdt?
Want wie wil schrijven tot Gods eer,
tot troost van zoveel hartezeer,
als Christen steeds geëngageerd,
wordt van de toplijst graag geweerd.
Klimt zelden op tot nummer één,
maar Hij? Hij stond toch ook alleen?
Toplijst? Het is maar wat je topi ijst noemt. De gedichten van Nel Benschop zijn in duizenden exemplaren onder ons volk verspreid. En ook die wil tot Gods eer schrijven en mensen troosten. Heel wat dichters die tot de ..wereldlingen" gerekend worden, kunnen daar jaloers op zijn. Maar ook: grote oplagen zeggen niets over literaire kwaliteit. Kijk maar naar de boekenweekgeschenken.
Kijk ook maar naar de romans van Maarten.
T. van Deel heeft inTrouw ook ..Onder de Korenmaat" besproken. Hij heeft het over ..gedroogde stijlbloempjes"
en over ..het compositieskelet dat overal doorheen steekt". Van Deel schrijft: ..Hun verhoudlnq is ronduit potsierlijk en al doet de roman haar uiterste best om er de diepe tragiek van te laten zien, de manier van vertellen brengt die juist niet over. Alles wordt hier overdreven, driedubbelop gezegd ..." Ook déze recensent is dus van oordeel dat we niet met een geslaagde roman te maken hebben. En zo kom ik dan toch tot een overeenkomst tussen de schrijfster en de romancier met dezelfde achternaam. Op verschillende niveaus zitten ze met hetzelfde probleem, namelijk dat van de vormgeving. Maarten heeft zich vertild aan de hevige gevoelens die hij wilde verwoorden en Co vindt evenmin die vorm, die techniek, die haar werk tot literatuur kan maken.
Om maar een heel eenvoudig voorbeeld te noemen: Over 42 bladzijden verdeeld komt 28 keer de uitroep ,,O," voor. Gedichten worden zo tot versjes.
Het verschil blijft intussen levensgroot.
Ethisch acht ik het boek van Maarten verwerpelijk. Voor de gedachtenwereld van Co kan ik alleen maar waardering hebben. Ze moet er maar niet over inzitten dat ze niet op de topi ijst voorkomt. Het is maar wat je het belangrijkste vindt.