Koorddanser
1991-12-06
Wie kent niet het zangersduo Elly en Rikkert van hun liedjes uit het eind van de jaren '60?- Jaargang 35
- nummer 25
Liedjes als 'De kauwgomballenboom' en 'Sta op en wandel' kunnen door veel 'veertigers' worden meegezongen.
Bekering
Er is veel gebeurd in het leven van Elly en Rikkert. Hun muziek getuigt ervan. Van mensen-op-zoek zijn ze geworden tot een zangersechtpaar dat heeft gevonden waarnaar ze zo verlangden: het geloof in God. "Open je oren en hoort open je ogen en ziel open je hart voort het levende woord dat Hij spreekU Open je handen/ om te ontvangen/ de regen, de zegent het leven van Jezus die leeft" zingen ze op de LP 'De late regen' (1978). Het is geen kortdurende bekering geweest.
Nog steeds maken Ellyen Rikkert liedjes die geïnspireerd worden door hun christelijk geloof.
Jubileum-CD
Inmiddels verscheen de jubileum-CD van Elly en Rikkert: 'Koorddanser'. In de afgelopen 25 jaar maakten ze in totaal 25 LP's/ CD's. Veel recente muziek werd opgenomen met een kinderkoor; ze hebben zich ontwikkeld tot de 'Kinderen-voor-kinderen'-makers met een C. Daarom is bij hun nieuwe CD wel even een waarschuwing op zijn plaats: de teksten van 'Koorddanser' zijn niet in de eerste plaats voor kinderen bedoeld. Daarvoor zijn de onderwerpen te 'zwaar' en spreken Elly en Rikkert teveel in beeldspraak.
Uiteraard valt er over muzieksmaak te twisten. Ik ben geen musicus en kan de kwaliteit van de muziek dus ook niet vakkundig beoordelen. Hooguit kan ik een persoonlijke opmerking plaatsen: Elly en Rikkert maken mooie luisterliedjes, waar ik altijd graag naar luister. In deze 'bespreking' ga ik verder niet in op de muziek, ik beperk me tot de teksten op hun nieuwe CD.
Beeldspraak
Ellyen Rikkert laten zich in hun teksten inspireren door hun geloof. Toch is er iets veranderd. Op de eerste langspeelplaten na hun bekering volgen ze vaak nauwgezet de tekst van bijbelgedeelten; men kan met recht spreken van bijbelliederen. Wie met die teksten voor ogen luistert naar de muziek op 'Maskers af' en op 'Koorddanser' zal ontdekken dat het christelijk geloof minder direkt in de teksten naar voren komt. De boodschap is (in de voor volwassenen geschreven muziek) meer verstopt; de liedjes vormen als het ware muzikale gelijkenissen.
Maar: een goed verstaander heeft maar een half woord nodig.
Koorddanser
Het openingslied van de CD 'Koorddanser' is een moderne variant op 'Ik stond laatst voor een poppenkraam'.
De poppen raken van de wijs als de poppenkoopman op reis gaat. Het recht van de sterkste wint het en de armste krijgt de genadestoot.
"Maar op een avond schèurde het gordijn/ De poppen zwegen, want wie zou daar zijn?/ En zij verstopten hun speelgoed vlug/ De poppenkoopman was terug .... "
Een goed verstaander zal kunnen begrijpen dat in dat scheurende gordijn een verwijzing naar de bijbelse boodschap verstopt zit. Dat wordt nog meer duidelijk in het vervolg van het lied, want de tekst vervolgt: "Wie hier probeert de baas te zijn/ die moet de minste en de laatste zijn". Tenslotte volgt de climax: "De poppen aan het dansen/ 't is een grote renaissance/ Zelfs de dode poppen dansen/ en staan op .... "
De boodschap is verstopt in beeldspraak, maar toch vormt deze tekst een duidelijke verwijzing naar de wederkomst van Jezus.
Protestsongs
Ellyen Rikkert zijn muzikale kinderen van de jaren '60: de tijd van de hippies en de flowerpower. Het was ook de tijd van de protestsongs. Protestsongs én de hoop op betere tijden vormen ook de ingrediënten voor de teksten op 'Koorddanser'. Alleen heeft de boodschap een andere kleur gekregen. Het perspektief heeft een duidelijk christelijke achtergrond, het protest heeft een plaats gekregen vanuit diezelfde levensbeschouwing.
De inhoud van deze nieuwe protestsongs is soms scherp en konfronterend. Lang niet iedereen zal zich kunnen vinden in de scherpe kritiek die Elly en Rikkert in deze protestsongs uiten. In het titelnummer 'Koorddanser' kwaken gladde praatjesmakers in hun woordenkraam, worden handelaren in wapens rijk in vredesnaam en gillen ongeboren baby's in een vuilniszak omdat ze aan een wrede god worden geofferd op het altaar van het gemak door de priesters van de Mammon.
Mariska en Rosa
Hetzelfde scherpe element komt terug in het liedje over Mariska, een 17-jarig meisje dat zwanger wordt na een avondje disco. Omdat haar ouders het niet mogen weten, gaat ze naar een abortus-kliniek. Rikkert is fel in zijn oordeel over de kliniek, hij trekt een parallel met een slager. Felle kritiek, scherpe woorden. Het subtiele van de meeste andere teksten gaat hier even verloren. Soms denk je: is het niet wat al te fel? Pastoraal gezien is het wel sterk dat Rikkert in de tekst Mariska niet veroordeelt. Ze sluit zich op in haar kamer en leest de geschiedenis van de vrouwen de eerste steen. Zonder dat het er in de tekst 'bovenop ligt', kan de luisteraar afleiden dat Mariska troost vindt in deze bijbelse geschiedenis.
Diezelfde pastorale bewogenheid is ook te vinden in het lied over Rosa.
Met grote fijngevoeligheid beschrijft Elly hier een meisje dat het slachtoffer van incest wordt. En dan volgt aan het eind van het lied de vraag: "Heer, hoe moet ik Rosa leren, wat dat is - je vader eren?". Want wat is dat triest: het negatieve beeld van de aardse vader verduistert bij de volwassen Rosa het beeld van de hemelse Vader.
Kerken
Kritisch zijn Elly en Rikkert ook ten aanzien van de kerken. ("En op zondag in de kerken/ zijn we dankbaar voor het heil/ want de zegen is te merken/ onze koopkracht blijft op peil"). Die kritiek kan terecht zijn.
Soms komt de boodschap van de kerken inderdaad nauwelijks verder dan bv. het kritiekloos volgen van maatschappelijke trends. Of de kerkelijke gemeenschap is trots op datgene wat men bereikt heeft. Kerken die het van zichzelf verwachten, van de eigen organisatie, zijn de dood in de pot voor het geloof. Het kunnen grote, 'gevestigde' kerken zijn, maar ook kleine groepen en huisgemeenten.
Daar waar de kerk funktioneert als geloofsgemeenschap kan diezelfde gemeente een 'schuilhut in een komkommerveld' zijn (Jesaja), een oase in de woestijn.
De trend van deze tijd is dat je je geloof voor jezelf houdt. Dat past in de ik-gerichte samenleving. Dáár tegen zou ik ook nog wel eens een protestsong willen horen. Of, anders gezegd: vóór de positieve aspekten van het gemeente-zijn.
Pelgrim
Bijzonder goed getroffen is het lied over de pelgrim. Je ziet hier Elly en Rikkert op hun zoektocht naar een doel in het leven. Zij hebben het gevonden.
De pelgrim blijft echter zoeken: "Het spijt me zei de pelgrim, het vinden is maar schijnt mijn wegen zijn bepaald door zon en maant voor mij is er geen waarheid dan onderweg te zijn/ En 'k heb nog eeuwenlang alleen te gaan".
Wie proeft hier niet het moderne levensgevoel?
Sterrebeelden, reïncarnatie.
De mens die eeuwenlang alleen onderweg is, zonder een hemelse Vader. Rikkert raakt ontroerd door de ontmoeting met deze eenzame pelgrim: .... " en zelden heb ik zo gehuild als toen".
Variatie
Er staan nog meer teksten op 'Koorddanser' die een vermelding waard zijn. De reünie van de eindexamenklas: toen waren er veel idealen, nu is er de praktijk van het falen: gescheiden of in therapie. Het ontroerende lied over twee oude mensen, hand-inhand, met diepe rimpels door de tand des tijds geschreven. Ze hebben samen heel wat meegemaakt, het is allemaal vergeven en het is minder dan één stap, daar is het leven! Het (voor Elly autobiografische) 'Bleekneusje' gaat over de vakantiekolonie in Zandvoort.
Niet alle teksten van de CD bevatten een diepzinnige boodschap. Er zit voldoende variatie in 'Koorddanser'.
Te denken valt aan vrolijke luisterliedjes als 'Zanger op de Lijnbaan' en 'Zeeman van zeven jaar'. 'Groeten uit Egmond' is een ansicht in muziekvorm.
Tenslotte
'Koorddanser' bevat teksten met een vaak min of meer verstopte boodschap.
Voor wie deze muziek draait in gezelschap van iemand die niet gelovig is, valt er heel wat uit te leggen.
Dat kan uitdagen tot een goed gesprek, juist omdat de boodschap er meestal niet 'dik bovenop' ligt.
Inmiddels zijn Elly en Rikkert zichzelf gebleven, maar ze zijn gerijpt door hun levenservaring en door een verdiept geloofsleven. Dat maakte de teksten van deze CD voor mij meer dan de moeite waard ....