Een nieuwjaarsgeschenk van Calvijn
1990-01-05
In de verzamelde brieven van Calvijn treffen we er ook een aantal aan, die hij in de loop van de jaren aan de hertogin van Ferrara geschreven heeft.- Jaargang 34
- nummer 1
Zij was een van de hooggeplaatste personen aan wie Calvijn gedurende vele jaren zijn zorg gewijd heeft, door haar met zijn raad bij te staan.
Renata van Ferrara, of zoals Doumergue haar in zijn standaardwerk noemt: Renée van Frankrijk, was de dochter van koning Lodewijk XII, geboren in 1510.
Zij trouwde in Parijs in 1528 met Hercules' 11en werd zo op jeugdige leeftijd hertogin van Ferrara in Italië.
De stad ligt tussen Venetië en, Bologna, in Noord-Italië.
Deze Renata stond bekend om haar goedheid. Ze sprak vloeiend Frans en Italiaans, maar ze vergat haar vaderland Frankrijk niet en heeft aan om het geloof vervolgde Fransen veel goed gedaan.
Zo heeft ook Calvijn enige tijd' aan haar hof doorgebracht. Het is waarschijnlijk maar een kort verblijf geweest.
Mogelijk heeft het maar drie weken geduurd, van eind maart tot half april 1536. AI spoedig is hij doorgereisd naar Genève, om daar zijn lievenswerk te beginnen.
Waarom Calvijn naar Ferrara reisde is niet met zekerheid bekend. Het kan zijn dat het verlangen om de beginselen van de reformatie ook in Italië te verkondigen hem die richting uitgedreven heeft. Het hof was een centrum van cultuur. Men kon er allerlei mensen ontmoeten. Renata's vriendin was een dichteres, bevriend met Michel Angelo.
In elk geval heeft Calvijn de gelegenheid te baat genomen om met Renata en haar hofdames de Heilige Schrift te lezen en haar in de ware leer te onderwijzen en te bevestigen, zoals Beza later schreef. En rnee .
hierdoor was deze jonge vrouw al vroeg, zoals men het wel uitdrukte, de hoop en de steun van de reformatie in Italië.
Renata heeft haar leven lang voor Calvijn bijzondere achting gehouden.
Ze heeft zware jaren gekend, haar leven is door grote diepten gegaan, maar, al was de ontmoeting maar kort geweest, Calvijn is deze vorstin blijven begeleiden. Hij heeft haar gesteund, onderwezen, gesterkt, vermaand, soms ook bestraft.
Het is verbazingwekkend hoe deze man bij al zijn dagelijks werk wel bijna dertig jaar lang aan allerlei mensen, ook vorsten en predikanten, van het ene einde van Europa tot het andere, leiding heeft kunnen geven.
Bij een van zijn laatste brieven aan Renata voegde hij nu, wat hij noemt een nieuwjaarsgeschenk voor de vorstin. Het was een gouden munt of penning, die haar vader, koning Lodewijk XII had laten slaan toen hij in oorlog was met de paus, Julius II.
In het randschrift stond de spreuk: Ik zal de naam van Babylon verdelgen, 'Perdam Babylonis nomen'.
Het was 8 januari 1564. De brief was aan Renata gericht, die toen weer in Frankrijk verbleef, na het overlijden van haar man. Calvijn schreef aan het slot, nadat hij haar eerst in verschillende zaken raad gegeven had: ..Mevrouw, nu nog iets anders.
Reeds lang had ik het plan, om u met deze gouden penning te vereren.
Vindt u het niet te vrijmoedig?
Daar ik echter in twijfel was of u er zo een had, liet ik het tot nog toe na, want hij heeft alleen waarde voor u als u er nog geen bezit. Als u dit stempel nog niet kent en u er prijs op stelt hem te houden, dan is dit het mooiste nieuwjaarsgeschenk dat ik u geven kan.
Mevrouw, terwijl ik me zeer onderdanig in uw genegenheid aanbeveel, bid ik de Here God of Hij u onder Zijn bijzondere bescherming wil nemen en u in alle goed en zegen doen toenemen."
Uit het antwoord van Renata, waarin zij Calvijn bedankt voor dit nieuwjaarsgeschenk, blijkt hoezeer deze koningsdochter, die in haar vrijwel . totaal roomse omgeving haar strijd moest voeren, deze geste van Calvijn heeft verstaan en gewaardeerd.
Vooral als je iets weet van wat zij intussen in haar leven had meegemaakt, spreekt dat nog meer.
Ze was namelijk tevoren, nog tijdens haar verblijf in Ferrara, door haar man, de hertog, een hard en goddeloos mens, een zoon van Lucretia Borgia (!) die een dochter was van paus Alexander VI" voor de inquisitie-rechtbank gedaagd en gevangen gezet. Zij was toen in haar nood door de knieën gegaan. Ze keerde ook weer op de weg van het geloof terug. Toen zij zich afkeerde schreef Calvijn aan Farel: ..Wat de hertogin van Ferarra betreft, een treurig bericht, dat maar al te juist is: zij is bezweken voor de dreiging en de hoon .,;" Maar Calvijn liet haar niet los, doch schrèef: ..Ik bid u dat u bedenkt hoeveel u verschuldigd bent aan Hem die u zo duur gekocht heeft."
Dat heeft haar ongetwijfeld versterkt.
Toen haar oudste zoon haar voor de keus stelde: of rooms worden of het land verlaten, keerde ze naar Frankrijk terug. Ze kwam daar midden in de brand van de Hugenotenstrijd terecht. Ze moest aanzien dat haar eigen schoonzoon in Frankrijk de oorlogsfakkel aanstak. Ze werd met opsluiting in een klooster bedreigd ...
Veel heeft deze vrouw dus meegemaakt.
Dat ze het gebaar van Calvijn heeft verstaan en er als een dochter van de reformatie op gereageerd heeft, blijkt uit haar antwoord:
..Wat het nieuwjaarsgeschenk betreft, dat u mij hebt gezonden, ik verzeker u dat ik het met genoegen , bekeken en aanvaard heb. Ik heb er nooit zo een gehad en ik heb er God voor gedankt dat wijlen de koning, mijn vader, zulk een zinspreuk aangenomen heeft. Indien God hem niet de genade gegeven heeft, die zinspreuk uit te voeren, bewaart Hij het wellicht voor een van zijn afstammelingen, die zijn plaats vervult, om dit te doen."
Renata van Ferrara behoorde tot degenen die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid (Matth. 5:6), de volle, ongehouden macht van Christus, waarin vervuld zal worden wat de Psalmdichter zegt: ..De rechtvaardigen beërven het land en veonen daarin voor immer" (Ps. 37:29).
Wat dit nieuwjaarsgeschenk betreft, we weten niet waar het gebleven is, maar door de brieven die er bij gewisseld zijn, stimuleert het nóg tot een wens: - voor 1990 - ..Uw Koninkrijk kome".