Boekbespreking
1990-01-05
De New Age Beweging- Jaargang 34
- nummer 1
De New Age Beweging. kernbegrippen, beoordeling en uitdaging
Dr. J. Verkuyl - Uitg. Kok Kampen.
110 blz. prijs f 17,50
De 81-jarige emeritus hoogleraar heeft ons verrast met een duidelijke informatie over de New Age Beweging.
Die duidelijkheid is op zichzelf al een compliment waard, want het is geen eenvoudige zaak om in een geschrift van ruim 100 blz. teomschrijven waar het bij de New Age Beweging omgaat en daarop tevens een antwoord te geven.
In de inleiding vertelt prof. Verkuyl hoe de New Age Beweging (verder afgekort als NAB) zich vanuit Californië snel over heel Amerika heeft uitgebreid en nu ook in Europa is doorgedror.gen. In Duitsland is de invloed van de NAB al groot, maar ook in Nederland is deze beweging duidelijk waarneembaar. Óe centra ervan zijn niet alleen in 'Kosmos' in Amsterdam of 'Sous Ie soleil' in Utrecht te vinden, maar in tientallen plaatsen. Ook presenteert zich o.a. in de uitzendingen op zondag van Veronica 'Het zwarte gat' de stroming van de NAB.
Na de inleiding behandelt Verkuyl in hoofdstuk 1 de oorsprong en wording van de NAB en de vele namen, die haar gegeven worden. Zoals gemeld is Californië het land van herkomst, een land met een zeer heterogene bevolking niet alleen ethnisch en raciaal, maar ook cultureel en religieus. Duizenden zoeken hier contact met hun religieuze erfenis, zodat er bovengrondse en ondergrondse verbindingen zijn met de moslimse orthodoxie en het Soefisme, met het Tibetaanse Tantrisme (een late vorm van het brahmanisme, waarin de verering van demonische machten een rol speelt), met Zen-Boeddhistische meditatieve oefeningen en vooral met allerlei yogatechnieken.
In dit kweekbed, dat Californië is, zien wij, aldus Verkuyl, jaren nadat Karl Marx, Sigmund Freud en Simon Vestdijk hadden verklaard, dat de religie. in welke vorm ook geen toekomst meer had, al die doodverklaarde religieuze concepties in nieuwe gedaanten te voorschijn treden in de NAB. Voor een buitenstaander zijn de namen, die aan de NAB gegeven worden nogal verwarrend.
Bij voorkeur werkt men met termen uit de sterrenwéreld. Zo wordt gesteld, dat wij nu 2000 jaar in het Vissentijdperk hebben geleefd, maar dat nu het Aquarius(Waterman) tijdperk nadert. De door het Christendom gestempelde cultuur zal ondergaan en vervangen worden door een wereldcultuur en een uit vermenging van alle religies samengesteld syncretisch religieus bewustzijn, dat een nieuw tijdperk van vrede en harmonie zal inluiden. Dit tijdperk zal omstreeks 2000 zijn intrede doen. Het kenmerk van deze mythe van de NAB is dat alles op de kaart van de menselijke potentie en pseudo-goddelijkheid wordt gezet in plaats van op het handelen van God en op zijn beloften en eisen van gehoorzaamheid daaraan. Met deze uitspraak heeft Verkuyl in feite in het eerste hoofdstuk al een vernietigend oordeel over de NAB gegeven.
Op de vraag of de NAB een levens en wereldbeschouwing bevat, antwoordt Verkuyl bevestigend, maar wel een die zich nog in een formatieproces bevindt.
Een van de meest typerende kenmerken van de NAB noemt Verkuyl het pantheistische of pankosmistische levensgevoel en het daarbij behorende pantheistische of holistische wereldbeeld en de daarmee samenhangende therapieën. Volgens de NAB is alles één. God valt samen met het universum. Hij is de alles dragende en alles omvattende kracht, die alles doortintelt en waaraan alles deelneemt en deel heeft.
God is niet de Schepper, maar 'de geest van de kosmos'.
Dit pantheisme gaat gepaard met de vergoddelijking van de mens. Hiermee hangt samen de gedachte dat alle godsdiénsten in wezen gelijk zijn en als vehikels moeten worden beschouwd op de weg naar dat transcendente dat tegelijk het immanente Al-zijn is, In wezen hebbenalle heilige boeken van de verschillende godsdiensten in de diepste kern dezelfde boodschap.
In het derde hoofdstuk gaat Verkuyl in op de verschillende deelaspecten: astrologie (inclusief horoscopie), occultisme en occulte kennis, kosmische kristallen, kundali en chakras, Kundali wordt in de hindoese leer over de mens beschouwd als een extreem krachtige energiebron die als een slang opgerold ligt onderaan de wervelkolom. Chakras zijn in de hindoese leer over de mens magische ringen of wielen, die vanaf de onderkant van de wervelkolom langzaam opklimmen naar de realisatie van het goddelijke in ons.
Dan noemt Verkuyl ook nog de Yogabeoefening.
Daarbij bedoelt hij niet de beoefening van yoga als een techniek voor stress management, maar de toepassing van yoga in de NAB. Tenslotte is daar nog het contact met wezens van andere planeten, uittredingen en mediamieke contacten. Er zijn nog vele andere visies en praktijken, die vaak onder de overkapping van de NAB worden geplaatst, maar terecht heeft Verkuyl zich beperkt tot een selectie van de deelaspecten. Anders zou men door de bomen het bos niet meer zien.
Het meest uitvoerig is hoofdstuk 4, waarin hij een beoordeling van de NAB geeft. De Schrift roept ons op om de geesten te beproeven of ze uit God zijn. Het gaat hier niet, zo stelt Verkuyl, om mijn individuele opinie, maar het is een poging te helpen bij een gezamenlijk zoeken, testen en beproeven vanuit de economische verbondenheid. Je kunt niet om een beoordeling heen. Dan onderschat men de invloed van deze beweging.
Terecht wijst hij erop, dat in sommige christelijke j<ringen de NAB zo mild en romantisch beoordeeld wordt. Ook gaat hij in op de kritiek uit fundamentalistische hoek, waar de NAB getekend wordt als satanisch of diabolisch en waarin een samenzwèring tot uiting zou komen gericht op het propageren van één alternatieve wereldreligie en van een door de NAB geleide wèreldregering.
Deze 'samenzwering' wordt vanuit die gezichtshoek dan gezien als het rijk van de Anti-christ. Vele -waarschuwingen uit die hoek acht Verkuyl terecht, De ontmaskering van het pantheisme, de identificatie van de Naitreya-verwachting en de verwachting van de wederkomst van Christus wordt bestreden als een anti-christelijke misleiding, Terecht meent Verkuyl, maar helaas gaan analyses vaak gepaard met laster en vals getuigenis. Deze auteurs beseffen niet, dat NAB o.a.
ontstaan is uit zorg voor bepaalde ontw.ikkelingen in deze wereld. Pogingen om het Christendom te vertolken naar het model van de NAB wijst hij echter, terecht, af.
Verkuyl wil als uitgangspunt en toetssteen nemen de beloften en eisen van het Evangelie van Jezus Christus, zoals die in de bijbelse boodschap tot ons komen. De Schrift roept ons op om de geesten te beproeven of zij uit God zijn. Dat betekent tastend zoeken, toetsen, schiften, onderscheiden tussen waarheid en leugen. , Hoe komt het, vraagt Verkuyl, dat zovelen in de westerse wereld zoeken naar alternatieven en hun heil zoeken in neo-hindoeistische of boeddhistische stromingen of in de NAB?
Verkuyl noemt als een van de redenen de vlucht voor de versplintering en chaotisering, die het effect is van het moderniseringsproces in onze moderne cultuur. We zien in onze tijd het ontstaan van de technische mens. De beheersing van de materie en het leven door de homotechnicus en de technocratie schijnen voor velen de sleutel tot geluk en toekomst.
Het gevaar van de homotechnicus was en is, dat hij voortijdig afscheid nam van diepere levensvragen.
Beschamend is, dat er zo weinig missionair elan is in onze westerse samenleving, Beschamend is ook, dat kerk en theologie de vloedgolf van buitenkerkelijke religiositeit, zoals die in de NAB tot ons komt niet hebben zien aankomen.
Wij moeten zo stelt Verkuyl, ingaan op de uitdaging van de NAB, De NAB kleedt zich in het gewaad van een religieus humanisme, maar de diepste kern is zelfvergoddelijking: antropotheistisch.
De NAB is een uiting van de tijdgeest. De NAB dreigt de mythe van de 21e eeuw te worden, Ondanks alle dreigingen, die van de NAB uitgaan wordt Verkuyl niét pessimistisch.
Hij eindigt als volgt: Het Evangelie dat via het persoonlijke getuigenis uitgaat, zal ook in het Westen niet ledig tot God weerkeren.
Het zal ook hier doen wat God behaagt en volbrengen waartoe Hij het zendt. In het voorgaande heb ik meestal Verkuyl zelf aan het woord gelaten. Naar mijn overtuiging geeft Verkuyl in zijn boek, met vermijding van alle scherpte, ja soms zelfs met een zekere mildheid, een vernietigend, maar juist oordeel over de NAB, Op de wijze van een profeet weet hij de tijdgeest te signaleren.
Door de beknopte omvang van zijn boek moet hij soms wat kort om de bocht gaan, maar doet hem toch niet ontsporen.
De compositie is soms wat slordig, waardoor er wel eens herhalingen in voorkomen. Het is geen eenvoudige kost, maar wie zich de moeite geeft zal daarvoor zeker beloond worden.
Het is zeer leerzame lectuur.
Daarom ook hartelijk aanbevolen.