Rijken en annen
1990-02-16
In haar kerstrede zei onze Vorstin, dat een der belangrijkste factoren voor een duurzame vrede zou liggen in een betere verdeling van geld en goederen. "Wij weten dat de wereld nooit vrede zal kennen, als de grote problemen van honger en armoede niet worden opgelost". En geen mens zou dat willen bestrijdenalleen: hoe bereiken we ooit die toestand? .- Jaargang 34
- nummer 4
De socialistische idee luidt: de armen moeten rijker en de rijken moeten armer worden. Maar hoe? Kunnen de armen rechten doen gelden zonder tot diefstal te vervallen? Hebben de rijken een plicht, om hun bezit weg te geven? Hebben rijken iets voor op armen - of hebben armen voorrechten boven rijken? Gods wet leert ons: we mogen de rijke niet voortrekken vanwege zijn rijkdom; we mogen de arme niet voortrekken vanwege zijn armoede. (Dat laatste is minder bekend, maar het staat evenzeer bij Mozes te lezen, Lev.19:15.)"
Die socialistische idee zou pas verwezenlijkt kunnen worden, wanneer de rijken algemeen hun rijkdom zouden willen delen met de armen.
Vrijwillig uiteraard, want de gedwongen gelijkschakeling heeft - zo leert de wereldgeschiedenis - de tegenstelling tussen rijk en arm eerder vergroot dan verkleind; alleen lopen de grenzen wat anders.
Hoe zo'n egalisatie van geld en goederen zou moeten worden uitgevoerd, is een probleem op zichzelf.
De armen zouden eerst hun armoede moeten bewijzen en dan in de rij gaan staan. Aan de rijkdom der rijken zou heel wat eerder een eind komen dan algemeen verhoopt en verwacht wordt. En daarna?
Daarna zouden zij die door talenten, kennis, vaardigheid en werklust eenmaal rijk waren geworden ...
opnieuw tot rijkdom vervallen. Om van de armen te zwijgen. En we zouden van voren af moeten beginnen, zonder dat de vrede op aarde gekomen was.
Rijken der aarde
Het vorig jaar voer een jacht van 60 meter lengte een onzer havens binnen.
De eigenaar was meer dan schatrijk. Hij had een complete bemanning in dienst, bezat luxueuse hutten met marmeren baden en bereisde de wereld zonder meer nut dan enig geld in omloop te brengen.
Toch had hij in vroeger dagen wel eens op rijkskosten gelogeerd, daar hij als zakenman nimmer belastingaangiften deed; zijn argumentatie was wel geestig: "formulieren invullen had geen zin, want ik maakte toch alles op". Pas toen hij de teugel had gevoeld, bouwde hij een ordelijk leven en een groot vermogen op.
Sommige mensen hebben dat in zich; het juiste product op het juiste moment op de juiste markt brengen en dan is er geen houden aan!
In London woont een ongetrouwde jongeman, die hele winkelbuurten en hotelwijken in eigendom heeft. Hij mag wel erg pienter zijn om zijn eigen vermogen te kunnen schatten.
Toch kunnen we er zeker van zijn, dat de fiscus hem nauwlettend in het oog houdt en op de hoogte is van de wijze waarop zo'n fortuin is verkregen of opgebouwd; en die ook zorgt dat de jongeman aanzienlijk bijdraagt aan de openbare middelen.
Nu ging het nog over rijken, wier politieke idealen onbekend blijven.
Maar in Panama is onlangs jacht gemaakt op een der vorsten uit de drugs-wereld: een fabelachtig vermogend man. Toevallig was hij tevens president van zijn staat en dat kan dienstig tot zijn handel zijn geweest.
Zijn 'staat' heet overigens een republiek te zijn, en republiek betekent res publica, algemeen belang.
Waaruit blijkt dat zelfs de voorman van een republiek eigen belang kan stellen boven het algemeen belang .
En Panama was het enige voorbeeld niet. Bij de politieke omwentelingen in Oost-Europa kwamen vergelijkbare schandalen boven water. In het arme Oost-Duitsland hadden leden van de regentenclub zich onmatig bevoorrecht ten koste van het uitgemergeld volk - en dat onder de fraaiste socialistische leuzen. Complete lijfwachten en gruwelorganisatie zorgden voor hun veiligheid en pas toen de druk op de ketel te hoog werd, kwam alle onheil aan het licht.
Evenzo in het arme Roemenië. Een president die een torenhoog paleis bewoonde, zich de nationale kunstschatten had toegeëigend, zich omgaf door een lijfwacht van 70.000 getrainde commando's plus een onderaardse stad, een systeem, gebaseerd op eigen veiligheid en rijkdom, gevoed 'door wantrouwen en tijdige rouleringen ... en een Zwitsers banksaldo van een miljard dollar naar verluidt. Op die manier brengt het socialisme ons niet verder naar de vrede.
Rijke vorsten
Presidenten, die als arme jongens zijn begonnen en in hun functie vermogens opbouwen, zijn natuurlijk verdacht. Vermoedelijk terecht.
Maar onder de rijken der aarde bevinden zich ook enkele onverdachte vorsten, die - hoewel wonend in ' glazen huizen - bijna onmetelijk rijk zijn. Onder de tien rijkste behoren ook de Britse en Nederlandse vorstinnen, wanneer we de media mogen geloven. Van beide koninginnen zal geen goed mens kwaad spreken.
Wanneer we met ons eigen vorstenhuis beginnen, moeten we bedenken, dat het Huis van Oranje ongelooflijk tot het bestaan en de welvaart van ons land heeft bijgedragen.
Met name Koning Willem I heeft met zijn vele initiatieven een basis gelegd onder ons nationaal vermogen.
De Nederlandse Handelmaatschappij, wier bankiersafdeling zich in de Algemene Bank Nederland voortzet, is een van zijn grote projecten geweest. Als hij daar zelf mede de vruchten van plukte, kan niemand hem iets verwijten. En als het vorstenhuis mede van 's lands voormalige koloniën heeft geprofiteerd is dat geen schande; waar ons land onder dit vorstenhuis tot de best geregeerde koloniale mogendheden ter wereld behoorde.
Wat het Britse vorstenhuis betreft geldt min of meer hetzelfde. Groot-Brittannië is rijk aan intellect, werkkracht, delfstoffen; het was zeer rijk aan koloniën. Bovendien was het Britse vorstenhuis vermoedelijk erfgenaam van de Russische csarenvermogens, die met de Russische revolutie van 1916 vrijkwamen; aan dat laatste vermogen hangen waarschijnlijk enige twijfels.
Wat deed Jozef in Egypte?
De Bijbel geeft een voorbeeld van knap economisch inzicht, dat een vorst tot grenzeloze rijkdom bracht.
Met Goddelijke voorwetenschap en wat hoofdrekenen bracht Jozef zijn farao tot universeel eigenaar van alle Egyptische landbouwgronden en alle vee, en bovendien heer van alle Egyptische onderdanen, die tot lijfeigenschap vervielen. Maar de Bijbel zegt geen woor:d kwaad van Jozef's optreden - eigenlijk alleen goed. Dat geeft te denken, wanneer we-grote vermogens tegenkomen, waarmee niet geknoeid is.
En wat deed de Sjah van Perzië?
Deze schatrijke Oosterse vorst bezat practisch alle cultuurgrond van zijn land. Maar hij verstond zijn tijd en hield van zijn volk. In zijn 'witte revolutie' van 1963 zette hij al zijn landbouwers op hun eigen stuk grond en liet heel het volk delen in het nationaal vermogen. Hij at er geen boterham minder om. Toch heeft hij zijn einde in ballingschap moeten vinden, want ondank is 's werelds loon.
Ingaan in het koninkrijk
De Heiland zei dat het moeilijk is voor een rijke, om Gods koninkrijk in te gaan. Daarmee veroordeelde Hij de rijkdom niet, maar de verafgoding van die rijkdom. Hij zelf, Godzelf, immers maakt de rijken en de armen.
Iemand kan zo aan zijn rijkdom hechten, dat hij alle belangrijker dingen - met name de eeuwige - uit het oog verliest. Zoals andere mensen zich zo aan hun armoede hechten, dat ze niet meer voor betere dingen openstaan: hun rechtseisen maken hen ongelukkig. Agur, de zoon van Jake, bad daarom: geef mij armoede noch rijkdom. In beide zag hij de grote gevaren die zij meebrengen.
Voor ons allen geldt: wat doe we met de middelen, die de Heere ons toevertrouwt?
In een straat kan een gezin wonen, dat duizenden guldens per jaar investeert in kerk, diaconie, zending en naastenliefde. In diezelfde straat zullen dan ook 50 gezinnen wonen, die aan deze dingen geen cent uitgeven; die alleen zitten met de problemen van Wim Kan: hoe vermager ik?
en waar laat ik m'n auto?
Hierin heeft onze koningin gelijk: de ruimbedeelden moeten solidair zijn met de minderbedeelden. Maar dat hiermee de vrede op aarde gegarandeerd wordt, is niet zeker. Want indien de vrede op aarde gekocht kon worden door middel van een (zeer tijdelijke en daarom herhaalbare) financiële egalisatie, zou Jezus Christus vergeefs op aarde zijn gekomen.
Bij Hem gaat de vrede voorop en is de naastenliefde het gevolg.