Indrukken uit Zuid-Afrika
1990-03-30
Een eerste kennismaking- Jaargang 34
- nummer 7
Van 19 mei tot 9 juni '89 had ik met anderen een studiereis naar de Republiek Suid-Afrika (R.S.A.). Wij maakten met meer dan 64 verschillende personen van verschillende rassen en standen kennis: veel hooggeplaatste en leidinggevende figuren waren daarbij. *
Er is, dat verstaat u, ontzettend veel gesproken over de problemen die zich daar voordoen. Ons werd meegedeeld: als u een oplossing hebt, heel graag ... dan zal dat de 507e oplossing zijn die ons wordt aangereikt.
Eén ding is ons allemaal wel duidelijk geworden: de situatie ginds ligt veel ingewikkelder dan wij hier in Nederland denken. Men moet met zo ontzettend veel factoren rekening houden dat een oplcsstnç niet zo een twee drie gevonden kan worden.
Men hoort nogal eens de opvatting huldigen: In de R.S.A. staat blank tegenover zwart. En uiteraard. Zou dat dan het resultaat zijn van de zogenaamde apartheid? Was het maar waar.
Om te beginnen: als men het over blank heeft, wie bedoelt men dan?
Er zijn verschillende soorten blanken: Afrikaanders natuurlijk - de nakomelingen van de boeren; Engelsen en Schotten, met wie de Afrikaanders nog steeds problemen hebben sinds de Boeren-oorlog en de Britse overheersing; Duitsers, en de laatste tijd Portugezen - uit hun vroegere kolonie Mozambique; Fransen, Joden en zoveel meer.
Geen eenheid dus, althans niet in die zin, dat je kunt spreken van één volk, een blanke natie.
We raken hier direct al een ander punt, dat we dikwijls over het hoofd zien. Suid-Afrika is geen kolonie, zoals Rhodesië (het huidige Zimbabwe) of Nederlands Oost Indië (Indonesia) waren. Toen die kolonies zelfstandig werden, konden de Engelsen, de Nederlanders enz. terug gaan naar het moederland, Engeland dan wel Nederlanä.
Maar waar moeten de Afrikaanders heen, om die alleen maar te noemen?
Ze hebben geen vaderland dan Suid-Afrika. Ze zeggen dan ook: Ek is baie lief vir Suid-Afrika; dat wil zeggen: Ik heb Zuid-Afrika lief, het is mijn land, ook ons vaderland.
Met opzet: ook ons vaderland. Want de blanke bevolking van de R.S.A. beseft heel goed dat ze niet de enige bewoners van de republiek zijn.
Behalve blanken heeft de republiek ook een behoorlijk contingent kleurlingen (nakomelingen van vroegere slaven, die door de Nederlanders van elders destijds zijn ingevoerd, en de oorspronkelijke Hottentotten die zich met de blanken vermengd hebben). Voorts zijn er Indiërs, en tenslotte de z.g. Swartmense.
Die laatsten vormen het grootste aantal bewoners van de republiek.
Maar denk niet dat ze een eenheid vormen. Integendeel. De Swartmense bestaan uit zeker 9 verschillende volken die 9 verschillende talen spreken ... talen die evenveel verschillen als het Nederlands van het Russisch of het Frans: de Zulu's, Xhosa's, Tswana's, Vensa's, Swazi's, Ndebele's, Sotho's (twee verschillende soorten) en de Shangaan Tsonga's.
Een lappendeken van volkeren dus, een Babylonische spraakverwarring, een bontgekleurd patroon van gewoontes en culturen. Daarbij komt dan de enorme hoeveelheid vluchtelingen uit omliggende, vroegere en thans bevrijde, kolonies: in 1981 waren dat volgens de Hoge Raad van vluchtelingen: 280.000. Thans komen daar 30.000 vluchtelingen alleen uit Mozambique per jaar bij, en verder 1800 per week van nog weer andere staten in Zuidelijk Afrika. En als het nu maar boterde tussen de verschillende zwarte volken...
Helaas is dat niet het geval. Je kunt niet zeggen: blank staat tegenover zwart; eerder staat zwart tegenover zwart. Het stormt nogal eens, hebben we begrepen.
leder, die een beetje met varen vertrouwd is, weet, dat het erg moeilijk is een schip in de storm te sturen.
En... wat we allen weten, althans behoren te weten zo dat het ons wat bescheiden maakt is, om weer een gezegde uit de scheepvaart aan te halen: 'De beste stuurlui staan aan wal'.
Ik denk dat dit gezegde in meer dan een opzicht op ons, Nederlanders, van toepassing is. Wij, hier in het verre Nederland, weten zo heel goed, hoe het in Suid-Afrika in elkaar zit, en hoe het zal moeten. De enige remedie tegen deze waan is: ga er eens heen ... en zie. Dan ga je wel wat genuanceerder over de dingen denken.
Hieronder volgen globaal de aantallen van de verschillende bevolkingsgroepen in Zuid-Afrika: Blanken: iets meer dan 4% miljoen.
Indiërs: 800.000.
Kleurlingen: iets meer dan 2% miljoen.
Zwart: 23% miljoen (waarvan 12 miljoen in de onafhankelijke staten; de z.g. Thuislanden; blijft dus voor de R.S.A. over: 11% miljoen).
Uit het overzicht blijkt overduidelijk dat de blanken in Zuid-Afrika ver in de minderheid zijn: 4% miljoen blanken tegenover 23% of - de bewoners van de z.g. Thuislanden niet meegerekend -11% miljoen zwarten.
Beangstigend? Inderdaad. Je merkt dat de blanken zich bedreigd voelen.
Toch moeten blank en zwart (met daarbij gerekend de kleurlingen en Indiërs) in Zuid-Afrika met elkaar verder. Ze zijn, mag je misschien wel zeggen, tot elkaar 'veroordeeld'.
Een lid van het kleurlingenparlement vergeleek Zuid-Afrika bij een zebra: dat dier met witte en zwarte strepen.
Schiet je een pijl in wit, dan sterft zo'n dier; schiet je een pijl in zwart, dan is het resultaat hetzelfde. Als je het dier wilt laten voortleven moet je het nergens met een pijl doorboren.
De kleuren horen samen. Al zijn de zwarten getalsmatig meer, de blanken zijn het in kennis; en dat niet slechts in technisch opzicht ... De blanken hebben Zuid-Afrika gemaakt tot wat het is" - was wat bovengenoemde volksvertegenwoordiger ons meedeelde, die overigens een tegenstander was van de Zuid-Afrikaanse apartheidspolitiek!
Ik deelde al mee, dat de zwarten in zoveel volken zijn verdeeld. Daarmee werd allerminst bedoeld: Gelukkig voor de blanken - dan kunnen ze zich gemakkelijker staande houden.
Gezien de feitelijke situatie ginds zou een dergelijke opvatting getuigen van een grote naïviteit, om niet te zeggen van volstaqen blindheid.
Neen. Door deze opmerking werd onderstreept de grote moeilijkheid: hoe krijg je zoveel verscheidenheid op één noemer? Op welke wijze kun je - want dat wil de regering in Zuid-Afrika persé - deze mensen betrekken bij de politiek?
Er bestaan twee tegenovergestelde opvattingen met betrekking tot de vraag: hoe moet men een land met zo grote diversiteit aan volken en rassen besturen? De regering wil: deling van macht. Het ANC wenst: overname van macht. Dus: overleg, onderhandelen tegenover geweld.
Zo was het tot voor kort. Want het ANC - dat door Rusland onder andere gesteund wordt - heeft van de machthebbers daar blijkbaar te horen gekregen: Glasnost en perestroika betekenen: praten, met elkaar aan tafel. Gelukkig komen berichten dat het ANC ook deze kant uit wil.
Zuid-Afrika bezit momenteel een parlement met drie z.g. 'huizen': een voor blanken, een voor kleurlingen en een voor Indiërs. Ieder van die drie huizen behartigt zelfstandig de eigen belangen van die bevolkingsgroep.
Beslissingen door een van die huizen, over het eigene genomen, kunnen niet door de andere worden ongedaan gemaakt. De gemeenschappelijke zaken worden gezamenlijk afgehandeld.
Nu wil men graag komen tot het instellen van een vierde huis, voor zwarten. De vraag is alleen: hoe?
Zwarten kennen onze democratie niet. Het ANC wenst een democratie volgens het patroon van de DDR. Nu zijn de meeste zwarte leiders voor gesprek, tegen geweld en confrontatie.
(Waartoe dat laatste leidt hebben verschillende Afrikaanse staten, onder wie die om Zuid-Afrika heen, wel duidelijk gemaakt.) Met spanning zag Zuid-Afrika uit naar de verkiezing van 6 september jl. Daarna zou een soort konferentie plaatsvinden met zwarte leiders, het zogenaamde nationale Forum, waar een en ander in de weg van onderhandelen geregeld gaat worden. Het uiteindelijke doel, dat de regeerders voor ogen staat, is een soort federatief samengaan. Naar het voorbeeld van Zwitserland, of het Verenigde Europa.
We moeten hopen en bidden dat de verschillende volken in Zuid-Afrika met elkaar tot een goede oplossing mogen komen.
Want dat die oplossing, laten we zeggen zoals het is, van boven moet komen, is iets waar de blanken in Zuid-Afrika wel heel erg van overtuigd zijn.
(wordt vervolgd)
• Met toestemming van de schrijver overgenomen uit 'Tot uw dienst', Mededelingenblad van de N.G.K. Enschede-Z.