Indrukken uit Zuid-Afrika II
1990-04-13
De verkiezingen van 6 september zijn geweest. Weer werd de nationale partij winnaar, zij het met een verlies van een behoorlijk aantal zetels, zoals te verwachten was. De Klerk meent op goede gronden dat hij voor zijn plannen tot verbetering van de toestand een zeer grote meerderheid in het parlement heeft, daar ook de democraten dit beleid zullen steunen.- Jaargang 34
- nummer 8
Meer dan jammer dat de verkiezingen gepaard gingen met de dood van meer dan 20 zwarten. Waar was dit voor nodig? Waar was zelfs het demonstreren voor nodig?
Uiteraard valt moeilijk alles goed te beoordelen, laat staan van de een of andere kant te verdedigen. We laten bovenstaande vragen als vrágen daarom maar staan. Wel is duidelijk, dat er veranderingen op til zijn.
De Klerk had een onderhoud met de president van Zambia, Kenneth Kaunda. Het heeft me erg verwonderd dat geen van beiden het ANC ter sprake heeft gebracht. Opmerkelijk was ook dat een week na de verkiezingen in Kaapstad gelegenheid gegeven werd voor een vreedzame demonstratie ter nagedachtenis van de slachtoffers van 6 september.
Tijdens ons bezoek werd door niemand gevraagd om instemming met de gevolgde of te volgen politiek.
Wel verzochten meerderen om begrip.
De kwestie is nl. dat de Zuid-Afrikanen erg voorzichtig zijn geworden.
Eertijds heeft men de toevlucht genomen tot de z.g. apartheid, om de problemen aan te kunnen. Ieder geeft nu ruiterlijk toe dat het met deze weg tot een oplossing volkomen uit de hand is gelopen.
Apartheid verwerd tot een ideologie, waarbij medemensen werden ontrecht.
Ook de vorming van z.g. thuislanden heeft niet het gewenste effect tot stand gebracht. Thans is, zoals al gezegd, de bedoeling om te komen tot machtsdeling. Je kunt daar nog een term naast plaatsen: vennootschapsrelatie.
Dit laatste tegenover de vroegere bevoogding van de zwarten.
De weg die men nu wil gaan is die van overleg, praten met elkaar, om op die wijze tot een oplossing te komen. Die oplossing wordt zo gezocht en verwacht. Niet opgelegd.
Want of langs die weg komt, wat ieder hoopt, dient te worden afgewacht en... daarvoor wordt telkens weer gebeden.
Het viel me op tijdens ons verblijf, dat steeds weer oprecht, aanhoudend en indringend gebeden werd om licht, om een oplossing, om een weg. We mogen zelfs van gebedsworsteling spreken. Zelfs publiek. In kerkdiensten. Niet minder tijdens een braaifees buiten Pretoria in de open lucht, waartoe we door de burgemeester van deze stad waren uitgenodigd. En voordat de samenkomst met minister Adriaan Vlok (van wet en orde) begon, gaf deze aan de legerpredikant de opdracht, ons voor te gaan in gebed.
In enkele gastgezinnen kwam ongevraagd de gedachte naar voren: voor ons hier in Afrika bestaat alleen toekomst, wanneer wij allen - blank, bruin en zwart - geloven in de God van de Bijbel, die in Jezus Christus onze genadige Vader is. Slechts zo komt er vertrouwen onderling. Iets dat we beslist nodig hebben om tot een verantwoord samenleven te komen.
Daarom doet het je pijn dat er in Nederland zo weinig begrip is voor de broeders en zusters ginds. En vooral: dat christelijke kerken in ons vaderland boycot van een land waar zulke christenen wonen, toejuichen en aanmoedigen.
Beter ware te bidden, net zo aanhoudend en indringend als ginds gebeurt, voor de broederschap van Zuid-Afrika, van welke huidskleur of ras ook.
Bidden is nog altijd te verkiezen boven boycot, of niet soms? Ik denk dat ieder die echt gelooft, weet, dat bidden ook meer helpt dan boycot.
De wijze van voelen en denken van de zwarte volken verschilt hemelsbreed van die van de blanke. "Jullie zullen ons nooit begrijpen", zeggen ze. Vandaar dat het zo moeilijk is, tot een goede oplossing te komen.
Daarvoor is niet slechts vertrouwen nodig. Maar niet minder begrip.
Laat ik enkele hoofdzaken mogen noemen, waarin zwart van blank in dit opzicht verschilt. Wij benaderen de dingen op een logisch verstandelijke wijze, door middel van zien. Bij de zwarte speelt het gevoel de hoofdrol.
Hem aanraken doet hem huiveren.
Je moet ook steeds een slappe hand geven. Als je een stevige handdruk geeft, betekent dit dat je macht over iemand hebben wilt.
Macht speelt een grote rol. Eigenlijk zijn alle dingen bezield met macht, mana. De belangrijkste figuur is de chief, de hoofdman, die macht bezit, anders zou hij geen leider zijn. De macht van zo'n chief gaat zover, dat alles wat zijn 'onderdanen' bezitten, van hem is. Gevaarlijk is om meer eer en inkomsten te hebben dan de chef. Een grotere oogst dan hij brengt je leven in gevaar.
Je moet ook 'met de grote hoop' meegaan. Het collectieve gaat boven het individuele. Je bent eerst stamlid, en dan pas 'iemand'. Een stam is verantwoordelijk voor wat iemand doet. Bij veediefstal door A, die behoort bij stam B, trekt de beroofde stam C ten strijde tegen stam B.
Natuurlijk slaat deze terug en kunnen vreselijke stam-oorlogen ontstaan, die moeilijk te remmen zijn.
Ds. Vonkeman heeft eens opgemerkt dat waar heidendom heerst, de dood heerst. Dat de dood de heersende macht is, komt voorts ook naar voren in het feit dat de zwarte niet naar de toekomst gericht is, maar naar het verleden. Hij ziet dat het verleden steeds meer naar de horizon verdwijnt, en dat hijzelf steeds meer die richting opschuift, de richting van de dood.
Het verleden, met name het verleden, dat achter de barricade van de dood verdwenen' is, beheerst het heden. De voorvadergeesten moeten te vriend worden gehouden, Zolang hun namen en verhalen bekend zijn, bestaan ze nog en oefenen invloed; vormen ze zelfs een gevaar. Want als je hen niet tevreden stelt, kunnen er ongelukken komen.
Een blanke ziet vooruit, naar de toekomst. Niet het minst hebben we deze visie door het evangelie ontvangen.
Juist de Bijbel leert ons niet een cyclische, maar een lineaire geschiedenisopvatting. Dat wil zeggen: dat de geschiedenis niet een telkens terugkerende spiraal is, maar een voortgaande lijn ... in de richting van de oplossing, die wij als kinderen Gods als de grote oplossing verwachten mogen.
Als u deze korte schets overziet, moet u wel verstaan dat de zwarte zich meer dan ergert aan de blanke en westerse maatschappij. De vernieuwingen, die deze met zich meebrengt, doen hem echt pijn. Ze verstoren zijn levenswijze en denkpatroon, maken hem onzeker en nog meer angstig.
U zult wellicht de conclusie trekken: je krijgt zulke verschillend denkende mensen, als blank en zwart, nooit op één lijn.
Voor de problemen die er zijn zal nimmer een oplossing komen. Ik denk dat we terug moeten naar de opmerking, die verschillende gastgezinnen maakten: Er is maar één die ons helpen kan: God, onze Vader, die de Here Jezus gezonden heeft naar een wereld, verloren in schuld.
De oplossing is dacht ik niet: zorg ervoor, dat de zwarte westers gaat denken en de blanke 'beschaving' overneemt. Dat zou een moderne vorm van kolonialisme zijn.
En bovendien: Is die blanke beschaving nu zo erg beschaafd? Als je alleen maar kijkt naar wat ons blanke ras andere rassen heeft aangedaan in de loop der eeuwen, dan word je een beetje bescheiden, als het gaat over de blanke beschaving.
Dat was en is dan toch maar de beschaving van blanke zondaars, mensen met een nog teveel zwarte ziel.
Neen, alleen het evangelie van onze God brengt naar Psalm 72 de volken saam, zodat ze elkander groeten met de zegen van Zijn doorluchte naam.
De Bijbel moet naar alle landen, voor alle volken te verstaan, tot blanke, bruin' en zwarte handen zich in verbazing vouwen gaan ...
En dat ons hier echt perspectief geboden wordt, is de boodschap van de bijbel. Er k6mt een grote schare uit alle geslachten, talen, volken en natiën voor de troon van God en het Lam. (Opb. 7)
Die schare is al bezig, overal vandaan, om te komen, te gaan, in de richting van Gods troon.
Ook uit de volken van Zuid-Afrika.
(slot volgt)