Popmuziek: dansen in de muil van de draak (1)
1990-05-25
De christelijke literatuur over popmuziek- Jaargang 34
- nummer 11
Ik wil vanmiddag kijken of er dingen in de Bijbel staan die op popmuziek betrokken kunnen worden en met name of er richtlijnen te geven zijn wat betreft het omgaan met popmuziek.
Ik heb hierbij steeds de jongeren in mijn achterhoofd, omdat vooral zij niet meer om popmuziek heen kunnen. Hoe kunnen we hen begeleiden in een tijd van secularisatie en wat is onze eigen visie?
Ik wil beginnen met een paar passages aan te halen uit een recent uitgekomen boekje over popmuziek: 'Rockmuziek, waar vandaan en waarheen?' van Basilea Schlink om te illustreren hoe er meestal in de christelijke literatuur over popmuziek geschreven wordt.
"Op rockconcerten grijpt de godslastering steeds meer om zich heen.
Sommige rockzangers zingen niet 'slechts' over zinnelijkheid, seks, drugs, vernietiging, satan en dood, maar brengen ook dingen ten tonele, waarbij Jezus bewust en op een tot dusver ongekende wijze gelasterd wordt. (...) Het schijnt de jongeren niet te storen dat er iedere keer met rockconcerten weer mensen gewond worden, wanneer de menigte in extase raakt en er door de opdringende mensenmassa's zelfs al personen zijn doodgedrukt. En ze vinden het heel gewoon wanneer er bij een rockconcert ernstige ongeregeldheden ontstaan en grote vernielingen worden aangericht, (...) De Beatles hebben al gezegd: "Onze muziek kan emotionele labiliteit, gedragsstoringen, rebellie en zelfs revolutie veroorzaken." Er bestaat medisch bewijsmateriaal dat het ritme van rockmuziek ingaat tegen de natuurlijke lichaamsritmen. De trillingen van de basgitaar met hun lage frequentie en het opzwepende ritme van de drums hebben rechtstreekse invloed op de hypophyse (hersenaanhangsel). Deze produceert een hormoon dat de seksualiteit beïnvloedt. Door het constante ritme van de rockmuziek raken de hersenfunkties totaal uit hun evenwicht.
Het resultaat is een overmatige hormoonproduktie die het zedelijk normbesef verzwakt of totaal doet verdwijnen. (...) Wanneer bovendien nog met de befaamde lichteffekten wordt gemanipuleerd, worden alle grenzen van de moraal overschreden. (...) Wanneer er nog een snellere wisseling van licht en donker plaatsvindt en deze zich over een langere periode uitstrekt, kan iemand de algehele controle over zichzelf verliezen.
Daarom is het niet overdreven te zeggen dat rockmuziek gecombineerd met lichteffekten een regelrechte 'verkrachting van het bewustzijn' tot gevolg heeft. (...) De beroemdste en meest succesvolle rockartiesten staan onder satanische invloed. (...) Diezelfde 'hogere macht' wordt in werking gesteld om het publiek te beïnvloeden op een wijze die al veel weg heeft van een hersenspoeling. Via demonische krachten is een rockartiest in staat het onderbewustzijn van de mensen op mediamieke wijze aan te spreken.
De beroemde gitarist Jimi Hendrix heeft eens gezegd: "Je kunt mensen met muziek hypnotiseren en wanneer je zo hun zwakste punt hebt geraakt, kun je alles wat je te zeggen hebt in hun onderbewustzijn prediken." De gevolgen daarvan zijn vandaag de dag duidelijk te zien voor ieder die niet bewust de ogen daarvoor sluit: ongeremdheid, agressie, allerlei vormen van antiautoritair gedrag, seksuele losbandigheid, het afbreken van het geweten en beschadiging van de persoonlijkheid."
Dat is nogal wat, wat popmuziek in de schoenen geschoven wordt. Bezit popmuziek werkelijk zo'n macht?
Komt dit overeen met onze eigen ervaringen met popmuziek?
Pop en televisie
Waar zou u popmuziek mee willen vergelijken? Ik geef u een aantal mogelijkheden. Met alcohol? Werkt pop verslavend, wil je er steeds maar meer van. brengt het je in een soort roes, zodat je niet meer helemaal controle hebt over wat je doet?
Of zou u het willen vergelijken met een kwade, bijna occulte macht, die je in de macht van de duivel brengt en je aanzet tot allerlei kwaad? Of is pop veeleer te vergelijken met het medium televisie? D.W.Z. er is goede en kwade popmuziek, net zoals er goede en kwade televisieprogramma's zijn. Het hangt er maar' van af wat er mee gedaan wordt, wat er mee uitgedrukt wordt. En net als de televisie is pop een spiegel van de hedendaagse maatschappijen al de opvattingen die daarin rondwaren. En: je moet proberen er op een goede manier mee om te gaan.
De laatste vergelijking snijdt m.i. het meest hout. Niet dat er niets waar is van al die verhalen van wat er allemaal voor ongeregeldheden bij popconcerten plaatsvinden. AI lijken ze me wel wat sensatiebelust. Niet dat er niet veel zondigs kleeft aan de popcultuur; de gerichtheid op seks en op de buitenkant van de mens, het gebruik van drugs, de idoolverering, het occultisme enz., maar toch is de conclusie die aan dit alles verbonden wordt, verkeerd. Alsof pop geheel en al het terrein van de duivel is, alsof pop intrinsiek, wezenlijk kwaad is, alsof er ook niet positieve dingen met pop gedaan kunnen worden.
Een dergelijke visie is in strijd met de bijbelse visie op de werkelijkheid.
Ik zal daar zo op terug komen.
Effekten van popmuziek
Eerst wil ik een kanttekening plaatsen bij het boekje van Basilea Schlink. Ze heeft het over de lichamelijke effekten van popmuziek. Dat gaat van een produktie van een hormoon dat de seksualiteit beïnvloedt tot bewustzijnsvernauwing en daar wordt dan ook meteen een verlaagd of zelfs geheel verdwenen normbesef aan gekoppeld. Ik heb dit na laten trekken door twee bijna afgestudeerde medische studenten, onafhankelijk van elkaar, en er bleek helemaal niets van te kloppen. Toch wel kwalijk dat je dit soort theorieën steeds weer tegenkomt in de christelijke literatuur over popmuziek. De mens wordt hierbij veel te veel als een machine gezien. Je geeft een bepaalde impuls (popmuziek in dit geval), en er komt vanzelf, automatisch een bepaald gedrag uitrollen.
Muziek werkt niet automatisch. Ieder mens is verschillend, ieder mens heeft verschillende gevoeligheden.
De een wordt geraakt door een bepaald stuk muziek, de ander totaal niet. En het maakt ook nog verschil of je je openstelt voor wat er in een stuk muziek wordt uitgedrukt, of je erin mee gaat, of dat je er meer beschouwend, als op een afstand naar luistert. De muziek van de Beatles b.v. maakte in de zestiger jaren de menigte 'uitzinnig', maar laat de jongeren nu volkomen koud.
Dus, muziek heeft geen automatisch effekt. We zijn niet als een willoze prooi aan de muziek overgeleverd.
Daar zijn we zelf ook nog bij.
Verlossing en vrijheid
Ik zei net dat het niet in overeenstemming met het bijbelse spreken is om een terrein van de werkelijkheid, in dit geval popmuziek, als geheel en al kwaad te bezien. Dat is alleen het occulte en daarvan zegt de Bijbel dan ook dat we ons daar niet mee in moeten laten. Maar dat geldt voor geen enkel ander terrein.
De Bijbel spreekt eeder in termen van schepping, zondeval en verlossing.
En zegt: Want alles wat God geschapen heeft is goed en niets daarvan is verwerpelijk als het met dankzegging wordt aanvaard (1 Tim. 4:4). En in Col. 1:19,20: Het heeft de ganse volheid behaágd in Jezus woning te maken en God heeft alle dingen weder met zich verzoend door het bloed van het kruis. Alle dingen, oorspronkelijk goed, kunnen uit de invloedssfeer van de duivel getrokken worden en weer tot eer van God gebruikt worden. Zo is er ook niets wezenlijk verkeerd met de muzikale poptaal, met de muzikale middeleh waar pop gebruik van maakt. Het hangt er maar van af wat er mee gedaan wordt: worden er dingen mee uitgedrukt die God verheerlijken, dingen die goed zijn of dingen die zondig zijn.
In Col. 2 gaat het erover dat we vrijgemaakt zijn van de macht van de zonde en dat we opgestaan zijn tot . een nieuw leven. En dan vervolgt Paulus (vs. 21,22): Indien gij met Christus afgestorven zijt aan de wereldgeesten, waartoe laat gij u, alsof u in de wereld leefde, geboden opleggen: raak niet, smaak niet, roer niet aan. God zet geen bordje met verboden toegang b.ij allerlei zaken die ons misschien minder verheven, een beetje verdacht zelfs toeschijnen, maar Hij wil dat we in vrijheid van de geschapen wereld in zijn volle breedte genieten.
Gij geheel anders
Maar, dit is natuurlijk niet het einde van mijn verhaal. De Bijbel spreekt ook in termen van gij geheel anders, en in termen van geesten onderscheiden en beproeven (beproeft alles en behoudt het goede).
Het punt is dat luisteren naar popmuziek moet passen in een leven, waarin het kindzijn van God centraal staat. Openheid voor de cultuur om ons heen betekent niet dat onze principes en normen vaag en slap worden, maar [utst dat ze sterk moeten zijn.
We worden het sterkst door muziek aangesproken, als die muziek een gevoelige snaar in ons weet te raken.
Dat kan zijn omdat die muziek iets tot uitdrukking weet te brengen wat ook in ons leeft, iets waarin we ons herkennen. De muziek doet iets in ons opbloeien. Dan voelen we ons verwant met die muziek en dan wordt die muziek heel betekenisvol voor ons.
Muziek kan ook een gevoelige snaar in ons raken, waardoor negatieve gevoelens in ons wakker geroepen worden. In het geval van popmuziek denk ik aan destruktieve gevoelens, die opgeroepen kunnen worden door de agressieve kleur in een hoop pop (waarbij ik wil aantekenen dat niet alle agressieve gevoelens negatief zijn, juist in pop treffen we ook veel positieve agressie, die voortkomt uit protest, uit boosheid over allerlei onrecht in deze wereld. Maar als die agressie destruktief wordt, als die dingen kapot wil maken i.p.v. beter, dan wordt het verkeerd).
Door pop kan ook de erotische fantasie tot verkeerde verlangens geprikkeld worden. We weten allemaal dat seks in pop een grote rol speelt. Pop kan belangstelling, nieuwsgierigheid naar het occulte prikkelen - met name de heavy metal, maar ook weer niet alle, flirt met occult gedachtengoed.
Als dit gebeurt, als verkeerde gevoelens in ons wakker geroepen worden, dan moeten we kappen met de betreffende muziek.
Als uw oog of uw oor u tot zonde verleidt, ruk hem uit. Maar dat is heel persoonlijk, daar zijn geen algemene richtlijnen voor te geven.
We moeten zo handelen, dat we, als Jezus binnen zou komen, kunnen verantwoorden waar we mee bezig zijn.
(wordt vervolgd)
') titel ontleend aan de plaat van Bruce Cockburn: Dancing in the dragon's jaws.