Uit de school geklapt
1989-01-20
- Jaargang 33
- nummer 2
vanseptember '35 tot juni '38 studeerde ik middelbaar engels a.
de lessen werden gegeven in het gymnasium aan de laan van meerdervoort te den haag.
het was een zich deftig voordoend gebouw: de stortbak van de wc had dan ook twee trekkers, er hing een stukje ivoorkarton naast waarop in deftige drukletters stond:
"voor grote spoeling gebruike men de lange trekker voor kleine spoeling gebruike men de korte trekker"
een vermoedelijk iets minder deftig iemand had eronder geschreven:
"in geval van twijfel wende men zich tot de rector".
moraal: ga niet bij het onderwijs, en als u toch bij het onderwijs gaat wordt dan liever geen rector.
Dit "gedicht" van Cees Buddingh is een aardig voorbeeld van de manier waarop veel mensen tegen het onderwijs aankijken. De moderne literatuur levert in het algemeen weinig dat bijdraagt tot verheven gedachten over het schoolleven. Ik noem: De ziekte van Lodesteyn door Levi Weemoedt en Het Rookoffer door Tessa de Loo. Misschien kent u ook: Ereprijs, een boekje van Jan Siebelink.
En wie heeft gelezen hoe Maarten 't Hart zijn ervaringen als leraar beschrijft, zal denken: "Je mag wel gek zijn als je leraar wordt." Ik heb bovendien een paar krantekoppen verzameld: Straks staan alleen nog kneuzen voor de klas! Leerlingen maken je af! Goede leerkrachten haken af. Het onderwijsstelsel wordt afgebroken! En de voorzitter van het Nederlands Genootschap van Leraren zei kortgeleden in een toespraak: "Het onderwijs is doodziek."
Het gaadt niet goet met de sgooUen en het oonderwejs
Heel veel mensen zijn ervan overtuigd dat het niet goed gaat met het Nederlandse onderwijs. Volgens de laatste berichten wil minister Deetman dat leraren binnenkort weer fluitend naar hun werk gaan, maar voorlopig ziet het daar niet naar uit.
Heel wat oudere leraren hebben geprofiteerd van de D.O.P.-regeling. D.O.P. betekent: Doorstroming Onderwijzend Personeel. Minister Deetman bezuinigt! Wij vragen ons wel eens af: Doet hij ooit iets anders?
Eén 'van de mogelijkheden om te bezuinigen was: ervaren, maar dure leerkrachten met vervroegd pensioen laten gaan en in hun plaats beginnende, maar goedkope opvolgers benoemen. Onze taal is weer met een woord verrijkt: naast Vutters kennen we nu ook Doppers.
Sommige van die collega's snakten naar het einde, andere onderging. En hun afscheid met gemengde gevoelens.
Daarover hoop ik later iets te vertellen. De rector keek deze week somber. Hij vond dat die Doppers groot gelijk hadden gehad met af te haken. Want de toekomst zag er niet zo mooi uit,had de rector op een vergadering' gehoord. Hij vroeg zich ook af: Zullen er over enkele jaren nog bekwame jonge mensen te vinden zijn die leraar willen worden?
Ga niet bij het onderwijs
Het lijkt erop dat veel jonge mensen de raad van Buddingh opvolgen.
Voor de zomervakantie heb ik in enkele hogere klassen van het VWO gevraagd: "Wie van jullie wil later bij het onderwijs gaan werken?" Reactie: niemand! "En waarom dan niet?" Er kwamen allerlei antwoorden. Zo in de trant van: "Als ik zie hoe sommige leraren gepest worden ..." Of: Het lijkt me een. hondebaan; hard werken voor een klein inkomen. Het bedrijfsleven betaalt veel beter." Een enkeling meteen wat sarcastische inslag zei: "Ik ga liever een echt vak leren."
Nee, leraar worden is niet "in". En ik kan daar begrip voor hebben. Het aanzien van het beroep is flink gedaald, onder andere door de bezuiniqingsmaatreqelen van de huidige minister. Wat is nou eigenlijk tegenwoordig een "leraar"? Men kan zich bij dat woord nauwelijks nog een voorstelling maken. Het is iemand die les geeft, maar dat is dan ook alles. Over studie, over bevoegdheid en capaciteiten zegt het woord niets. "Waarom' zal ik leraar worden?
Wie heeft nog waardering voor dat beroep? Leraren klagen zelf steen en been, ze worden 'onderbetaald en ze zijn te zwaar belast. Mij niet gezien!" Zo is de reactie van veel jongeren.
Hebben ze ongelijk? Ja, zeg ik. Er wordt terecht veel geklaagd. Het beleid dat minister Deetman voert, is de naam beleid nauwelijks waard.
Maar toch ...! Toch is het een prachtig vak, dat leraar zijn: Het overgrote deel van mijn collega's oefent het vak uit met hart en ziel, met ijver en enthousiasme. Ze zouden geen ander werk willen, al klagen ze soms nog zo hard. Alleen: als geld verdienen voor jou het belangrijkste is, ga dan nooit bij het onderwijs!
Word liever geen rector
Ja, de rector keek somber. Hij was naar een vergadering geweest en had daar het een en ander gehoord over toekomstplannen. Het "beleid"
is: bezuinigen. Tegelijk zijn er nog wat zwakke naklanken van Van Kemenades ideaal: de middenschool.
Een ideaal dat gelukkig nooit werkelijkheid is geworden, maar' dat nu toch nog voor een deel terug te vinden is in de plannen voor de "basisvorming": alle leerlingen in de eerste drie klassen van het voortgezet onderwijs moeten les krijgen in dezelfde vakken. Maar het mag géén geld kosten, heb ik begrepen. Bezuiniging gaat vóór alles. En men wil nu "economisch" werken.
Dat betekent allereerst grote, heel grote scholen. Een protestantse school moet maar fuseren met een rooms-katholieke of zelfs met een zogenaamd neutrale school. Hoe groter, hoe zuiniger, zegt men.
Vroeger heb ik op de h.b.s. geleerd dat er in de economie een "wet van de afnemende meeropbrengst" is, maar dat zal nu wel verouderde kennis zijn. Wij leerden ook dat de subjectieve waarde van een goed veel hoger kan zijn dan de objectieve waarde. Geldt dat dan niet speciaal voor het onderwijs?
De rector had ook dingen gehoord.
over wat leraren in de toekomst te wachten kan staan. En hij vertrouwde me toe dat zijn somberheid verband hield met de vraag: "Hoe vertel ik het de leraren en de ouders?" De zorgen van een rector zijn vele.
Wij hebben jong volk nodig
Het is mijn bedoeling een reeksje te schrijven over wat er zo al op school te beleven valt. Misschien kan ik daarmee bereiken dat het negatieve beeld over het vak van leraar wat verandert. Want: wij hebben jong volk nodig! Dat zei Droogstoppel al en ik neem die woorden over. Ik hoop dat leerlingen bij het overwegen van een beroepskeuze niet bij voorbaat het onderwijs doorstrepen.
En ook de ouders hoop ik te bereiken.
Zij zouden wellicht eens wat stimulerend kunnen werken. Zij laten hun kinderen toéh niet 'alleen maar naar school gaan om daar een diploma te halen als een soort entreebewijs voor hogere salariskringen?
Uit het Weekblad van het Nederlands Genootschap van Leraren knipte ik eens een plaatje. Dan ziet u hoe de buitenwereld niet alleen een wat minder gunstig beeld van ons onderwijs heeft, maar dat er in de kring van leraren ook wel eens een wat negatieve voorstelling leeft over ouders en leerlingen. En in elk geval is het een humoristische noot in dit geheel.